احیای اوپک
از ابتداي شيوع بيماري کرونا تاکنون بازار نفت تحت تاثير کاهش تقاضا به ورطه سقوط نزديک شده است. در نتيجه تعطيلي کارخانجات و صنايع در چين بهعنوان بزرگترين مصرفکننده نفت جهان، نخستين شوک به بازار معاملات طلاي سياه وارد شد. اما اين تنها کرونا نبود که از چين به کشورهاي ديگر سرايت کرد. بلکه اين بيماري با خود روند بلندمدت تعطيليها و تبديل صنايع را نيز در جهان به همراه داشته است. تداوم اين شرايط در بازار جهاني باز هم از تقاضاي نفت کاست تا اين ماده اوليه مهم صنايع، در پايينترين قيمت خود در سالهاي اخير معامله شود. در اسفندماه سال گذشته و آغاز سقوط قيمتها، قرار بود دو کشور روسيه و عربستان سعودي که بزرگترين توليدکنندگان پيمان اوپک و اوپکپلاس به شمار ميروند، بر سر کاهش 5/1ميليون بشکهاي توليد در روز توافق کنند. اما آن زمان هنوز دورنماي روشني از بازار نفت در دست نبود و اين دو از توافقي که ميتوانست روند سقوط قيمتها را دستکم کندتر کند، سر باز زدند. همان وقت نيز وزراي اوپک درباره لزوم اين توافق هشدار داده بودند؛ با اين حال موافقتي صورت نگرفت! اما گفته شد که رايزنيها ميان دو کشور ادامه خواهد يافت. با ادامه روند کاهشي تقاضا و در نتيجه قيمت نفت، عربستان و روسيه ضرورت کاهش توليد را بيش از پيش احساس کردند. در اين ميان نيز آمريکا که حالا طعم تلخ بهاي اندک نفت را بهتر چشيده بود، در رايزني با اين دوکشور نقشآفريني ميکرد. در نهايت مقرر شد تا توليدکنندگان نفت اوپک و اوپکپلاس در جلسهاي اضطراري گزينههاي کاهش توليد را بررسي کنند تا نتيجه مطلوبي حاصل شود. اگرچه اکنون اين تصميم منوط به موافقت مکزيک است و موفقيت آن، همکاري ديگر توليدکنندگان را ميطلبد اما ميتوان آن را نمادي از احيا و قدرتنمايي اوپک در سايه تعقل دانست!
آيا ثبات بازار در راه است؟
بر اساس توافق صورتگرفته ميان توليدکنندگان نفت، قرار است کشورهاي عضو و غيرعضو اوپک که در اين توافق مشارکت داشتهاند، در دو ماه مي و ژوئن 2020 روزانه 10ميليون بشکه، از ماه جولاي تا پايان 2020 به مدت شش ماه، روزانه هشت ميليون بشکه و از آغاز ژانويه 2021 تا آوريل 2022، به مدت 16 ماه، روزانه شش ميليون بشکه از توليد نفت خام خود را کاهش دهند. آمارها نشان ميدهند شيوع کرونا در جهان سبب شده است تا تقاضاي جهاني نفت دستکم 20ميليون بشکه در روز کاهش يابد. حال اين سوال مطرح ميشود که با توجه به اينکه برخي کشورهاي واردکننده نفت از جمله چين از فرصت نرخ پايين نفت استفاده کرده و ذخاير استراتژيک خود را پر کردهاند، اکنون کاهش توليد 10ميليون بشکهاي نفت به مدت دو ماه و هشت ميليون بشکهاي تا پايان سال جاري ميلادي تا چه ميزان ميتواند بر قيمت طلاي سياه اثرگذار باشد؟ به گفته وزير نفت ايران، در ماه مي تقاضاي جهاني نفت به دنبال شيوع بيماري کرونا کاهش محسوسي مييابد و بر اساس برآورد دبيرخانه اوپک اگر توليد نفت تا 15 ميليون بشکه کاهش نداشته باشد، مازاد عرضه را به دنبال خواهد داشت که ميتواند بازار را دچار شوک قيمت کند. اگرچه اکنون بهاي نفت در نتيجه توافق اخير مسير افزايشي را طي ميکند اما آيا اين روند، تداوم داشته و در نقطهاي مناسب و معقول به ثبات خواهد رسيد؟ اين در حاليست که رئيسجمهوري آمريکا از فشار مضاعف به عربستان براي کاهش توليد و وعده و وعيدها به روسيه، تنها افزايش قيمتها براي صرفه توليد و فروش نفت شيل را دنبال ميکند و حتي در صورت پيوستن به توافق کاهش توليد اوپک و اوپکپلاس نيز از سابقه خوبي در پايبندي به معاهدات بينالمللي برخودار نيست. از همين رو به نظر ميرسد لازم است کشورهاي توليدکننده نفت مسير جديدي را در بودجهريزي و سياستگذاريهاي خود براي پيشبرد اهداف اقتصادي در پيش بگيرند تا تصميماتي که خارج از منافع آنها اتخاذ ميشود نتواند تکانههاي اثرگذاري را در اقتصاد آنها ايجاد کند. گفتنيست اداره اطلاعات انرژي آمريکا هفته گذشته متوسط قيمت نفت برنت را براي سال جاري بشکهاي 33دلار پيشبيني کرده است که ميتواند سايه سنگيني بر بودجه اغلب کشورهاي توليدکننده نفت بهويژه عربستان سعودي بيفکند.
منافع آمريکا در بازار نفت
وزير نفت ايران گفته است که اين توافق در صورتي ميتواند پايدار و نتيجهبخش باشد که توليدکنندگان موثر ديگر مانند نروژ، برزيل، کانادا و بهويژه آمريکا نيز به آن متعهد و با آن همراه شوند. آمريکا در هفتههاي اخير از قيمت پايين نفت بسيار متضرر شده و هزينه توليد نفت در اين کشور از قيمت فروش آن پيشي گرفته است؛ گفته ميشود سناتورهاي آمريکايي در روزهاي اخير دست به کار شده و در نامههايي به وليعهد عربستان سعودي، خواستار کاهش توليد نفت اين کشور براي افزايش قيمت آن شدهاند. اين فشار ديپلماتيک که با تماسهاي تلفني ترامپ و بنسلمان همراه شده بود در نهايت توانست نتيجهبخش باشد و عربستان را پاي ميز مذاکره بنشاند. با اين حال آمريکا به حربههاي مختلفي براي عدم پيوستن به توافق کاهش توليد متوسل شده است. از جمله اينکه گفته ميشود به عربستان براي برگزاري نشست G20 يک روز پس از جلسه اوپک و غيراوپک فشار آورده است تا تصميم کشورهاي گروه G20 پس از نتيجه جلسه توليدکنندگان نفت اتخاذ شود. همچنين آمريکا تلاش کرده است تا کاهش توليد نفت خود ناشي از عدم صرفه و خسارتهاي مالي در دوران کرونا را بهعنوان سهم خود از توافق بينالمللي جا بزند که با هشدار و واکنش روسيه مواجه شده است. با اين حال مشخص نيست که آمريکا حتي در صورت پيوستن به توافق نيز چندان به آن پايبند بماند. پيش از اين روساي جمهوري آمريکا همواره به دنبال کاهش قيمت طلاي سياه براي خريد ارزان شرکتهاي خود و تضعيف توليدکنندگان نفت بودند، اما با فعالشدن سکوهاي نفتي شيل آمريکا و ميل سيريناپذيري ترامپ براي تسخير تمامي بازارها، اکنون اين کشور به طرفداران ثبات قيمت نفت در جهان تبديل شده است که فعلا از مسير افزايش بهاي اين ماده ميگذرد. با اين حال ثبات قيمت مورد نظر آمريکا، همچنان در حديست که سود چنداني براي توليدکنندگان ديگر نداشته و تنها براي توليد نفت شيل به صرف تلقي شود.
