هزینههای خروج از NPT
به ویژه طی سالهای گذشته که رافائل گروسی در جایگاه مدیرکلی آژانس قرار گرفته روابط بسیار حسنه و مطلوبی با آمریکا داشته و همین امر باعث شده تا همیشه در اظهارات و گزارشات خود به شورای حکام آژانس رویکردی ضد ایرانی داشته باشد. نمونه این امر را میتوان در اقدام خصمانه اخیر مدیرکل آژانس در قبال ایران دید که با گزارش ضد ایرانی دروغ خود در قبال مشکوک بودن فعالیتهای هستهای در ایران شرایط را به سمت تصویب قطعانه علیه ایران برد. هرچند که این پایان ماجرا نبود و غربیها در ادامه برنامه از پیش تعیین شده خود با هدف بازگرداندن تحریمهای بینالمللی پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع دادند و تصور میکردند که از آن مسیر میتوانند به اهداف خود دست یابند؛ اما چین و روسیه با وتوی طرح پیشنهادی آمریکا نشان دادند که هیچ همراهی با نگاه جهتدار و مغرضانه غربیها ندارند و اجازه نمیدهند غربیها شورای امنیت را به محلی برای تسویه حساب یا پیشبرد رویکردهای ضد ایرانی تبدیل کنند. مجموع این اتفاقات باعث شده تا ایران نیز در نوع مواجهه خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تغییراتی حاصل کند و این نشان میدهد که دیوار بیاعتمادی بین طرفین بسیار بالا است. گرچه نباید این مهم را از یاد برد که ایران همواره به تعهدات و وظایف خود پایبند بوده و اگر امروز روابط تهران و آژانس در چنین شرایطی قرار دارد و به تیرهگی گراییده به جهت رویکردهای جهتدار مدیر کل آژانس است. چه اینکه اگر آژانس از همان زمان انعقاد برجام میان ایران و ۱+۵ با انصاف و عدالت و رعایت اصل بیطرفی با اعضا برخورد میکرد شاید امروز نه تنها این اتفاقات نمیافتاد بلکه توافق ادامهدار هم میشد. اما برخورد دوگانه و مغرضانه مدیرکل آژانس در قبال ایران باعث شده تا ایران نیز مواجههای مناسب و متناسب را در پیش بگیرد. چنانکه طرحهای مختلفی در خصوص مواجهه با آژانس مطرح میشود.
* موافقان و مخالفان
حضور ایران در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای موسوم به NPT همواره منطق بران و گویایی بوده از اینکه ایران هیچ گاه بر خلاف ضوابط NPT عمل نکرده و همواره در چارچوب وظایف و تعهدات خود پیش رفته است. همین حضور نیز باعث شده تا زمانی که غربیها اتهاماتی را در خصوص عدم پایبندی تهران به تعهدات خود در NPT مطرح میکنند ایران و حامیانش نیز از همین مسیر به تکذیب آنچه مطرح شده بپردازند و ضمن رعایت پایبندی ایران به تعهدات خود ذیل NPT غربیها را به سیاسی کاری متهم کنند. این در حالی است که پس از قطعنامه ضد ایرانی اخیر شورای حکام برخی پیشنهاد خروج از NPT و قطع ارتباط با آژانس را مطرح کنند. عدهای پیشنهاد خروج از پیمان اشاعه را میدهند و موافقان این امر معتقدند استمرار عضویت در این پیمان برای ایران نه تنها سودی ندارد و از وقوع جنگ نتوانسته جلوگیری کند؛ بلکه صرفا محدودیتهایی برای ایران فراهم آورده است. چه اینکه در قبال حملات به تاسیاسات هستهای ایران نیز آژانس موضوع مناسبی در جهت محکومیت متجاوزین اتخاذ نکرده است؛ لذا موافقان از این جهت معتقدند که با خروج از NPT هم از قید محدودیتهای آژانس رها شده و هم میتوان به راحتی به سمت ساخت سلاح هستهای رفت. مسالهای که رهبری شهید همواره آن را منع کرده و مخالف آن بودند و اساسا سیاست نظام نیز بر این مبنا نبوده است. حال اینکه اگر نگاهی مدبرانه وکارشناسانه به شرایط فعلی که در آن قرار داریم بیندازیم درخواهیم یافت که این اتفاق میتواند آخرین و بدترین اقدامی باشد که میتواند انجام شود. چرا که در شرایط حاضر که ایران از جهت مختلف در تحدید و فشار قرار دارد خروج از NPT میتواند دایره را بر ایران بسیار تنگتر کند. چه اینکه ماده ۱۰ NPT اگرچه حق خروج را به رسمیت میشناسد، اما هیچ تضمینی نمیدهد که دولت خارجشونده از پیامدهای سیاسی، اقتصادی یا حتی اقدام جمعیِ نظامی این تصمیم مصون بماند؛ لذا باید هزینههای گزاف خروج از NPT را در نظر گرفت و با هزینه فایده به اتخاذ تصمیم و پیشنهاد روی آورد. نخست؛ خروج از NPT به احتمال زیاد آخرین سرمایه دیپلماتیک تهران در مناقشه هستهای را از میان خواهد برد. ایران طی دو دهه گذشته، همواره بر این گزاره تأکید کرده که برنامه هستهایاش در چارچوب حقوق شناختهشده اعضای NPT دنبال میشود و هدفی جز بهرهبرداری صلحآمیز ندارد. خروج از پیمان، این مزیت را از میان میبرد و روایت و مقاصد ایران را در عرصه بینالمللی بهطور محسوسی تضعیف میکند. دوم، خروج از NPT احتمالاً فضای حقوقی و سیاسی لازم برای شکلگیری اجماع گستردهتر علیه ایران را فراهم خواهد کرد. چنانکه طی دو دهه گذشته یکی از موانع اصلی ایجاد اجماع جهانی علیه تهران، اختلافنظر قدرتهای بزرگ بر سر پرونده ایران بوده است و چین و روسیه بر مبنای حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و حضور در NPT از ایران حمایت کردهاند. این در حالی است که خروج ایران از NPT میتواند این توازن را برهم بزند و فضا را به سمت تصویب قطعنامههای جدید شورای امنیت بیش از پیش فراهم کند. از دیگر سو خروج از پیمان منع اشاعه همان چیزی است که مخالفان برنامه هستهای ایران اعم از اسرایل و آمریکا دنبال آن هستند تا نشان دهند ایران دنبال اهداف صلحآمیز نیست و خروج از NPT این فرصت را در اختیار آنها قرار میدهد. در همین راستا محمدحسین رنجبران مشاور سابق وزیر امور خارجه با اشاره به فتوای رهبر شهید انقلاب در حرام اعلام کردن ساخت و استفاده از سلاح اتمی نوشت: هیچ توجیهی ندارد با توهمات کشور را از چاله به چاه بیندازیم و اجماع بینالمللی (همان که ترامپ و نتانیاهو میخواهند) را علیه جمهوری اسلامی بهوجود بیاوریم. ساخت سلاحی هستهای در این مقطع نه تنها برای ما امنیت نمیآورد بلکه جدول دشمنان ایران را کامل میکند.
*طرح ۳ فوریتی مجلس
نماینده شاهینشهر در مجلس اظهار داشت: طرح سهفوریتی را برای خروج از NPT آماده کردهایم. انتخاب نوشت: حسینعلی حاجیدلیگانی درباره نحوه پاسخ به سازمان انرژی اتمی که پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع داده، گفت: سابقه بدعهدی آژانس مانند انتقال اطلاعات محرمانه ما به نیروهای متخاصم و عملیات جنگی علیه نیروگاههای ما کاملا ثابت میکند که آزانس قابل اعتماد نیست. وی افزود: بنابراین با اقدام اخیر، به نظرم لازم است فورا از NPT خارج شویم و در همین زمینه طرح سه فوریتی را آماده کردهایم که جمعی از نمایندگان مجلس آن را امضا کردند و با نظر هیات رئیسه برای رایگیری به صحن خواهد آمد. وی عنوان کرد: بهتر است هر چه زودتر آزمایشهای لازم را برای سلاح هستهای انجام دهیم، چراکه امروز نیاز کشور به قدرت بازدارندگی اتمی است. علاوه بر آن امروزه داشتن سلاح اتمی ضرورتی اجتنابناپذیر است. حاجیدلیگانی خاطرنشان کرد: برای همین مدتی پیش طرح خروج از NPT را بارگذاری کردیم و نمایندگان هم امضا کردند و آماده طرح در صحن علنی است که با نظر هیات رئیسه این اتفاق رخ میدهد.
