پرونده اوکراین در مسیر جدید 

در این مسیر اتفاق بسیار مهمی که در این راستا رخ داده، بحث مذاکرات ابوظبی است که به صورت سه‌جانبه با حضور نمایندگان اوکراین، روسیه و آمریکا برگزار خواهد و امارات هم مانند گذشته قرار است از آن میزبانی کند. 

عقب‌نشینی از دونباس؟

آنچه در این خصوص باید مورد نظر قرار بگیرد اظهارات اخیر ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین است. او در جمع خبرنگاران گفت که فرستادگان آمریکا (جرد کوشنر و استیو ویتکاف) در جریان مذاکرات اخیر با وی در دوبلین پرسیده‌اند که آیا اوکراین حاضر است نیرو‌های نظامی خود را از منطقه دونباس در ازای عضویت در ناتو عقب بکشد؟ زلنسکی اعلام کرد که مقامات آمریکایی این پرسش را برای نخستین بار در آخرین دور از گفت‌و‌گو‌های دیپلماتیک مطرح کردند. این مواضع از این جهت اهمیت دارد که کی‌یف همواره تاکید کرده است که از مواضع نظامی و تثبیتی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد و سرزمین‌های حاکمیتی خود را تسلیم نخواهد کرد، اما زلنسکی اعلام کرده هر پیشنهاد مشخصی که عضویت در ناتو، تضمین‌های امنیتی الزام‌آور و تامین مالی بازسازی را ترکیب کند، مستقیما به مردم اوکراین برای بررسی ارائه خواهد شد. زلنسکی پیش از گفت‌و‌گو‌های سه‌جانبه اخیر در ابوظبی که در نهایت به پیشرفت در زمینه تبادل زندانیان انجامید، اعلام کرده که «اگر طرف آمریکایی این را همراه با سایر همکاران ناتو تایید کند، آن‌وقت من نظر جامعه خود را خواهم پرسید که آیا می‌پذیریم یا نمی‌پذیریم؟ من حق ندارم این کار را به تشخیص خودم انجام ندهم. اما جزئیات لازم است که هنوز مطرح نشده و همه این محور‌ها در حال بحث است». با این حال، رئیس‌جمهور اوکراین تاکید کرد که کشورش تحت هیچ شرایطی سرزمین‌های اوکراینی را که در جریان جنگ تحت کنترل روسیه درآمده‌اند، به‌صورت قانونی به‌عنوان بخشی از روسیه به رسمیت نخواهد شناخت؛ امری که مسکو آن را برای به ثمر رسیدن مذاکران صلح الزامی می‌داند. روزنامه کی‌یف پست در این خصوص نوشته است که «زلنسکی توضیح داده کی‌یف و شرکای بین‌المللی آن در حال مذاکره بر سر یک بسته امنیتی جامع هستند که شامل تضمین‌های مشخص از ناتو و اتحادیه اروپا، یک ارتش قوی اوکراینی با سطوح تضمین‌شده نیرو و تسلیحات و حمایت مالی برای یک طرح بازیابی پس از جنگ با منابع تامین مالی به‌وضوح تعریف‌شده است». مساله اصلی این است که در حالی که مخالفت با گسترش ناتو به سمت شرق، موضع اصولی مسکو بوده است، رئیس‌جمهور اوکراین ادعا کرده که عضویت کامل در ناتو احتمال حمله دوباره روسیه را کاهش می‌دهد و تضمین‌های امنیتی به سبک ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) را به‌عنوان حداقل لازم برای هرگونه توافق تعیین می‌کند. زلنسکی اشاره کرده که برخی شرکا ترتیبات امنیتی دوجانبه به سبک تعهدات آمریکا به اسرائیل یا توافق‌های دفاعی با کشور‌های عربی در غرب آسیا را پیشنهاد کرده‌اند که شامل پایگاه‌های آمریکایی، استقرار‌های دریایی و هوایی و سامانه‌های پدافند هوایی مانند پاتریوت است که کشور‌های میزبان را در صورت حمله محافظت می‌کند. در حالی که زلنسکی اذعان کرد که این گونه استقرار تجهیزات یک مدل بالقوه برای تضمین‌های امنیتی است، اشاره کرد که بند دفاع جمعی ناتو (بند پنجم) تنها یک بار در تاریخ پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به آمریکا فعال شده است. زلنسکی با گفتن این که دانمارک و سایر کشور‌های شمال اروپا فعالانه از پیوستن اوکراین به ناتو حمایت می‌کنند، استدلال کرد که پیوستن نیرو‌های مسلح جنگ‌آزموده اوکراین به این ائتلاف آن را تقویت خواهد کرد و اظهار کرد که عضویت اوکراین در ناتو به دستور کار دیپلماتیک بازگشته است. 

نگاه مسکو 

اینکه آیا روسیه در نهایت این گفته‌های زلنسکی را قبول یا تایید می‌کند، منحصراً پاسخ منفی است و می‌توان گفت که ترامپ در پشت صحنه در حال پیشبرد این سناریو با محوریت هماهنگی با پوتین است. در این خصوص حتی زلنسکی گفت که مستقیماً به مذاکره‌کنندگان آمریکایی هشدار داده که نمی‌توان به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، اعتماد کرد. بر این اساس به نظر می‌رسد که اتحادیه اروپا هم اعتماد چندانی به ماجرا ندارد؛ تا جایی که آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا (جمعه) اعلام کرد رهبران اتحادیه اروپا توافق کرده‌اند هیات نمایندگی اروپا در مذاکرات صلح اوکراین متشکل از پنج قدرت بزرگ نظامی، شامل بریتانیا که عضو اتحادیه اروپا نیست، به همراه فرانسه، آلمان، ایتالیا و لهستان و سایر نهاد‌های اتحادیه اروپا باشد. این یعنی سهم‌خواهی اروپا و اخذ تضمین‌های امنیتی در قبال امنیت جمعی اتحادیه اروپا و اوکراین.