ایران؛ آمریکا و شرایط منطقه
حشمتا... فلاحتپیشه، تحلیلگر مسائل بینالملل نوشت: وضعیت منطقه به گونهای شده که تحرکات رو به افزایش تنش دارد و دیپلماتها گویی در حاشیه تحولات قرار گرفتهاند. معدود کشورهایی که هنوز تلاشهای میانجیگرانه را دنبال میکنند مانند قطر، اغلب به قصد کنترل و کاهش آسیب به خودشان هستند تا اینکه بخواهند بحران منطقه را حل کنند. قطر آسیبپذیرتر از امارات به نظر میرسد به دلیل سرمایهگذاری گستردهای که در زمینه صادرات گاز انجام داده است.
قطر با توجه به زیرساختهایی که در حوزههای نفت و گاز دارد تمام تلاش خود را در این راه متمرکز کرده که مانع شعلهور شدن جنگ انرژی بشود. به بیان دیگر میتوان گفت در گفتوگوهای دوجانبهای که با ایران و آمریکا دارد، درصدد برآمده که نوعی چتر حمایتی بر سر تاسیسات خود بکشد. در سمت دیگر بازیگرانی مثل ترکیه و پاکستان که به عنوان میانجی مطرح شدهاند سعی دارند در قالب طرحهای بلندمدت با آمریکا و عربستان همکاری کنند. حمله اخیر به مواضع حوثیها و پاسخ متقابل حوثیها را باید در همین چهارچوب ارزیابی کرد.
در همین راستا زمانی که سازوکارها و همکاریهای منطقهای مانند ائتلاف مکه یا مناسبتهای دوجانبه را مورد دقت قرار دهیم، معنایی که از آن به دست میآید این است که جنگ بر دیپلماسی غلبه یافته است. در موضوع خاص ایران و آمریکا به نظر میرسد آن چیزی که دستور کار نهایی جریان جنگطلب آمریکا قرار دارد، جنگ گسترده است و با وجود اینکه برخی بحث انتخابات میاندورهای کنگره و اثر آن را بر سیاستهای کاخ سفید مطرح میکنند، اما باید گفت شرایط حاصل از انتخابات آمریکا، شرایط سیالی است، هر چند که جریان مسلط بر کاخ سفید معتقد به ادامه جنگ حتی پس از انتخابات آمریکا است. هدف حملات گاه و بیگاهی که علیه ایران صورت میگیرد، فرسوده کردن توان دفاعی و کاهش قدرت مقابله بهمثل ایران است.
آمریکا در عین حال روی کارآمدی محاصره و فشار اقتصادی حساب باز کرده و به همین دلیل میبینیم که در ادامه تحریم، درگیری را به حوزه نفتکشها کشانده است. شرکت ملی نفتکش ایران در دنیا نمونه است و یکی از بزرگترین شرکتها محسوب میشود. در این شرکت بیش از ۵۰ اَبَرنفتکش غول پیکر فعال است و از نفتکشهای کوچکتر هم استفاده میکند. آمریکاییها تلاش بسیار کردهاند که به این مجموعه آسیب وارد کنند با این هدف که قابلیت ایران را در انتقال وسیع نفت کاهش دهند. در سمت دیگر ایران نشان داد که توانایی بالا بردن قدرت و دامنه پاسخ را دارد.
ایران با شلیک دهها موشک به آمریکاییها نشان داد که اگر بنا بر گرفتن تلفات باشد، ایران توانایی این کار را دارد. ایران به آمریکا تفهیم کرده است که میتواند در موضوع وارد کردن تلفات به نظامیان از محدودیتها گذر کند و با این کار به آمریکاییها درباره گسترش دامنه جنگ هشداری جدی داده است که اگر جنگ، همراه با گسترش تحریم با حمله به نفتکشهای ایرانی ادامه پیدا کند، طبیعتاً این امکان وجود دارد که ایران هم سطح درگیری را بالاتر ببرد.
اما باید توجه کرد که در اوج نگرانی از شدت یافتن و انتحاری شدن جنگ، بسیار منطقی است که در دیپلماسی روزنهای پدیدار شود. این روزنه ممکن است از هر جهت و با هر زمینهای ایجاد شود و کشورهایی مثل قطر دنبال همین روزنه هستند. آنها میدانند که اگر جنگ شدت گرفت آسیبهایی که به آنها وارد میشود به هیچ وجه قابل اغماض نخواهد بود. فعالیتهای حداقلی که برای بازگشت به دیپلماسی از ناحیه این بازیگران صورت میگیرد، ناظر بر همین نکته است.
