دیپلماسی در اوج تنش

از سوی دیگر سپردن تشکیل کابینه اسرائیل از سوی اسحاق هرتزوگ، رئیس رژیم اسرائیل به گادی آزنکوت هم می‌تواند یک تهدید وجودی برای حیات سیاسی نتانیاهو قلمداد شود که مجموع این مسائل، از دید کشور‌های منطقه نه تنها غائب نمانده، بلکه به سرعت در نمودار محاسبات آنها جای خود را تغییر داده و حالا به نظر می‌رسد که آنها هم در حال سنجش سود و زیان وضعیت فعلی و همچنین پیامد‌های احتمالی هرگوه جنگ جدید میان وانشگتن و تهران هستند. 

تعدد میانجی‌گران

آنچه در این میان باید موردنظر قرار بگیرد، تکاپوی یکباره کشور‌های منطقه در خصوص پرونده ایران و آمریکا است و به عبارتی دیگر می‌توان گفت که یک موج دیپلماتیک در حال به پا خواستن است تا بتواند تقابل‌های سخت را به مسیر نرم‌تر و مذاکره تبدیل کند. در این راستا، رسانه‌های مطنقه و فرامنطقه هم طی روز‌های اخیر به شدت مشغول هستند و سعی می‌کنند تا از دریچه نگاه و منافع خود اخبار جهت‌دار را به گونه‌ای ارائه دهند که بتوانند به سرتیتر اخبار تبدیل شوند که البته محوربندی این اخبار هم مهم قلمداد می‌شود و نمی‌توان آنها را نادیده گرفت. به عنوان نمونه، اکسیوس از دیدار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا با نخست‌وزیر قطر طی دوشنبه خبر داده تا دو طرف درباره تلاش‌ها برای دستیابی به آتش‌بس جدید و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای با ایران گفت‌و‌گو کند. این در حالیست که شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر که طی چند هفته گذشته میانجی اصلی میان ایران و آمریکا بوده، از ترامپ می‌خواهد فرصت بیشتری برای پیشبرد دیپلماسی اختصاص دهد. به نوشته این رسانه آمریکایی، ترامپ همچنان آمادگی دارد اجازه دهد تلاش‌های دیپلماتیک ادامه پیدا کند تا مشخص شود آیا امکان دستیابی به توافق وجود دارد یا خیر؛ اما مشخص نیست که او تا چه زمانی حاضر است به این تلاش‌ها فرصت بدهد. اکسیوس همچنین مدعی شده که نخست‌وزیر قطر احتمالاً پیش از دیدار با ترامپ، به‌طور جداگانه با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، دیدار خواهد کرد؛ چراکه ونس طی دو هفته گذشته شخصاً درگیر مذاکرات غیرمستقیم با ایران بوده و تقریباً هر روز با آل ثانی گفت‌و‌گو کرده است. به موازات این موضوع، ابراهیم کالین، رئیس سرویس اطلاعاتی ترکیه (دوشنبه) در جریان کنفرانسی در آنکارا اعلام کرد که اردوغان روز شنبه و در جریان تماس تلفنی با ترامپ، این درخواست را مطرح کرده است. او افزود هرگونه حمله آمریکا به ایران، چرخه دیگری از خشونت‌های شدید منطقه‌ای را به راه خواهد انداخت. او همچنین گفت که قطر هفته آینده میزبان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی خواهد بود و این دیدار را فرصتی مهم برای دستیابی به پیشرفت در مذاکرات توصیف کرد. فارغ از اینکه اظهارات کابین تا چه حد درست ارزیابی می‌شود باید توجه داشت که در امتداد این تلاش‌ها، عراق نیر وارد گود شده و به نظر می‌رسد که در حال رد و بدل کردن پیام‌ها و برخی از پیشنهاد‌ها میان تهران و واشنگتن است. در این خصوص، اخباری از سفر یک هیأت عالی دیپلماتیک به ایران و دیدار آنها با مقامات ایران از سوی برخی از رسانه‌های منطقه‌ای منتشر شد که گویای تحرکات دیپلماتیک بغداد در پرونده ایران و آمریکا بود، اما موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که نام نخست‌وزیر عراق نیز در میان مقاماتی بوده که به تهران سفر کرده‌اند؛ چراکه (دوشنبه) یک منبع در وزارت امور خارجه عراق از سفر هیات عراقی به تهران در روز شنبه، به سرپرستی علی الزیدی نخست وزیر عراق و فالح الفیاض رئیس سازمان الحشد الشعبی خبر داد و پس از آن یک مقام آگاه ایرانی با تاکید بر اینکه سفر علی الزیدی روز جمعه انجام گرفته است، اعلام کرده که در این سفر نخست‌وزیر عراق با برخی از مقامات کشور دیدار و درباره آخرین تحولات منطقه و خلیج فارس گفت‌و‌گو کردند. منبع آگاه در گفت‌و‌گو با فارس خبر داد که علی فالح الزیدی با محمدباقر قالیباف رئیس هیات مذاکره کننده ایران ملاقات و گفت‌و‌گو کرد. این گفت‌و‌گو بر تلاش‌های عراق در جهت پایان جنگ بین ایران و آمریکا متمرکز بوده و به سایر موضوعات ارتباطی نداشته است. رئیس هیات مذاکره کننده در گفت‌و‌گو با این مقام ارشد عراقی، ضمن تقدیر از تلاش‌های‌های عراق، با تشریح طرح دو روزه ایران، بر ضرورت احترام آمریکا به حقوق ایران در چارچوب این طرح برای پیشبرد مذاکرات تاکید کرد. این موضوع به حدی مهم بوده که شبکه العربیه به نقل از منابع آگاه اعلام کرد که ترامپ در جریان گفت‌و‌گو‌های تلفنی با الزیدی، با پیشنهاد‌های ارائه‌شده از سوی نخست‌وزیر عراق موافقت کرده و حتی از نخست‌وزیر عراق خواسته است که نقش میانجی را در ارتباط با ایران ایفا کند. 

چین هم دست به کار شد؟

در خلال این روند، به نظر می‌رسد که علاوه بر کشور‌های منطقه، نه تنها روسیه بلکه چین هم دور تند دیپلماسی را برگزیده است؛ چراکه وزارت خارجه چین (دوشنبه) اعلام کرد که ژای جون، نماینده ویژه چین در امور خاورمیانه، در جریان سفر به ایران با علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، دیدار و گفت‌و‌گو کرده است بر اساس بیانیه‌ای که از سوی وزارت امور خارجه چین منتشر شد، این دیدار در چارچوب سفر منطقه‌ای این مقام چینی در ماه جاری انجام شده که شامل سفر به ایران، سلطان‌نشین عمان و عربستان سعودی می‌شود. مجموع این تحولات در وهله نشان از آن دارد که کشور‌های منطقه به دنبال حل و فصل منازعه میان ایران از طریق مذاکره هستند و از سوی دیگر به دنبال آن هستند تا جایی که می‌توانند تلاش خود را برای رهایی منطقه از جنگ به کار ببندند؛ چراکه وقوع یک رویارویی دیگر بدون شک مشکلات عدیده‌ای را برای آنها از حیث امنیتی و اقتصادی به بار خواهد آورد.