در آستانه توافق؟
در این میان، سفر کوتاه اما معنادار «عاصم منیر» فرمانده ارتش پاکستان به تهران، به یکی از مهمترین رخدادهای سیاسی روز گذشته تبدیل شد؛ سفری که بنا بر روایت منابع پاکستانی، حامل پیامهایی مستقیم میان تهران و واشنگتن بوده و در مسیر نهاییسازی «یادداشت تفاهم کاهش تنش» انجام شده است. اما به نظر میرسد شرایط هر چه بیشتر برای توافق اولیه طرفین فراهم است و اگر اختلافات موجود رفع شود احتمالا طی روزهای آینمده شاهد توافق اولیه خواهیم بود. هر چند که پیش نویس توافق ارائه شده است.
پیشنویس توافق
در همین راستا آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی اعلام کرد ایالات متحده و ایران در آستانه امضای یک تفاهمنامه موقت قرار دارند؛ توافقی که هدف آن تمدید آتشبس ۶۰ روزه و فراهمسازی مسیر مذاکرات گستردهتر میان دو طرف است. بر اساس این گزارش، در چارچوب این پیشنویس، تنگه هرمز در طول دوره آتشبس باز باقی خواهد ماند و ایران متعهد میشود برای تضمین آزادی کشتیرانی، اقدامات لازم از جمله پاکسازی مینهای کارگذاریشده را انجام دهد. در مقابل، آمریکا نیز بخشی از محدودیتهای اعمالشده بر بنادر ایران را کاهش داده و زمینه لازم برای صادرات نفت تهران را فراهم خواهد کرد؛ اقدامی که به گفته منابع آمریکایی میتواند بر بازار جهانی انرژی نیز اثرگذار باشد. این گزارش میافزاید، سازوکار توافق بر اساس اصل «تسهیل در برابر اجرای تعهدات» تنظیم شده و کاهش تحریمها به میزان پایبندی ایران به اقدامات میدانی، بهویژه در حوزه امنیت کشتیرانی، وابسته خواهد بود. در بخش هستهای نیز پیشنویس تفاهمنامه، بر تعهد ایران به عدم حرکت به سمت تسلیحات هستهای و آغاز مذاکرات درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم و تعیین تکلیف ذخایر با غنای بالا تأکید دارد. همچنین منابع آگاه اعلام کردهاند که ایران از طریق واسطهها، آمادگی خود را برای انعطاف در برخی اقدامات اعلام کرده، مشروط بر آنکه در چارچوب توافق نهایی، موضوع رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده نیز مورد بررسی قرار گیرد. بر اساس این گزارش، در سطح منطقهای نیز این توافق شامل تلاش برای کاهش تنشها در جبهه لبنان و توقف درگیریها میان رژیم صهیونیستی و حزبا... است؛ موضوعی که به گفته منابع آمریکایی با برخی نگرانیها و ملاحظات تلآویو همراه شده است. در ادامه آمده است که ایالات متحده در دوره ۶۰ روزه، حضور نظامی خود در منطقه را حفظ خواهد کرد و تصمیمگیری درباره کاهش این حضور به نتیجه مذاکرات نهایی موکول میشود. اکسیوس همچنین گزارش داده است که رئیسجمهور آمریکا در گفتوگویی با شماری از رهبران منطقه از جمله قطر، عربستان، امارات، مصر، ترکیه و پاکستان، حمایت اولیه آنان از این توافق را دریافت کرده است. در پایان این گزارش تأکید شده است که کاخ سفید امیدوار است اختلافات باقیمانده طی ساعات آینده برطرف شده و زمینه برای اعلام رسمی توافق میان واشنگتن و تهران فراهم شود؛ هرچند برخی مقامها نسبت به سرنوشت نهایی این تفاهمنامه همچنان ابراز احتیاط کردهاند. در همین راستا العربی جدید نیز نوشت: بخش بزرگی از داراییهای مسدود شده ایران در خارج آزاد خواهد شد و محاصره دریایی برداشته شده و تنگه هرمز بازگشایی میشود. ترامپ پیش از این، مذاکره درباره برنامه هستهای ایران را بهعنوان یکی از شروط اصلی و لاینفک هرگونه توافق اعلام کرده بود. با این حال، هیچ تعهدی از سوی ایران داده نشده و پرونده هستهای اساساً در این مرحله مورد بحث قرار نگرفته است.
* تلاش برای پیشبرد صلح
این در حالی است که روز گذشته نخستوزیر پاکستان با تأکید بر ادامه تلاشهای کشورش برای پیشبرد روند صلح، ابراز امیدواری کرد که دور بعدی مذاکرات بهزودی در اسلامآباد برگزار شود. شهباز شریف درباره آخرین تحولات مربوط به تلاشهای میانجی گرانه کشورش گفت: اسلامآباد به تلاشهای خود در مسیر تحقق صلح ادامه خواهد داد و امیدواریم بهزودی میزبان دور بعدی گفتوگوها باشیم. این در شرایطی است که اسرائیل ناراضی از این توافق آخرین تلاشهای گسترده خود را انجام میدهد و فشار قابل توجهی برای مختل کردن شکلگیری این توافق وارد میکند. از طرفی درحالی که مذاکرات به سمت توافق اولیه پیش میرود، منابع آگاه از احتمال بازگشت آمریکا به رویۀ قبلی و تخطی از یکی از بندهای مورد توافق اولیه خبر میدهند. این چندمینبار است که واشنگتن برخلاف توافق اولیه عمل میکند. روز شنبه سخنگوی تیم مذاکرهکنندۀ ایران با اشاره به وضعیت مبهم مذاکرات گفته بود: «توافق با آمریکا هم خیلی دور است، هم خیلی نزدیک. » او تأکید کرده جمهوری اسلامی برای همۀ گزینهها از جمله ادامۀ مذاکرات، توقف یا ادامۀ جنگ آمادگی کامل دارد. اعضای تیم مذاکرهکننده ایران با صراحت اعلام کردهاند: «هیچ اعتمادی به آمریکا نداریم و این بیاعتمادی در بدترین شرایطِ ممکن است». این اظهارات نشان میدهد که تهران تدابیر دیپلماتیک خود را با چشمانی باز و رویکردی واقعبینانه نسبت به رفتارهای گذشته و احتمالی واشنگتن تنظیم کرده و بر سر مواضع اصولی خود ایستاده است.
