سناریو‌های خروج از شرایط نه جنگ، نه صلح
شرایطی که تکلیف مشخص نیست و همه در مسیر آینده‌ای نامعلوم قدم برمی‌دارند. این وضعیت نه تنها بر نوع نگاه جامعه و حاکمیت تاثیر گذاشته بلکه شرایط اقتصادی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. چنانکه هر روز در حوزه‌های مختلف به ویژه کالا‌های اساسی و کالا‌های مصرفی با افزایش بی‌رویه قیمت‌ها مواجهیم و کارشناسان امر این رشد بی‌رویه را ناشی از همین شرایط می‌دانند. این در حالی است که عده‌ای معتقدند کشور ماه‌ها است از شرایط نه جنگ، نه صلح خارج شده و اتفاقاتی که طی ماه‌های اخیر حول محور مسائل ایران و آمریکا رخ داده شرایط را به هم جنگ هم صلح تغییر داده است. چنانکه از سوی شاهد محاصره اقتصادی و دریایی ایران از سوی آمریکایی‌ها هستیم و هر از چندی نیز حملاتی را جسته گریخته به مناطق مرزی ایران می‌کنند و به عبارتی جنگ اقتصادی و نظامی را کلید زدند و از طرف دیگر نیز مدام با پیش کشیدن ماجرای احتمال توافق و ماجرای میانجی‌گری از سوی کشور‌های مختلف شرایط احتمالی توافق را نیز مطرح می‌کنند و به بیان دیگر ایران را در شرایط بلاتکلیفی قرار داده‌اند و به نظر می‌رسد که به دنبال طولانی‌تر کردن این شرایط و فشار به ایران باشند و تا منافع بیشتری از این شرایط کسب کنند. مروری بر مواع هیأت حاکمه آمریکا دقیقا نشان از چنین رویکردی دارد. در چنین شرایطی چندی پیش رهبر انقلاب در دیدار سرلشکر محسن رضایی، دبیر شعام، ضمن تأکید بر تقویت انسجام و وحدت ملی، استفاده از ظرفیت‌های قانون اساسی، مدیریت تنگه هرمز و تحکیم روابط با کشور‌های همسایه، بر پیگیری تأمین حقوق و منافع ملت ایران و جبهه مقاومت از طریق تحقق شروط مطرح شده برای پایان جنگ و خاتمه دادن به شرایط «نه جنگ، نه صلح» تأکید کردند. موضوعی که نشان می‌دهد پایان جنگ، در این چارچوب، صرفاً به توقف درگیری‌های نظامی محدود نیست و با ضرورت ایجاد ترتیباتی پایدار برای تأمین منافع و امنیت ملی ایران ارتباط دارد. در همین راستا نیز قوای مختلف بر همین دستور رهبری تاکید کردند و پیگیری آن را در دستور قرار دادند. چنانکه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس با تأکید بر ضرورت جلوگیری از خطای محاسباتی مسئولان گفت: «باید به نقطه‌ای برسیم که از چرخه تکرار جنگ و صلح خارج شویم و تصمیم‌گیری‌ها بر مبنای محاسبات دقیق باشد». همچنین مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور نیز در مقاطع مختلف بر همین نکته تاکید کرده است. چنانکه دوشنبه با اشاره به توطئه‌های دشمنان برای ضربه زدن به ایران، گفت: «مقام معظم رهبری دستور دادند وضعیت نه جنگ نه صلح را پایان دهیم. ما می‌توانیم با عزت گفت‌و‌گو کنیم و با عزت موضوع را تمام کنیم. ما اهل گفت‌و‌گو و مذاکره هستیم و منطق حکم می‌کند، اگر می‌توانیم حق خود را با گفت‌و‌گو بگیریم، خودمان را درگیر جنگ نکنیم، اما در مقابل زور و قلدری هم تسلیم نخواهیم شد». همگرایی سران قوا و مسئولان با یکدیگر در این مسیر نشان دهنده عزم همه برای خروج از این شرایط است، اما چگونه و با چه سازوکاری جای تامل دارد.
* ۲ سناریوی خروج
خروج از شرایط نه جنگ نه صلح و بلاتکلیفی اقدام بسیار معقول و درستی است، اما پرسش این است که این رویه عملا چگونه امکان پذیر خواهد بود؟ قدر مسلم برای این اقدام دو سناریو در دستور کار قرار خواهد گرفت که هر یک به فراخور شرایط و موقعیت می‌تواند فضا را برای خروج از شرایط نه جنگ، نه صلح هموار سازد. سناریوی نخست مذاکره و رسیدن به توافق با طرف مقابل که از آن به عنوان کم هزینه‌ترین راه یاد می‌شود. رویکردی که از چند هفته پیش به صورت متناوب و با تحرکات میانجی‌ها پی گرفته شده است و طی خبر‌های تازه‌ای که در رسانه‌ها منتشر شده احتمال توافقاتی بین تهران و واشنگتن رخ دهد. این در حالی است که چندی پیش رئیس‌جمهور با اشاره به تلاش برای حل مشکلات با گفت‌و‌گو گفت: «رهبری عزیز هم اختیاراتی مجدداً اضافه دادند در مورد موضوعاتی که نظرشان این بود و می‌گفتند درباره آنها گفت‌و‌گو نشود، مذاکره شود. در این جنگ کسی منفعت نخواهد برد». به نظر می‌رسد که اولویت خروج از شرایط نه جنگ، نه صلح با مذاکره است و همین افزایش اختیارات از سوی رهبر انقلاب به رئیس‌جمهور نشان از همین امر دارد که احتمالا مذاکره با دست بازتری صورت گیرد شاید در نهایت گره مذاکره با طرف مقابل در جایی باز شود و توافقی حاصل شود. با این حال همان اندازه که امید می‌رود توافق یا تفاهم طرفینی میان ایران و آمریکا با میانجی گری کشور‌های منطقه‌ای یا فرامنطقه‌ای فراهم شود و به همان میزان نیز می‌توان انتظار داشت که مذاکره یاه جایی نرسد و دوباره آستانه تنش بالا گرفته و طرفین به سمت آرایش جنگی بروند. اما تلاش‌ها در جهت رسیدن به توافق بیش از جنگ است و می‌توان کورسوی امیدی در این مسیر مشاهده کرد.
* از اجماع تا اصلاح رسانه‌ای
نکته مهم دیگری که در این حوزه نباید از آن به سادگی گذاشت ابعاد رسانه‌ای این موضوع است. این درست که در حوزه تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی قوه عاقله‌ای وجود دارد که تصمیماتی بر مبنای منافع ملی اتخاذ می‌کند و در همین خصوص نیز روز گذشتنه فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در نشست خبری اظهار کرد: «رئیس‌جمهور در این زمینه بسیار فعال هستند و هم پیگیری‌های جدی دارند تا استیفای حقوق مردم ایران از طریق دستیابی به صلحی پایدار و عزتمندانه محقق شود. وزارت امور خارجه نیز به‌عنوان نهاد اصلی دیپلماسی کشور، همکاری بسیار خوبی با محمدباقر قالیباف دارند و این مسیر با اجماع کامل ملی در حال پیگیری است»، اما باید به بعد رسانه‌ای این موضوع نیز توجه کرد. نمی‌توان در در سطوح بالای حاکمیت و قوه عاقله کشور تصمیمات درست اتخاذ کرد، اما در عین حال در رسانه مخالف آنچه قوه عاقله تصمیم‌گیری شده بحث شود؛ لذا به نظر می‌رسد همزمان با این دست تصمیمات در جهت خروج از شرایط نه حنگ و نه مذاکره باید رسانه‌هایی، چون صداوسیما را توجیه و همراه کنند تا پالس منفی و مخالفی با تصمیمات نظام بیرون ندهد.
