تهدید اینترنت بین‌الملل زیر سایه جنگ
در تازه‌ترین تحولات، نام کشور‌هایی مانند عراق و ترکیه نیز در میان طرف‌هایی مطرح شده که تلاش دارند با میانجیگری و رایزنی‌های سیاسی، مانع گسترش درگیری‌ها در منطقه شوند. با این حال، در سوی دیگر ماجرا، تهدید‌های متقابل ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و تهران نیز در پاسخ به تهدید‌های مکرر واشنگتن درباره حمله نظامی، از پاسخ سخت و گسترده سخن گفته است که می‌تواند فراتر از محدوده جغرافیایی درگیری و زیرساخت‌های حیاتی منطقه را دربر بگیرد. حمله به کابل‌های اینترنتی زیردریایی و احتمال آسیب‌دیدن یا قطع این مسیر‌های ارتباطی در صورت وقوع جنگ، به یکی از محور‌های بحث در رسانه‌ها تبدیل شده است. در این راستا، پرسش اصلی این است که در صورت مورد هدف قرار گرفتن این کابلها، میزان خسارت و اختلال در ارتباطات منطقه‌ای چقدر خواهد بود و آیا این اقدام می‌تواند به‌عنوان یک ابزار بازدارنده یا کارت برنده در اختیار ایران قرار گیرد و آیا مسیر‌های جایگزین زمینی و ماهواره‌ای می‌توانند به‌سرعت جایگزین کابل‌های آسیب‌دیده شوند؟
تهدید دامنه‌دار
به گزارش «آرمان ملی»، نیما امیرشکاری کارشناس فناوری اطلاعات دراین باره گفت: از نظر ارتباطات، بخش قابل توجهی از ترافیک اینترنت در منطقه خلیج فارس از طریق کابل‌های دریایی منتقل می‌شود. مسیر‌های ارتباطی میان اروپا و کشور‌های منطقه نیز از طریق خلیج فارس و دریای عمان امتداد پیدا می‌کنند و این کابلها نقش مهمی در انتقال داده میان کشور‌های مختلف دارند. این کارشناس فناوری اطلاعات با اشاره به وجود مسیر‌های ارتباطی جایگزین تصریح کرد: البته ارتباطات منطقه صرفاً به کابل‌های زیردریایی محدود نیست و مسیر‌های پشتیبان و ارتباطات زمینی نیز وجود دارند، اما به اعتقاد من سهم قابل توجهی از ترافیک از مسیر کابل‌های دریایی عبور می‌کند. برآورد شخصی من این است که شاید حدود ۳۵ درصد از این ترافیک از طریق کابل‌های دریایی منتقل شود. بنابراین، اگر امکان عملیاتی هدف قرار دادن این زیرساخت‌ها وجود داشته باشد، چنین اقدامی می‌تواند برای کشور‌های منطقه نیز تهدیدآمیز باشد.
تنگه‌هرمز و اینترنت
یکی از پرسش‌های مهم درباره این تهدید، مقایسه آن با موقعیت راهبردی تنگه هرمز است. تنگه هرمز به دلیل سهم قابل توجهی که در انتقال نفت و تجارت دریایی جهان دارد، همواره یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیکی منطقه بوده است. با این حال، احداث خطوط لوله انتقال نفت در کشور‌های عربستان و امارات، به‌تدریج امکان انتقال بخشی از محموله‌ها از مسیر‌های جایگزین را فراهم کرده و از وابستگی مطلق به این گذرگاه کاسته است. امیرشکاری در پاسخ به این پرسش که آیا کابل‌های اینترنتی نیز با چنین وضعیتی مواجه هستند و آیا امکان بازسازی یا جایگزینی سریع آنها وجود دارد، گفت: باید میان اختلال در تنگه هرمز و آسیب به کابل‌های اینترنتی تفاوت قائل شد. در موضوع تنگه هرمز، بخش عمده‌ای از ظرفیت کشتیرانی و انتقال کالا و انرژی ممکن است تحت تأثیر بسته‌شدن یا محدودیت عبور قرار گیرد و همین مسئله خسارت گسترده‌ای ایجاد کند. وی ادامه داد:، اما در حوزه ارتباطات، اگرچه بخش قابل توجهی از ترافیک از طریق کابل‌های زیردریایی منتقل می‌شود، مسیر‌های جایگزین دیگری نیز وجود دارند. ارتباطات ماهواره‌ای، مسیر‌های زمینی و ظرفیت‌های پشتیبان می‌توانند در شرایط اضطراری مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل، در صورت آسیب‌دیدن کابلها، ممکن است با افت ظرفیت یا کیفیت ارتباطات مواجه شویم، اما لزوماً همه کاربران و کشور‌ها به شکل یکسان و با شدت مشابه این اختلال را احساس نخواهند کرد. این کارشناس فناوری اطلاعات با اشاره به امکان افزایش ظرفیت مسیر‌های جایگزین خاطرنشان کرد: ظرفیت‌های ماهواره‌ای را می‌توان افزایش داد و بخشی از ترافیک را نیز از مسیر‌های زمینی جایگزین منتقل کرد. از این منظر، جایگزینی ظرفیت ارتباطی نسبت به جابه‌جایی مسیر‌های گسترده کشتیرانی می‌تواند سریع‌تر انجام شود و تیم‌های فنی نیز امکان دارند بخشی از اختلالات را با استفاده از مسیر‌های دیگر مدیریت کنند.
حمله نظامی در حوزه اینترنت
بر اساس این گزارش؛ تهدید به هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در صورت تشدید حملات آمریکا علیه ایران، می‌تواند ابعاد یک درگیری نظامی را از محدوده خلیج فارس فراتر ببرد و زیرساخت ارتباطی کشور‌های منطقه را نیز با بحران مواجه کند. قطعاً اهمیت این تهدید از آنجا ناشی می‌شود که بخش عمده تبادل اطلاعات جهان، ارتباطات مالی، خدمات ابری و ترافیک اینترنت بین‌المللی از طریق کابل‌های فیبر نوری مستقر در بستر دریا انجام می‌شود. با این حال، باید میان آسیب به کابلها، اختلال اینترنت یک کشور و قطع کامل اینترنت منطقه‌ای یا جهانی تفاوت قائل شد. در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز چند شبکه ارتباطی مهم از جمله کابل‌های AAE-۱، FALCON و GBI وجود دارند که کشور‌های آسیایی، حاشیه خلیج فارس و خاورمیانه را به یکدیگر و از طریق مسیر‌های بین‌المللی به اروپا متصل می‌کنند. اهمیت این کابلها در آن است که بخشی از ارتباطات اینترنتی کشور‌های منطقه از این مسیر‌ها عبور می‌کند. نزدیکی جغرافیایی برخی از این کابلها به یکدیگر نیز باعث شده آسیب همزمان به چند مسیر، اختلال گسترده‌تری ایجاد کند. با این حال، تمام ارتباطات بین‌المللی از تنگه هرمز عبور نمی‌کنند.
قطع اینترنت در کدام کشور‌ها
این گزارش حاکی است؛ بیشترین آسیب احتمالی متوجه کشور‌های حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه قطر، بحرین و کویت خواهد بود که بخشی از ظرفیت ارتباطی بین‌المللی آنها به کابل‌های این منطقه وابسته است. امارات نیز در معرض اختلال قرار دارد، هرچند دسترسی آن به مسیر‌های دریای عمان و ایستگاه‌های ارتباطی فجیره، امکان جایگزینی بیشتری فراهم می‌کند. عربستان نیز از مسیر‌های ارتباطی دریای سرخ برخوردار است. بنابراین، قطع کابل‌های هرمز لزوماً به معنای قطع کامل اینترنت این کشور‌ها نیست، بلکه می‌تواند کاهش شدید پهنای باند، کندی اینترنت و اختلال در خدمات بانکی، تجاری و ارتباطات سازمانی را به دنبال داشته باشد.
توان اجرای تهدید
از نظر جغرافیایی، ایران در مجاورت یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های ارتباطی منطقه قرار دارد. رویترز در گزارشی در اکتبر ۲۰۲۶ به نقل از مقام‌های امنیتی ایران از بررسی سناریوی هدف قرار دادن کابل‌های زیردریایی در صورت حمله مجدد آمریکا و اسرائیل خبر داده است. با این حال، دسترسی جغرافیایی به این کابلها به معنای توانایی قطع همزمان تمام آنها نیست. بخشی از مسیر‌های ارتباطی در آب‌های عمان قرار دارند و کابلها نیز متعلق به اپراتور‌های مختلف بین‌المللی هستند. بنابراین، اجرای چنین تهدیدی با پیچیدگی‌های فنی، نظامی و حقوقی همراه است.
بازه زمانی تعمیر کابلها
به گفته کارشناسان؛ تعمیر کابل زیردریایی به کشتی‌های تخصصی، تجهیزات بازیابی و عملیات فنی در بستر دریا نیاز دارد. در شرایط عادی، ترمیم یک آسیب ممکن است چند روز تا چند هفته زمان ببرد، اما در شرایط جنگی، ناامنی مسیر‌های دریایی، محدودیت تردد کشتی‌ها و مشکلات بیمه می‌تواند این زمان را به چند ماه افزایش دهد. تجربه دریای سرخ نیز نشان داده است که تعمیر کابل‌های آسیب‌دیده در شرایط ناامن، گاهی حدود پنج تا شش ماه طول می‌کشد. به اعتقاد این افراد؛ البته کشور‌های منطقه کاملاً بدون جایگزین نیستند. کابل‌های زمینی، مسیر‌های ارتباطی دریای سرخ، شبکه‌های متصل به ترکیه و عراق و همچنین کابل‌های عبوری از دریای عمان می‌توانند بخشی از ترافیک اینترنت را منتقل کنند. عربستان از مسیر‌های دریای سرخ، امارات از ظرفیت فجیره و عمان از دسترسی مستقیم به دریای عمان برخوردارند. کشور‌های کوچک‌تر منطقه نیز می‌توانند از مسیر‌های زمینی همسایگان استفاده کنند. البته ظرفیت این مسیر‌ها نامحدود نیست و در صورت انتقال ناگهانی حجم بالای اطلاعات، احتمال کندی و اختلال همچنان وجود دارد. ارتباطات ماهواره‌ای نیز می‌تواند بخشی از نیاز‌های اضطراری را تأمین کند، اما ظرفیت آن با کابل‌های فیبر نوری قابل مقایسه نیست.
وضعیت اینترنت اروپا و جهان
صاحبنظران در پاسخ به این سوال که در صورت حمله به این کابلها آیا اینترنت اروپا و دیگر کشور‌های جهان نیز مورد تهدید قرار می‌گیرند، معتقدند؛ با وجود اینکه حدود ۹۹ درصد ترافیک اینترنت بین‌المللی جهان از کابل‌های زیردریایی عبور می‌کند، سهم پهنای باند عبوری از تنگه هرمز کمتر از یک درصد برآورد شده است. بنابراین، آسیب به کابل‌های این منطقه به معنای قطع اینترنت اروپا یا جهان نخواهد بود. البته دریای سرخ اهمیت بیشتری دارد و بیش از ۹۰ درصد ظرفیت انتقال داده میان اروپا و آسیا از کابل‌های عبوری از این منطقه تأمین می‌شود. در نتیجه، گسترش درگیری به دریای سرخ می‌تواند پیامد‌های بسیار گسترده‌تری برای ارتباطات بین‌المللی داشته باشد.
بازدارندگی یا تهدید اقتصادی
تحلیلگران در این حوزه بر این اعتقاد هستند که؛ تهدید کابل‌های زیردریایی می‌تواند ابزاری برای افزایش هزینه اقتصادی و ارتباطی جنگ باشد؛ به‌ویژه برای کشور‌های حاشیه خلیج فارس که در حال تبدیل شدن به قطب‌های فناوری، مراکز داده و اقتصاد دیجیتال هستند. با این حال، وجود مسیر‌های جایگزین، امکان انتقال بخشی از ترافیک و هزینه‌های سیاسی و امنیتی چنین اقدامی، قدرت این تهدید را محدود می‌کند. بنابراین، اثرگذاری آن بیشتر در ایجاد اختلال منطقه‌ای، افزایش هزینه‌های اقتصادی و نگرانی سرمایه‌گذاران است، نه قطع اینترنت اروپا یا خاموشی شبکه جهانی.
