پشت پرده سفر نتانیاهو به امارات
آنچه مهم است اینکه بایداین موضوع را چندضلعی دانست. در این خصوص برای تحلیل سفر نخست وزیر اسرائیل به امارات «آرمان ملی» با جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل منطقه و آفریقا به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
*چرا سفر نتانیاهو به امارات در شرایط کنونی علنی شد؟
نخستین مسأله این است که نتانیاهو پس از سفر به نیویورک، بیش از گذشته به این برداشت رسیده که راهبرد آمریکاییها در قبال درگیریهای آینده تا حدودی تغییر کرده است. به نظر میرسد آمریکاییها تمایل ندارند در درگیریهای بعدی مستقیماً در خط مقدم قرار بگیرند و ترجیح میدهند دیگران بخشی از وظایف و هزینههای این درگیریها را بر عهده بگیرند. دلیل آن نیز روشن است؛ زیرا اگر درگیری به شکست منجر شود، تبعات آن میتواند برای آمریکا، بهویژه در فضای انتخاباتی، بسیار سنگین باشد و اگر هم آمریکا مستقیماً وارد شود و مسئولیت پایان دادن به جنگ را بر عهده بگیرد، در صورت بروز هرگونه ناکامی، ارتش آمریکا با هزینه و پیامد سیاسی سنگینی مواجه خواهد شد. نتانیاهو از این تغییر رویکرد آمریکاییها احساس نگرانی میکند و به همین دلیل تلاش دارد خود، مأموریت ایجاد یک ائتلاف منطقهای را بر عهده بگیرد. او پیشتر نیز از آمریکاییها درخواست کرده بود که در چنین شرایطی وارد میدان شوند، اما اکنون به نظر میرسد آمریکاییها تمایل ندارند بار دیگر مستقیماً با پیامدهای یک درگیری مواجه شوند. مسئله دوم و بسیار مهم برای نتانیاهو، وعدههایی است که پیشتر به کشورهای عربی داده شده بود. به این کشورها گفته شده بود که اگر وارد همکاری شوند، در تأمین هزینههای عملیات مشارکت کنند و امکانات لازم را فراهم کنند و از فشار ایران رهایی خواهند یافت، اما این وعدهها تحقق پیدا نکرده است. در نتیجه، اکنون بیاعتمادی جدی در میان سران عرب نسبت به آمریکا شکل گرفته است.
* نتانیاهو از همگرایی با کشورهای منطقه چه قصدی دارد؟
نتانیاهو نگران است که این کشورها بهتدریج از همکاری و مشارکت عقبنشینی کنند؛ به گونهای که اسرائیل نمیخواهد بهتنهایی وارد چنین درگیری شود و آمریکا نیز تمایلی ندارد مستقیماً وارد جنگ شود. بنابراین، نتانیاهو تلاش میکند کشورهای منطقه را بهعنوان پیشقراولان این حرکت در کنار خود قرار دهد و هم از منابع مالی آنها استفاده کند و هم از نیروهایی که میتوانند بسیج کنند. از سوی دیگر، علنی کردن این سفر نیز دلایل خاص خود را دارد. نتانیاهو در آستانه انتخابات به یک دستاورد و نمایش سیاسی در عرصه بینالمللی نیاز دارد. نتانیاهو با مسئله پیگرد بینالمللی نیز مواجه است و انجام چنین سفری میتواند بخشی از یک نمایش سیاسی باشد تا نشان دهد که همچنان مورد استقبال کشورهای منطقه قرار دارد. محرمانه بودن اولیه سفر نیز میتواند با ملاحظات امنیتی مرتبط باشد. سفر یک مقام ارشد اسرائیلی به یک کشور منطقه، در شرایطی که نگرانیهای امنیتی وجود دارد، طبیعتاً نمیتواند از ابتدا کاملاً علنی باشد. اما پس از انجام سفر، علنی کردن آن میتواند کارکرد تبلیغاتی داشته باشد؛ بهگونهای که تصویری از شکلگیری یک ائتلاف گسترده ارائه شود.
*در برخی از اخبار به دیدار مقامات کشورهایی مانند مراکش و لیبی با نتانیاهو در امارات دیدار اشاره شده است. حضور آنها را چگونه باید دید؟
باید میان واقعیت میدانی و تصویری که رسانهها ارائه میکنند تفاوت قائل شد. ممکن است رسانهها اینگونه القا کنند که یک اتحاد شکل گرفته، در حالی که روابط واقعی میان این کشورها، میزان هماهنگی آنها و توانایی عملیاتیشان بسیار پیچیدهتر از این تصویر رسانهای است. در اخبار منتشرشده درباره این سفر نیز موضوعاتی مانند مسائل امنیتی و نظامی و فروش سامانههای دفاعی، از جمله سامانه گنبد آهنین، مطرح شده است. دیدار نتانیاهو با محمد بنزاید نیز گزارش و تأیید شده است. همچنین بحث درباره برگزاری نشستهایی با حضور نمایندگان کشورهای مختلف از جمله مراکش، عربستان و برخی کشورهای دیگر مطرح شده، اما واقعیت این است که بسیاری از این کشورها، از نظر نظامی و حتی اقتصادی، محدودیتهای جدی برای همراهی عملیاتی با اسرائیل دارند. برای مثال، کشورهایی مانند مراکش یا لیبی اساساً ظرفیت آن را ندارند که در یک درگیری نظامی با ایران نقش تعیینکنندهای ایفا کنند. ممکن است حضور سیاسی یا دیپلماتیک این کشورها برای نتانیاهو اهمیت داشته باشد، اما نباید این حضور را با توانایی واقعی نظامی یا عملیاتی یکی دانست. برای نمونه، درباره کشورهای شمال آفریقا نیز باید واقعبین بود. حتی اگر کشورهایی مانند مراکش یا لیبی در چنین نشستهایی حضور داشته باشند، این به معنای آن نیست که توانایی انجام یک عملیات نظامی گسترده را دارند. در حوزه اقتصادی نیز بسیاری از ظرفیتهای موجود در این کشورها، پیشتر میان کشورهای اروپایی تقسیم شده است. بنابراین، آنچه در این نشستها مشاهده میشود، الزاماً به معنای شکلگیری یک ائتلاف نظامی واقعی نیست. بخشی از آن میتواند یک عنوان سیاسی و رسانهای باشد که از نظر تبلیغاتی برای نتانیاهو اهمیت دارد. پیشبینی میشد که نتانیاهو پس از اتفاقات رخداده در سازمان ملل، تلاش کند نمایش سیاسی دیگری ایجاد کند تا نشان دهد همچنان مورد پذیرش قرار دارد و روابط اسرائیل با کشورهای عربی در حال گسترش است. رأیدهنده اسرائیلی ممکن است از نخستوزیر خود بپرسد که چرا با وجود این ادعاها، وضعیت بینالمللی اسرائیل چنین است و چرا وعدههایی که درباره پروندههای لبنان و غزه داده شده بود، بهطور کامل محقق نشده است. در نتیجه، نتانیاهو تلاش میکند بخشی از این ناکامیها را در قالب یک دستاورد جدید بازنمایی کند.
