نیاز شدید کشور به اصلاحات اقتصادی
این در حالی است که مسئولان بار‌ها از لزوم افزایش تاب‌آوری جامعه صحبت می‌کنند؛ اما هیچ وقت گفته نمی‌شود برای افزایش این تاب‌آوری برای چه اقداماتی صورت گیرد. در همین راستا برای بررسی مولفه‌های تاب‌آوری اقتصادی و راهکار‌های برای بهبود شرایط اقتصادی کشور «آرمان ملی» با مهدی پازوکی کارشناس مسائل اقتصادی به گفت‌و‌گو پرداخته است که می‌خوانید.
* در شرایط فعلی بسیاری از لزوم افزایش تاب‌آوری جامعه سخن می‌گویند؛ تصور می‌کنید چه مولفه‌هایی را می‌توان برای افزایش تاب‌آوری جامعه بر شمرد؟
شرایط کنونی که به نه جنگ، نه صلح شناخته می‌شود شرایط چندان نرمالی نیست و کمتر از ظرفیت جنگی نیست؛ بنابراین توصیه‌ای که من دارم این است که ایران نیاز به یک اصلاحات اقتصادی دارد. البته حاکمیت باید اصلاحات اقتصادی را در دستور کار قرار دهد، اما اینطور نیست که اگر جنگ خاتمه پیدا کرد و توافق صلح اتفاق افتاد یک شبه مشکل تورم، رشد اقتصادی، بیکاری و سرمایه‌گذاری حل می‌شود. من فکر می‌کنم یک طرف قضیه این است که در عین حالی که باید سیاست خارجی در خدمت اقتصاد ملی باشد و از طرفی سیاست تعامل با کشور‌های منطقه در دستور کار قرار بگیرد و جنگ با تدبیر خاتمه پیدا کند طرف دوم آن اصلاحات اقتصادی است. منظور از اصلاحات اقتصادی این است که وقتی در شرایط جنگی، تحریم و محاصره دریایی قرار داریم نیاز است که دولت تجدیدنظری در منابع درآمدی و هزینه‌ای خود داشته باشد. یعنی اگر عدم تعادل بین منابع درآمدی با هزینه دولت اتفاق می‌افتد به معنی افزایش رشد فزاینده نقدینگی، بالا رفتن نرخ فزاینده تورم، کاهش ارزش پول ملی و کاهش رفاه در جامعه است؛ بنابراین دولت باید هم در بخش درآمدی و هم در بخش مخارج خود اصلاحات انجام دهد. وقتی کشوری در شرایط جنگی با بزرگترین با بزرگترین ارتش جهان است نیاز نیست بودجه مجلسش بیش از ۲۰ درصد افزایش پیدا کند یا بودجه شورای نگهبان به طور فزاینده افزایش پیدا کند. درست است که اقتصاد ما ظرفیت‌های بسیار بالایی دارد و یکی از دلایلی که آنچه غربی‌ها پیش‌بینی می‌کردند اتفاق نیفتاد به دلیل ظرفیت بالای و موقعیتی است اقتصاد ایران دارد. البته منظور از اصلاحات اقتصادی این نیست که دولت به طور دائم در نرخ ارز دخالت کند بلکه دولت باید انضباط اقتصادی را در اقتصاد ایران حاکم کند و انضباط پولی را در سیستم بانکی، انضباط مالی را در صنعت بودجه و انضباط اداری را در سیستم اداری حاکم کند و تلاش داشته باشد از نیرو‌های کارآمد و عناصر تکنوکرات استفاده کند و اسیر شعار‌های پوپولیستی کسانی که در زمین دشمن بازی می‌کنند نشود. چون تجربه نشان داده برنامه اقتصادی در ایران موفق است که عناصر تکنوکرات و کارشناس بر کرسی سیستم تصمیم‌سازی کشور قرار می‌گیرد. اگر ما تکنوکرات‌ها را کنار بزنیم و به سمت پوپولیسم ایرانی برویم می‌تواند بسیار برای اقتصاد ملی خطرناک باشد.
* در کوتاه‌مدت چه پیشنهاداتی می‌توان برای بهبود شرایط و ایجاد میزانی از رضایتمندی در جامعه داشت؟
همین که بانک مرکزی به خاطر اینکه جلوی انتظارات تورمی را بگیرد در بازار ارز دخالت مقطعی برای ثبات‌سازی می‌کند را می‌توان اقدام کوتاه‌مدت دانست. ولی در بلندمدت باید انضباط پولی حاکم شود؛ لذا دولت اگر در منابع درآمدی و مخارج اصلاحات انجام ندهد مجبور است که به بانک مرکزی فشار بیاورد و بانک مرکزی برای پرداخت مخارج دولت در شرایط خلق پول کند و این خطرناک است. وقتی سیاست مالی بر سیاست پولی تفوق پیدا می‌کند فوق‌العاده برای اقتصاد ملی خطرناک است. این مساله باعث کاهش ارزش پول ملی شده و زمینه برای رسیدن به ابرتورم در اقتصاد مهیا می‌شود. نرخ تورمی که ما داریم یکی از بالاترین نرخ‌های تورم در جهان است الان ایران بیش از ۸۰ درصد تورم دارد؛ بنابراین من فکر می‌کنم یک سری دخالت‌ها در کوتاه‌مدت مثل همین دخالت بانک مرکزی برای فروش ارز کار بسیار خوبی است و برای کاهش انتظارات تورمی هم بسیار موثر است. البته از یاد نبریم که امروز کشور بسیار گران اداره می‌شود. بودجه برخی نهاد‌ها باید کاهش داشته باشد. ما تاکنون مخارج دولت را بالا برده‌ایم. امروز خیلی‌ها از رانت دولت استفاده می‌کنند. در شهر‌هایی مثل تهران، شیراز و تبریز ده‌ها هزار خانه سازمانی داریم و همه را مفت و مجانی در اختیار افراد با قیمتی ۱۰۰ هزار تا ۳۰۰ هزار تومان در ماه قرار داده‌ایم. پیشنهاد من این است که این خانه‌های سازمانی در استان‌ها برای بودجه ۱۴۰۶ را به همان افراد اجاره بدهیم که می‌تواند یک منبع درآمدی برای دولت در شرایط تحریمی باشد. من فکر می‌کنم سیاست‌های بانک مرکزی، دولت و صندوق توسعه ملی باید شفاف باشد.
* از نظر شما اگر این اصلاحات اقتصادی صورت نگیرد و شرایط به همین منوال پیش برود باید منتظر چه پیامد‌هایی باشیم؟
باید بدانیم اگر اصلاحات اقتصادی را انجام ندهیم باید منتظر تبعات منفی و مشکلات فزاینده اقتصادی برای کشور باشیم. قیمت بنزین حداقل باید تدریجی افزایش پیدا کند تا بتواند جلوی کسری بودجه را بگیرد. اکنون مهم‌ترین عاملی که تورم را در اقتصاد ایران به طور فزاینده بالا برده کسری بودجه دولت است. دولت الان از تمام صندوق‌های بازنشستگی کشوری، لشکری و تامین اجتماعی قرض می‌کند. اگر جلوی این کسری بودجه گرفته نشود، کسری فزاینده می‌تواند اقتصاد ایران را به ناکجا آباد ببرد و تبعات بسیار منفی برای کشور داشته باشد.
