البته در ارزیابی این عملیات باید میان ادعاهای نظامی انصارا... و اطلاعات تأییدشده تفکیک قائل شد. سخنگوی نیروهای مسلح یمن از اصابت مستقیم موشکها و وارد آمدن خسارات گسترده به اهداف موردنظر سخن گفته است، اما همه جزئیات روشن نشده است.
فراتر از اهداف نظامی
انتخاب اهداف در این عملیات قابل تأمل است. پایگاه هوایی خمیس مشیط به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به مرز یمن، از اهمیت نظامی برخوردار است و هدف قرار دادن آن میتواند در چارچوب تلاش برای محدود کردن آزادی عمل نیروی هوایی عربستان ارزیابی شود. اما دو هدف دیگر، یعنی مرکز مالی ریاض و مجتمع صنعتی جبیل، ماهیتی متفاوت دارند. این دو نقطه به قلب فعالیتهای اقتصادی و صنعتی عربستان تعلق دارند و تهدید آنها میتواند هزینههایی فراتر از خسارت مستقیم نظامی ایجاد کند. عربستان طی سالهای گذشته کوشیده با اجرای برنامههای توسعهای و جذب سرمایه خارجی، وابستگی اقتصاد خود به نفت را کاهش دهد. پروژههای بزرگ صنعتی، گردشگری و مالی این کشور بر این پیشفرض اساسی استوارند که عربستان باید محیطی باثبات و امن برای سرمایهگذاری باشد. در این صورت روشن است که فشار نظامی انصارا... بر این بخشهای حساس عربستان اعتماد سرمایهگذاران را تحت تأثیر قرار خواهد داد، حتی اگر سامانههای پدافندی بخش مهمی از موشکها و پهپادها را رهگیری کنند. افزایش هزینههای بیمه، حفاظت از تأسیسات، آمادهباش امنیتی و احتمال اختلال در فعالیت فرودگاهها و صنایع، بخشی از هزینههایی است که ممکن است در پی تداوم چنین حملاتی بر عربستان تحمیل شود.
محدودیتهای بازدارندگی
انصارا... در سالهای گذشته از یک نیروی عمدتاً چریکی به بازیگری با توان استفاده از موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادهای دوربرد تبدیل شده است. این تحول را نمیتوان بدون توجه به نقش حامیان و انتقال فناوری تسلیحاتی بررسی کرد، اما در عین حال، توانایی این گروه در حفظ ظرفیت عملیاتی، پراکندهسازی تجهیزات و ادامه حملات پس از سالها عملیات نظامی، نشاندهنده پیچیدگی بیشتر معادله امنیتی یمن است. این درست است که برخی تحلیلگران نظامی و امنیتی معتقدند توانایی پرتاب موشک با توانایی وارد آوردن خسارت مؤثر و پایدار یکسان نیست، با این حال باید توجه کرد که اهمیت این عملیات بیشتر در آن است که حتی بدون اصابت همه موشکها، میتواند سامانه دفاعی عربستان را در وضعیت آمادهباش دائمی نگه دارد و هزینه حفاظت از زیرساختهای حیاتی را افزایش دهد.
دو ضرورت متعارض
شرایط برای ریاض پیچیدهتر از آن است که بتواند صرفاً با افزایش حملات هوایی به یمن به مسئله پاسخ دهد. تجربه سالهای طولانی جنگ نشان داده است که برتری تسلیحاتی و هوایی الزاماً به شکست یک نیروی نامتقارن منجر نمیشود. عربستان از یک سو نمیتواند تهدید علیه عمق خاک خود را نادیده بگیرد و از سوی دیگر، بازگشت به جنگی فرسایشی ممکن است دستاوردهای اقتصادی و سیاسی مورد نظرش را با خطر مواجه کند. این وضعیت، تناقضی جدی در برابر سیاست منطقهای ریاض قرار میدهد: کشوری که میخواهد نقش اقتصادی و مالی بزرگتری در منطقه ایفا کند، ناگزیر است امنیت داخلی و زیرساختهای راهبردی خود را تضمین کند؛ اما ادامه تنش در یمن میتواند همان امنیتی را که برای تحقق برنامههای توسعهای به آن نیاز دارد، تضعیف کند. از سوی دیگر، انصارا... نیز صرفاً یک بازیگر نظامی نیست که اهدافش را بتوان به تخریب تأسیسات عربستان محدود کرد. این گروه در سالهای اخیر تلاش کرده است جایگاه خود را در معادلات منطقهای ارتقا دهد؛ از حملات دریایی در دریای سرخ تا تهدید مسیرهای کشتیرانی و حملات موشکی به اهداف دوردست. تهدید سرمایهگذاران خارجی و هشدار درباره ناامن بودن بخشهایی از عربستان نیز نشان میدهد که حوثیها میخواهند از توان نظامی خود برای ایجاد فشار سیاسی و اقتصادی استفاده کنند. با این همه، نباید هر حمله انصارا... را نشانه ورود قطعی این گروه به یک جنگ منطقهای با اهداف و فرماندهی مشترک تلقی کرد. این عملیات میتواند همزمان پاسخی به تحولات میدانی یمن، تلاشی برای بازدارندگی در برابر حملات احتمالی و ابزاری برای افزایش قدرت چانهزنی سیاسی باشد. تشخیص اینکه کدامیک از این اهداف در اولویت قرار دارد، به تحولات روزهای آینده و واکنش عربستان بستگی خواهد داشت.
قدرت انصارا...
زمانی که با گشترش دامنه تنش بین عربستان و یمن، اغلب ناظران با یادآوری پیمان مکه تصور میکردند که احتمالا شاهد وارد آمدن فشار بر انصارا... خواهیم بود، کسی تصور نمیکرد طرفهای دیگر آن پیمان با درک میدان واقعیت از ورود به ماجرا خودداری کنند، اما این اتفاق افتاد و دو طرف دیگر نمیتوانند وارد داستان شوند. شاید این یکی از مهمترین رنجشهای عربستان باشد که احساس میکند در برابر انصارا... و ضرباتی که دریافت میکند، بیدفاع مانده است. در چنین شرایطی، حمله اخیر را باید هشداری درباره شکنندگی معادلات امنیتی منطقه دانست. تهدیدها برای یادآوری این واقعیت کافی است که پایان یا کاهش درگیری در یمن، بدون حل ریشههای منازعه، به معنای بازگشت امنیت پایدار به عربستان نخواهد بود.