آمریکا به راحتی نمیتواند از تفاهم خارج شود
مساله اصلی، اما بند ۱ تفاهمنامه یعنی خاتمه جنگ در لبنان است که باید دید با حل این مساله طرفین چه زمانی بر سایر مسائل به توافق خواهند رسید. در همین راستا «آرمان ملی» با امیرعلی ابوالفتح تحلیلگر مسائل بینالملل به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
* مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو و تحولات پیرامون آن را چگونه ارزریابی میکنید؟
ایران و آمریکا پس از مذاکرات طولانی و سخت نهایتا به یک یادداشت تفاهم طرفینی دست پیدا کردند. با این حال مرحله دوم تازه شروع شده و مقداری برای قضاوت یا پیشبینی درباره سرانجام این تفاهم زود است. ۶۰ روز زمان برای رسیدن طرفین به یک توافق دیده شده که احتمالاً تمدید خواهد شد. البته از طرف آمریکاییها همزمان دو صدا شنیده میشود. یک صدای خوشبینانه و امیدوار کننده از جانب معاون رئیسجمهور آمریکا که امیدوار به توافق با ایران است و یک صدای تهدیدآمیز و ناامید کننده از طرف رئیسجمهور آمریکا که هر از چندی به تهدید ایران میپردازد؛ لذا باید دید برآیند این دو صداها چه خواهد بود. البته که خبرنگاران هم در مذاکرات میان دو طرف حضور نداشتند و اخبار چندانی از روند مذاکرت و چگونگی پیشرفت آن منتشر نشده است. امیدوارم طرفین در نهایت به نتیجه مشترکی برسند. کار بسیار دشوار است، چون در داخل آمریکا مخالفتهای بسیار شدیدی وجود دارد و پارامتر اسرائیل هم به عنوان مولفه تاثیرگذار در این مساله وجود دارد. هر چند که دیدیم نتانیاهو در اظهار نظری گفت در جبهه ایران آتشبس برقرار شده و شاید منظور وی این بوده که مثلا اسرائیل دیگر نمیخواهد با ایران وارد تنش جدیدی بشود ولی به هر صورت بحث لبنان موضوع حساسی است و نمیدانم آمریکاییها میتوانند یا میخواهند اسرائیل را در لبنان مهار کنند یا اینکه این مساله مثل یک استخوان لای زخم خواهد ماند که نه خوب میشود و نه میتوان تصمیم نهایی برای آن گرفت؛ لذا الان نمیتوان قضاوت خاصی در خصوص مذاکرات داشت.
* جی. دی. ونس معاون ترامپ از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات خبر داده و از امیدواری به آتشبس در لبنان سخن گفته است. اساسا تصور میکنید آمریکاییها چه میزان در این باره جدی و مصمم باشند؟
آنطور که از تصاویر برمیآید میزی در یک سالنی گذاشته شده و دو هیات ایرانی و آمریکایی روبهروی یکدیگر نشستهاند و حتما هم رسوم و اقتضائات دیپلماتیک را رعایت کردهاند. در این دیدارها پروتکلهای روشنی وجود دارد و هرقدر هم که دو طرف ماجرا نسبت به هم خشمگین باشند بازهم در سطوح دیپلماتیک این تشریفات رعایت میشود و معمول است. به نظر میرسد که مذاکرات اخیر شاید علنیترین دیدار مقامات ایران و آمریکا بوده باشد. حال شاید در دورههای قبلی هم مذاکرات بوده، اما بدین حد آشکار نبوده است. صحبتهای ونس هم درست است که امیدوار کننده و رو به جلو است، اما ۶۰ روز فاصله است و باید اجازه داد حداقل یک هفته تا ۱۰ روز بگذرد تا ابعاد جدیدتری از این موضوع آشکارگردد. باید دید آرامش در جبهه لبنان واقعا عملی میشود یا در حد حرف خواهد ماند. طبق گفته رسانهها طی ۲۴ ساعت منتهی به برگزاری جلسه در سوئیس شاید هم بیشتر، هیچ زد و خوردی در لبنان رخ نداده و نه حملهای از حزبا... به سمت اسرائیل بوده و نه اسرائیل به حزبا... حمله کرده و آرامش، برقرار بوده است. باید دید این رویه استمرار پیدا میکند یا دوباره آرامش بهم خورده و شاهد حملات مجدد خواهیم بود. فعلا همهچیز در حد حرف است و باید دید در نهایت به عمل خواهد رسید یا خیر.
*باتوجه به سابقه بدعهدی، آمریکا در توافق با ایران و خروج از برجام تصور شما از تعهد دوباره آمریکا در قبال ایران چگونه است؟
من معتقدم هر کشوری هر وقت دستش برسد به زیر یک میزی میزند و توافقات زمانی پایدار خواهد بود که یا ادامه اجرای تعهدات آن توافق به نفع طرفین باشد یا نگرانی از تبعات بهم زدن توافق وجود داشته باشد. تجربه برجام نشان داد که بهم زدن یک توافق اینچنینی الزاما منافع آمریکا را تامین نمیکند. الان در داخل آمریکا خیلیها صحبت میکنند که این توافقی که به دست میآید، برای آمریکا بدتر از توافق برجام است. اکنون ایران دست بالا را دارد و اگر در برجام میشد به راحتی از توافق خارج شد، الان دیگر به راحتی این اتفاق نمیافتد. اکنون بحث تنگه هرمز در میان است و ایران جنگ را پشت سر گذاشته است؛ لذا آمریکا نمیتواند کار دیگری انجام دهد چرا که رهبر انقلاب را به شهادت رساندند و بالاتر از این اتفاق نمیتواند رخ دهد. در جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه همه برنامههای خود را پیش بردند و حتی تهدید به نابودی تمدنی هم کردند. به احتمال زیاد آنها هم این تجربه را داشته باشند که دیگه بالاتر از این کاری از دستشان برنمیآید. پس یا باید با هم به توافق برسند یا همین تفاهم را نگه دارند، چون ممکن است شرایط برایشان از این هم سختتر شود. این تا حدودی موجب امیدواری است ولی من نمیدانم واقعا رئیسجمهور بعدی که در آمریکا بیاید، شاید او هم مثل دونالد ترامپ احساس کند که میتواند با توپ و تانک و حضور و اسلحه شرایط بهتری را به ایران تحمیل کنند که اگر اینگونه باشد ممکن است طی محاسباتی دوباره از توافق بیان خارج شود و دنبال توافق دیگری باشد. همهچیز بستگی به شرایط آینده دارد و نمیتوان از الان گفت که آمریکاییها واقعا از توافق بیرون میآیند. باید درصدی از احتمال را برای همه سناریوها پیشبینی کرد؛ اما نمیتوان با قاطعیت گفت کدام سناریو اتفاق میافتد.
