این سازمان که در سال ۱۹۸۵ میلادی با هدف تقویت همکاریهای اقتصادی و توسعه پایدار در منطقه آسیا و اقیانوسیه تأسیس شد و ۱۰ کشور اعم از افغانستان، جمهوری آذربایجان، جمهوری اسلامی ایران، قزاقستان، قرقیزستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ترکیه و ازبکستان عضو آن هستند، به عنوان یک بلوک سیاسی اقتصادی از پتانسیل بسیار خوبی برای تزریق یک خط چندجانبه دیپلماتیک در تمامی سطوح برخوردار است و به همین دلیل مواضع رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در این اجلاس میتواند مهم قلمداد شود.
تاکید عراقچی بر دیپلماسی
اهمیت نشست اسلامآباد از منظر دیپلماسی عمومی و رسانهای برای تهران در این امر بود که بسیاری از همسایگان کشورمان، مواضع صریح ایران در خصوص مدل مواجهه با آنها را به صورت علنی شنیدند و درک کردند. عراقچی در بخشی از سخنان خود به این موضوع اشاره کرد که «ایران همواره در پی برقراری روابط دوستانه و سازنده با همسایگان خود بوده و هیچ اختلاف ذاتی با کشورهای منطقه ندارد. با این حال، یک اصل بهاندازه کافی روشن و گویاست: سرزمین، حریم هوایی و تأسیسات کشورهای منطقه نباید به بستری برای انجام حملات علیه یکدیگر تبدیل شود. اقدامات دفاعی مشروع ایران صرفاً متوجه اهداف و پایگاههای نظامی متجاوزان است و بههیچوجه نباید اقدامی علیه مردم یا دولتهای کشورهای همسایه تلقی شود». او همچنین تاکید کرد که «جمهوری اسلامی ایران همواره به حقوق بینالملل، منشور ملل متحد و اصل حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات، از جمله از طریق دیپلماسی، پایبند بوده است. ایران طی دو سال گذشته، تعهد خود به تعامل دیپلماتیک و راهحلهای مسالمتآمیز را حفظ کرده است. با تأسف، ایالات متحده مسیر کاملاً متفاوتی را برگزید؛ مسیری که با تجاوز، تهدید، ترورهای هدفمند، اعمال فشار اقتصادی و محاصره همراه بوده و نقض آشکار حقوق بینالملل و منشور ملل متحد به شمار میرود». رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان همچنین در باب همکاریهای امنیتی کشورهای عضو اکو گفت که «با توجه به تأثیر فزاینده تجاوزهای آمریکا و رژیم صهیونیستی بر امنیت انرژی منطقه، تقویت همکاریهای انرژی به ضرورتی فوری و راهبردی تبدیل شده است. منطقه ما نهتنها به یک چارچوب امنیتی مستقل، بلکه به سازوکاری منطقهای، قابل اتکا و پایدار در حوزه انرژی نیاز دارد تا از جریان انتقال انرژی صیانت کند، تأمین باثبات انرژی را تضمین کند، آسیبپذیریهای ناشی از عوامل خارجی را کاهش دهد و تابآوری جمعی ما را در برابر شوکها و اختلالات ژئوپلیتیکی افزایش بخشد». این گزیده از سخنان عراقچی از این منظر مهم است که کشورهای عضو اکو اساساً با دولتهای غربی و شرقی در ارتباط مستقیم هستند و به نوعی میتوانند از جایگاه و ارتباطات خود برای رایزنی در خصوص شرایط منطقه استفاده کنند و از سوی دیگر وزیر خارجه کشورمان به نوعی در حال ارسال این پیام به آنها است که ایران حق همسایگی را در خصوص آنها به صورت کامل رعایت میکند و بدان واقف است.
تحرک مجدد دیپلماتیک
آنچه در این میان باید به عنوان یک موضوع مهم موردنظر قرار بگیرد این است که میزبانی این نشست را پاکستان به عهده داشته که خود یکی از میانجیهای اصلی در پرونده ایران و آمریکا به حساب میآید و به تازگی نیز تحرکات این کشور در خصوص مذاکرات افزایش پیدا کرده است. در این خصوص عراقچی در مصاحبه با تلوزیون پاکستان اعلام کرد که «ما به پاکستان بهعنوان یک دوست خوب اعتماد داریم؛ بهعنوان کشوری که تمام تلاش خود را به کار میگیرد و از همکاری با آنها رضایت داریم». او همچنین تاکید کرد که «پاکستان در حال انجام کار خود است. موضوع بسیار پیچیده و دشوار بوده و همانطور که گفتم، ما به برادران پاکستانی خود اعتماد داریم». این در حالیست که سید عباس عراقچی و سناتور محمد اسحاقدار، وزیر خارجه پاکستان در حاشیه نشست اعضای سازمان اکو در اسلامآباد با یکدیگر دیدار کردند. همچنین به موازات این نشست، وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه این کشور با عراقچی تلفنی درباره مسائل منطقه گفتوگو کردند که این خود نوعی از دیپلماسی چند لایه و فشرده را به تصویر میکشد. اما نکته مهم در این راستا تاکید مجدد عراقچی بر اجرای طرح دو روزه پیشنهادی از سوی ایران است. او در حاشیه نشست وزیران خارجه عضو اکو در اسلامآباد اعلام کرد که «در خصوص وضعیت جاری در منطقه ما، اجلاس اکو عکس العمل خوبی نشان داد و با حمایت و استقبال از طرح پیشنهادی ایران، یعنی طرح دو روزه، امیدواریم که این طرح به خاتمه دائمی و کامل جنگ جاری در منطقه منجر شود». همچنین کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه کشورمان نیز در خصوص طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد که «آمریکا باید اقدامات عملی را انجام دهد و اساساً این موضوعات زمانبر نیست که بخواهیم بگوییم موضوعاتی است که بسیار زمانبر است. طرح ایران آن موقع هفتروزه بود و بعد در طول این حدوداً دو ماه گذشته، رایزنیهای مختلفی با واسطهها، بهویژه قطر و پاکستان، انجام شد». غریبآبادی تصریح کرد که «این طرح تا دو روز کاهش پیدا کرد و کوتاهتر شد، به این معنا که این اقدامات میتواند ظرف دو روز انجام شود و منجر به باز شدن تنگه هرمز شود و حالا این گزینه روی میز است». بر این اساس به نظر میرسد که تحرکات جدید پاکستان و قطر، آنهم همزمان با دیدار آتی روسای جمهور آمریکا، چین و روسیه در حاشیه نشست اپک میتواند گویای آن باشد که تحرکات دیپلماتیک طی دو روز آینده شیب صعودی به خود خواهد گرفت.