عقب‌نشینی ترامپ در برابر ایران
اگر این خبر درست باشد که تا زمان تنظیم این گزارش خبری از تاکید یا تکذیب آن مخابره نشده، بدون تردید به معنای پیروزی ایران در برابر ترامپ و نتانیاهو خواهد بود. پیروزی چشمگیری که فقط با در نظر گرفتن ابعاد جنایت دشمن قابل درک است.
پیروزی در پیچیدگی
در جهان پیچیده و چندوجهی امروز، شکست و پیروزی چطور تعریف می‌شود؟ هر کشوری بر منافع ملی خود تاکید دارد و ایران هم چنین کرده است. در برابر زیاده‌خواهی قدرت‌های زورگو ایستاده و اظهار کرده است که خود درباره امکانات و سیاست‌هایش تصمیم می‌گیرد و در عین حال پیوسته تاکید کرده است که می‌تواند زمینه لازم را برای کاهش نگرانی‌ها فراهم کند. در مقابل آمریکا به واسطه تاثیری که از اسراییل می‌گیرد، نگاه دیگری به اظهارات صلح‌طلبانه ایران داشته است. در برجام دو طرف به توافقی دست یافتند که به تصریح موافق و مخالف، یکی از موثرترین توافقات بین‌المللی برای کاهش تنش بوده است. این داستان با آمدن ترامپ به کاخ سفید به مسیر دیگری افتاد. اتفاقات منطقه هم مزید بر علت شد تا جناح جنگ‌طلب در کاخ سفید تحت تاثیر لابی صهیونیستی قرار بگیرد و در نهایت حمله صورت گرفت. قبل از آن ایران بار‌ها تلاش کرده بود سایه جنگ را از سر کشور دور کند، اما ترامپ و نتانیاهو نشان دادند که خود را به هیچ اصل پذیرفته شده‌ای مقید نمی‌دانند. در ماجرای بازدید بازرسان، ایران بار‌ها اعلام کرده بود که تا قبل از تهیه روش بازرسی اجازه این کار را نخواهد داد و درست زمانی که در مصر با آژانس به توافق رسید، اروپایی‌ها هم در کنار ترامپ قرار گرفتند تا نشان دهند در برابر ترامپ از خود کوچکترین استقلالی ندارند.
عقب‌نشینی ترامپ
برای فهم اهمیت این تحول باید به نقطه آغاز اختلاف بازگشت. یکی از اصلی‌ترین خواسته‌های دولت ترامپ در مواجهه با برنامه هسته‌ای ایران، توقف کامل غنی‌سازی بود. در واقع واشنگتن تلاش داشت موضوع غنی‌سازی را از یک حق مورد مناقشه در چارچوب مذاکرات هسته‌ای به امتیازی تبدیل کند که ایران باید برای رسیدن به توافق از آن صرف‌نظر کند. این مطالبه در شرایطی مطرح می‌شد که ایران بار‌ها اعلام کرده بود اصل برخورداری از فناوری غنی‌سازی را قابل مذاکره نمی‌داند، هرچند درباره سطح غنی‌سازی، میزان ذخایر و سازوکار‌های نظارتی آمادگی گفت‌و‌گو دارد. اگر روزی طرف مقابل انتظار داشت که ایران از این حق پذیرفته شده در حقوق بین‌الملل صرف نظر کند، با به راه انداختن دو جنگ ناجوانمردانه برای از بین بردن تاسیسات هسته‌ای ایران، موضوع با حیثیت ملی گره خورد و بعد از آن ایران نشان داد تا خروج از NPT هم توانایی ایستادن بر دیدگاه خود را دارد و اگر چنین تصمیمی در سطح سران گرفته شود، جریان‌های سیاسی هم آن را خواهند پذیرفت. از این منظر، پذیرش غنی‌سازی توسط ایران، حتی اگر با محدودیت‌های فنی و نظارتی همراه باشد، تفاوتی اساسی با مطالبه غنی‌سازی صفر دارد. این موضوع همانی است که در توافق برجام نیز برای غنی‌سازی ایران در نظر گرفته شده بود و ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود از آن خارج شد؛ بنابراین اگر دولت او اکنون به چنین چارچوبی بازگردد، با نوعی بازگشت به نقطه‌ای مواجه هستیم که واشنگتن پیش‌تر آن را نپذیرفته بود. با توجه به خوی کاسبکارانه ترامپ احتمالا متوجه خواهد شد که از زمان خروج از برجام تا کنون، او فقط و فقط برای آمریکا هزینه‌تراشی کرده است.
فشار آمریکایی
البته پیروزی در یک منازعه را نمی‌توان صرفاً با میزان خسارات واردشده یا توان نظامی طرفین سنجید. یکی از معیار‌های مهم، مقایسه اهداف اعلام‌شده در ابتدای منازعه با آن چیزی است که در پایان آن به دست می‌آید. اگر هدف آمریکا متوقف کردن کامل غنی‌سازی ایران بوده و در نهایت به ادامه آن در خاک ایران رضایت دهد، در تحقق این هدف مشخص با نتیجه‌ای متفاوت از خواسته اولیه خود روبه‌رو شده و چنین تحولی معنایی جز پیروزی برای ایران نخواهد داشت. اهمیت آن زمانی بیشتر می‌شود که به فشار‌های نظامی و اقتصادی ماه‌های گذشته توجه کنیم. حمله نظامی، تحریم‌ها و محاصره دریایی، همگی ابزار‌هایی بودند که واشنگتن برای افزایش هزینه مقاومت ایران و وادار کردن تهران به پذیرش خواسته‌های خود به کار گرفت. با این حال، اگر نتیجه این فشار‌ها حفظ اصل غنی‌سازی در داخل ایران باشد، نمی‌توان از کنار این واقعیت به‌سادگی عبور کرد که ابزار‌های فشار آمریکا نتوانسته‌اند خواسته‌های این کشور را محقق کنند.
پیروزی نمادین
گزارش العربیه از مطالبه آمریکا برای کاهش ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی، مشارکت احتمالی کشور ثالث در این فرایند و بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز حکایت دارد. همچنین هنوز درباره جزئیات و دامنه تعهدات طرفین توافق رسمی اعلام نشده است؛ بنابراین آنچه فعلاً می‌توان از آن سخن گفت، دستاوردی احتمالی در حفظ اصل غنی‌سازی است و تا تحقق تمام مطالبات ایران هنوز گام‌هایی باید برداشته شود. بخش دیگری از اهمیت پیشنهاد گزارش‌شده به آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران برمی‌گردد. بر اساس گزارش، آزادسازی ۶ تا ۹ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران، بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی نیز در چارچوب احتمالی همین توافق مطرح شده‌اند. تحقق این موارد می‌تواند به معنای تبدیل دستاورد احتمالی هسته‌ای به امتیازات اقتصادی و راهبردی باشد. اگر مسیر کنونی مذاکرات به نتیجه برسد، معنای آن صرفاً دستیابی به یک توافق هسته‌ای نخواهد بود. ایران در شرایطی که با فشار‌های نظامی و اقتصادی مواجه بوده، موفق شده است اصل غنی‌سازی را به‌عنوان یکی از موضوعات اصلی مذاکرات حفظ کند. این همان نقطه‌ای است که می‌تواند مبنای ارزیابی دستاورد ایران در این منازعه قرار گیرد. پیروزی در چنین شرایطی به این معناست که طرفی که خواهان تحمیل یک خواسته حداکثری بوده، در نهایت ناچار شود با بخشی از واقعیت‌ها و مطالبات طرف مقابل کنار بیاید و وقتی طرف مقابل فرد فاقد اصول مانند ترامپ باشد، این پیروزی ارزش نمادینی برای همه کشور‌ها خواهد داشت. به گزارش شبکه تلویزیونی العربیه، منابعی اعلام کرده‌اند که واشنگتن و تهران ممکن است توافق اولیه‌ای را امضا کنند که بر اساس آن، سطح غنی‌سازی اورانیوم در ایران به ۳.۶۷ درصد محدود خواهد شد. به گفته منابع العربیه، طرف آمریکایی با انجام غنی‌سازی اورانیوم در ایران تا سطح تعیین‌شده موافقت کرده و تهران نیز این شرط را پذیرفته است. در عین حال، ایالات متحده تأکید دارد که کاهش سطح غنی‌سازی ذخایر اورانیوم ایران که به ۶۰ درصد رسیده است ضروری است. منابع العربیه افزودند که برای حل این مسئله، طرفین در حال بررسی امکان مشارکت یک کشور ثالث هستند. در صورت دستیابی به توافق با تهران، ممکن است واشنگتن دارایی‌های مسدودشده ایران به ارزش ۶ تا ۹ میلیارد دلار آمریکا را آزاد کند.
