اینکه دقیقاً چه چارچوب یا راهبردی برای خروج از این وضعیت لازم است، همان مسالهای است که برای روشن شدن ابعاد آن به گفتوگو با علی بیگدلی، کارشناس مسائل بینالملل پرداختیم که در ادامه میخوانید.
*چرا ادامه وضعیت نهجنگ نهصلح در شرایط کنونی قابل قبول نیست؟
واقعیت این است که اعلام پیروزی در چنین شرایطی از سوی هر طرف این درگیری، عملاً شدنی نیست و تنها از طریق دیپلماسی میتوانیم به نتیجهای مطلوب برای هر دو طرف دست پیدا کنیم. باید پذیرفت که وضعیت آمریکا چندان مطلوب نیست و ما هم مشکلات خاص خود را داریم. از سوی دیگر، حتی کسانی که مخالف دیپلماسی هستند نیز به این نتیجه رسیدهاند که این وضعیت نمیتواند دوام داشته باشد. ادامه این شرایط، افراد بیشتری را به سمت مشکلات اقتصادی و معیشتی سوق میدهد. آمریکاییها، اگرچه خودشان مشکلاتی دارند و ترامپ نیز با مشکلات بیشتری روبهروست، اما همچنان میتوانند جنگ را ادامه دهند. با این حال، اکنون بهترین فرصت برای ماست و اگر طرف مقابل به عقلانیت سیاسی بازگردد، این زمان میتواند بهترین موقعیت برای حل و فصل مشکلات باشد. از نظر نظامی و سیاسی، شرایط تا حدودی به نفع ما است، اما از نظر اقتصادی، ضررهای بسیار زیادی متحمل شدهایم. آمریکا نیز با گرفتاریهای خاص خود مواجه است. بنابراین، آمریکاییها ممکن است تصمیم بگیرند وضعیت جنگی را به نوعی دیگر ادامه دهند. در حال حاضر، موقعیت ما در منطقه نسبت به آمریکاییها بهتر است، اما باید پرسید ادامه این وضعیت چه پیامدهایی خواهد داشت؟ به نظر من، اکنون زمانی است که باید سیاستی واقع بینانهتر و انعطافپذیرتر در پیش بگیریم. این وضعیت نمیتواند ادامه پیدا کند. به هر حال، هنوز اکثریت قدرت در اختیار حاکمیت است، اما اینکه در محافل تحلیلی و نظری ایران، صرفاً درد دل کنیم، بعید میدانم تأثیر چندانی بر سرنوشت جنگ داشته باشد.
*چه سناریوهایی پیش روی ماست؟ اساساً چگونه میتوان از این وضعیت خارج شد؟
جنگ همواره در کمین ما بوده، اما آمریکاییها نیز به این نتیجه رسیدهاند که جنگ نمیتواند مسأله را حل کند. ما دو جنگ را تجربه کردهایم و بهویژه جنگ ۴۰روزه نشان داد که این مسیر تا چه اندازه میتواند پرهزینه و زیانبار باشد. به نظرم، لایههای مختلفی از پیامدهای جنگ وجود دارد و جنگ بعدی نیز لزوماً به نتیجه مورد نظر آنها منجر نخواهد شد. هدف اصلی آمریکاییها ضربه به نظام است، اما تحقق این هدف کار سادهای نیست. نظام سیاسی ما بهصورت تشکیلاتی عمل کرده و ساختار و انسجامی در آن به وجود آمده است که این امر را بسیار دشوار میکند. بنابراین، من معتقدم باید به سمت دیپلماسی حرکت کنیم و همین موضوع را تا حصول نتیجه پیش ببریم.
*این حرکت به سمت دیپلماسی چگونه باید باشد؟
همانطور که گفتم، باید مقداری سطح انتظارات خود را کم کنیم. به عنوان مثال باید در یک جلسه، هم درباره تنگه هرمز و هم درباره مسئله هستهای مذاکره کنیم تا به نوعی طرف مقابل مسئله هستهای ما را رها کند. ما در مقاطعی تلاش کردیم از این مسائل بهعنوان اهرم فشار استفاده کنیم، اما نتوانستیم بهرهبرداری مؤثری از آنها داشته باشیم. در نهایت، خودمان نیز با محدودیت و محاصره مواجه شدیم. در مورد تأسیسات هستهای هم وضعیت به همین شکل است. به نظرم، اکنون به این نتیجه رسیدهایم که باید در یک جلسه، هر دو موضوع را مطرح کنیم؛ هم مسأله تنگه هرمز و هم مسأله هستهای را. اگر من در جایگاه تصمیمگیری بودم، پیشنهاد میکردم هر دو موضوع در چارچوب یک توافق جامع مورد مذاکره قرار بگیرند. البته در مقطعی حق با ما بود؛ اما شرایط امروز متفاوت است. ما به آمریکاییها اعتماد نداریم و اساساً در سیاست بینالملل، اعتماد بهتنهایی مبنای مناسبی برای توافق نیست. به هر ترتیب، باید تلاش کنیم توافقی حاصل شود که کنگره آمریکا نیز آن را بهصورت قانونی تأیید کند؛ بهگونهای که رئیسجمهور بعدی نتواند بهراحتی آن را بهم بزند. به اعتقاد من، خود ترامپ نیز مرتکب اشتباه شد. اگر جنگ با ایران را آغاز نکرده بود و پیش از آن توافق برجام را بهم نزده بود، امروز خودش نیز گرفتار این وضعیت نمیشد و حداقل میتوانست از این شرایط به نحوی خارج شود.