در این خصوص کاخ سفید اعلام کرد که دونالد ترامپ پنجشنبه ۲۸ آبان (۱۹ نوامبر) در حاشیه نشست کشورهای آسیا و اقیانوسیه با همتایان چینی و روسی خود دیداری سهجانبه خواهد داشت. به گفته اولیویا ویلز، سخنگوی کاخ سفید، این دیدار تاریخی میان رهبران آمریکا، روسیه و چین، همزمان با حضور ترامپ در نشست سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شهر شنژن برگزار خواهد شد که میتواند از منظر شکلی و ماهوی یک ملاقات بسیار تاریخی قلمداد شود.
محورهای دیدار
در این میان رسانههای دولتی چین به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور، گزارش دادند که شی جینپینگ در حاشیه نشست سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در مذاکرات دوجانبه شرکت خواهد کرد، اما اشارهای به برگزاری نشست سهجانبه نکردند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین هم به رسانههای دولتی روسیه گفته بود که نشانههایی حاکی از آمادگی برای برگزاری چنین مذاکراتی در حاشیه این نشست وجود دارد، اما به صورت کلی تمام رسانههای خارجی بر این عقیده هستند که این نشست به هر ترتیب برگزار خواهد شد. اما آنچه در این میان باید موردنظر قرار بگیرد، محورهای این دیدار است که اهمیت آنرا دو چندان میکند. برخی از منابع رسمی در ایالات متحده و روسیه اعلام کردهاند که ترامپ بهروشنی گفته است که در کنار موضوعات دیگر، درباره کاهش تسلیحات هستهای در جهان گفتوگو خواهد کرد؛ تسلیحاتی که به باور ترامپ، گسترش آنها بسیار خطرناک است. این در حالی است که باید توجه داشت پیمان کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه در ماه فوریه یعنی بهمن ۱۴۰۴ منقضی شده و این وضعیت باعث شد بزرگترین زرادخانههای هستهای جهان بدون محدودیتها و سازوکارهای نظارتی مهم باقی بمانند و درعمل همکاریهای دو کشور در زمینه کنترل تسلیحات که به پایان جنگ سرد کمک کرده بود، متوقف شود.
بیمیلی چین
نکته مهم در مورد مساله کنترل و کاهش تسلیحات هستهای این است که چینیها به هیچ وجه راضی نشده و نمیشوند که در این خصوص وارد مجادله یا هرنوع گفتوگو با آمریکا یا روسیه شوند؛ چراکه از نظر آنها هیچ اقدامی از سوی پکن در این راستا، تهدیدکننده امنیت جمعی جهان نیست و لزومی به ورود آنها به چنین موضوعاتی وجود ندارد. در این خصوص برخی دیگر از رسانههای مطرح غربی مانند آسوشیتدپرس نیز مدعی شدهاند که موضوع پرونده اوکراین در این نشست مورد گفتوگو میان روسای جمهور آمریکا، چین و روسیه نخواهد بود، اما بسیاری از ناظران بینالمللی بر این عقیده هستند که بر اساس مستندات سیاسی و رسانهای به احتمال زیاد پرونده ایران در این دیدار مورد بحث و تبادل نظر میان سه طرف قرار خواهد گرفت. در این راستا باید توجه داشت که اساساً جنگ ایران به یکی از نقاط اختلاف میان دو آمریکا و چین تبدیل شده است؛ چراکه چین بزرگترین خریدار نفت ایران و اصلیترین شریک تجاری جمهوری اسلامی ایران است و این موضوع برای ایالات متحده چندان خوشایند نیست و به نوعیی تضاد منافع آشکار را نشان میدهد که صرفاً حوزه سیاسی یا امنیتی را در بر نمیگیرد بلکه عمق مسائل اقتصادی و تبادلات تجاری را مدنظر دارد. آنچه در این میان به عنوان یک نکته بسیار مهم باید مدنظر قرار بگیرد این است که چنین نشستی برای بسیاری از سیاستمداران و کارشناسان مسائل بینالملل یادآور «نشست یالتا» است. این نشست چند ماه پیش از پایان جنگ جهانی دوم از چهارم تا یازدهم فوریه سال ۱۹۴۵ به مدت هشت روز در کاخ تزارها در شهر یالتا واقع در شبه جزیره کریمه برگزار شد و در آن فرانکلین روزولت رئیسجمهور وقت آمریکا و وینستون چرچیل نخستوزیر وقت بریتانیا از یک سو و جوزف استالین رهبر اتحاد جماهیر شوروی حضور داشتند و عمدتاً درباره سرنوشت کشورهای اروپایی پس از پایان جنگ به بحث و تبادل نظر پرداختند. این نشست پس ازکنفرانس تهران و پیش از کنفرانس پتسدام برگزار شده و به نوعی میتوان آن را تعیین منافع این سه قدرت بزرگ بعد از جنگ جهانی دوم قلمداد کرد. حال اینکه چه خروجی از این نشست به دست خواهد آمد خود یک سوال بزرگ است، اما باید توجه شود که از هم اکنون بسیاری از گمانهزنیها در مورد این دیدار سهجانبه آنهم در سطح سران سه قدرت بزرگ جهان، چندان مثبت نیست. دلیل این موضوع هم تعدد و تضاد منافع میان چین، روسیه و ایالات متحده در خصوص پرونده ایران است. باید پذیرفت که روسیه نفت با تخفیف بالای خود را به چین میفروشد و از سوی دیگر در زمانهای که اروپاییها به دنبال تعمیق تحریم روسیه بر سر قضیه اوکراین هستند، آمریکا از روسیه گازوئیل خریداری کرده که این نیز برای اروپا قابل درک نبود. همچنین در مورد ایران و منطقه خاورمیانه هر سه کشور منافع متضاد دارند و حالا این سوال مطرح میشود که آیا «یالتای دوم» با محوریت ایران میتواند خروجی مثبت داشته باشد یا خیر؟