این وضعیت این پرسش را مطرح میکند که آیا افزایش قیمتها واقعاً میتواند به ارتقای کیفیت شبکه منجر شود یا اینکه مشکلات ساختاری و وابستگی ارزی صنعت مخابرات مانع از تحقق چنین هدفی است؟ کارشناسان معتقدند؛ در حالیکه افزایش قیمت خدمات اینترنت در حالیکه تورم به همه بخشهای خدماتی و... رسیده است، چندان دور از ذهن نیست، اما در عین حال باید نظارت جدی درباره کیفیت و کمیت خدمات ارائه شده از سوی شرکتهای فعال در این حوزه وجود داشته باشد تا در نهایت باز هم مردم به عنوان مصرف کننده مغبونِ این ماجرا نباشند.
نیما امیرشکاری، کارشناس فناوری اطلاعات در این باره به «آرمان ملی»، با اشاره به وابستگی بالای تجهیزات مخابراتی به واردات گفت: در حوزه مخابرات، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد تجهیزات و امکانات موردنیاز برای توسعه و ارتقای شبکه، وابستگی ارزی دارند. تجهیزاتی که برای افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت شبکه مورد استفاده قرار میگیرند، عمدتاً باید از خارج کشور تأمین شوند و تولید داخلی در این بخش پاسخگوی تمام نیازها نیست. وی افزود: به همین دلیل، حتی اگر تعرفه خدمات افزایش پیدا کند، این افزایش لزوماً متناسب با رشد نرخ ارز و هزینه تأمین تجهیزات نیست. در واقع، هزینههای مورد نیاز برای توسعه شبکه با سرعت بالایی افزایش پیدا میکند، در حالی که درآمد حاصل از تعرفهها الزاماً با همان سرعت رشد نمیکند. همین مسئله باعث میشود تأمین منابع لازم برای توسعه زیرساخت و ارتقای کیفیت شبکه با دشواری مواجه شود. به گفته این کارشناس، وابستگی ارزی تجهیزات مخابراتی و افزایش هزینههای تأمین آنها، یکی از موانع مهم در مسیر بهبود کیفیت خدمات ارتباطی است؛ موضوعی که نشان میدهد افزایش تعرفه بهتنهایی نمیتواند تضمینکننده ارتقای کیفیت اینترنت باشد.
هزینه ماندگار فیلترینگ.
اما از سوی دیگر، موضوعی که در شرایط فعلی اینترنت کشور اهمیت دارد، تداوم فیلترینگ و احتمال افزایش محدودیتهاست. برخی تحلیلها بر این باورند که اِعمال محدودیتهای بیشتر، به تجهیزات و هزینههای جدید نیاز دارد و در شرایطی که صنعت ارتباطات با محدودیتهای ارزی و مشکلات تأمین تجهیزات مواجه است، ادامه این روند نیز میتواند هزینهبر باشد. امیرشکاری در ارزیابی این موضوع معتقد است: مسأله فیلترینگ را نمیتوان صرفاً از منظر اقتصادی و فنی بررسی کرد. وی با اشاره به تجربه کاربران از کیفیت نامناسب دسترسی به اینترنت بینالمللی گفت: در حال حاضر، شرایط دسترسی بسیاری از کاربران به اینترنت بهگونهای است که انجام فعالیتهای جدی و حرفهای با اینترنت همراه بسیار دشوار شده است. ممکن است در برخی محیطهای کاری و با استفاده از امکانات و دسترسیهای خاص، امکان اتصال با کیفیت بهتر وجود داشته باشد، اما وضعیت اینترنت روی خطوط تلفن همراه برای بسیاری از کاربران رضایتبخش نیست. او درباره احتمال کاهش محدودیتها در پی افزایش تعرفهها نیز اظهار کرد: بعید میدانم افزایش تعرفهها بهتنهایی موجب کاهش فیلترینگ شود؛ زیرا این موضوع بیش از آنکه صرفاً اقتصادی باشد، به سیاستگذاری و اولویتهای سیاسی مربوط است. به اعتقاد من، حتی اگر تعرفهها افزایش پیدا کند، نمیتوان انتظار داشت که الزاماً سیاست فیلترینگ تغییر کند یا محدودیتها کاهش یابد.
زیرساخت ناکارآمد
بر اساس این گزارش؛ یکی از نکات قابل تأمل در اظهارات این کارشناس، اشاره به تغییر مسیر بخشی از ترافیک اینترنت کاربران و استفاده از مسیرهای جایگزین خارج از زیرساخت رسمی کشور است؛ روندی که میتواند پیامدهایی برای سیاستگذاری ارتباطی و مدیریت شبکه داشته باشد. شکاری با اشاره به این روند تاکید کرد: بسیاری از کاربران و حتی بخشی از فعالان حوزه ارتباطات، به سمت استفاده از مسیرهای جایگزین رفتهاند و بخشی از ترافیک آنها دیگر از زیرساخت کشور عبور نمیکند. به گفته وی، بر اساس اظهاراتی که از سوی برخی مسئولان وزارت ارتباطات مطرح شده، حدود ۱۵ درصد از ترافیک کشور دیگر از زیرساخت رسمی ارتباطی عبور نمیکند. وی این مسئله را یک تهدید بالقوه دانست و تأکید کرد که گسترش چنین روندی میتواند در نهایت بر سیاستهای کلی و شیوه مدیریت اینترنت در کشور تأثیر بگذارد.
تجهیزات وارداتی
امیرشکاری ادامه داد: وابستگی به تجهیزات وارداتی در حوزه فناوری، چالشهای ساختاری مهمی را به همراه دارد که در عمل، توسعه زیرساختها را با موانع جدی روبهرو کرده است. به گفته او؛ ابعاد زمانی و مالی تأمین تجهیزات از جمله اصلیترین مشکلات دراین بخش به شمار میآیند. وی اضافه کرد: در مقایسه با سالهای گذشته، فرآیند خرید و انتقال قطعات و سختافزارها بهشدت طولانیتر شده است. از سوی دیگر، تورم و نوسانات نرخ ارز باعث شده تا تهیه اقلامی مثل سرور، تجهیزات شبکه، سامانههای پردازشی یا دکلها، هزینهای چند برابرِ سالهای گذشته، گاهی چهار تا پنج برابر به سازمانها تحمیل کند. این کارشناس توضیح داد: بعلاوه با توجه به اینکه بسیاری از نرمافزارهای سازمانی در کشور ما بهصورت رسمی و لایسنسدار خریداری نمیشوند، بهروزرسانی سیستمها با گلوگاه بزرگی به نام عدم تطابق نسخهها مواجه است. وقتی سختافزار یا دستگاه جدیدی وارد مجموعه میشود، نسخههای قبلی و غیررسمی نرمافزارها دیگر روی آن پاسخگو نیستند. وی افزود: برای نمونه، اگر سازمانی چند سال پیش روی خرید تجهیزات خاصی سرمایهگذاری کرده باشد، امروز احتمالاً با توقف تولید قطعات یا منسوخ شدن مدلهای آن در بازار مواجه است.
آسیب جنگ
امیرشکاری در ادامه به آسیب به تاسیسات ارتباطات در جریان جنگ اشاره و بیان کرد: آسیب دیدن بخشی از تجهیزات و زیرساختهای ارتباطی در جریان جنگ، در کنار مشکلاتی که اپراتورهای تلفن همراه پیش از این نیز در زمینه نوسازی شبکه و ارتقای کیفیت خدمات اینترنت با آن مواجه بودند، شرایط توسعه شبکه ارتباطی کشور را دشوارتر کرده است. امیر شکاری با اشاره به خسارتهای واردشده به تجهیزات ارتباطی در جریان جنگ اظهار کرد: بخشی از تجهیزات اپراتورها نیز در جریان جنگ آسیب دیدند؛ چراکه بسیاری از ساختمانهای دولتی که دکلها و تجهیزات مخابراتی روی آنها نصب شده بود، مورد حمله قرار گرفتند و در نتیجه، زیرساختهای ارتباطی مستقر در این ساختمانها نیز متحمل خسارتهای قابلتوجهی شدند. وی با اشاره به اینکه استقرار دکلهای مخابراتی روی ساختمانهای دولتی پیش از این از سوی اپراتورها بهعنوان یک مزیت تلقی میشد، افزود: این شیوه استقرار، از یک سو امکان ارائه خدمات ارتباطی بهتر را به دلیل ارتفاع مناسب ساختمانها فراهم میکرد و از سوی دیگر، هزینههای اجاره محل نصب تجهیزات را برای اپراتورها کاهش میداد. در واقع، اپراتورها بهجای پرداخت اجارهبهای سنگین برای استفاده از ساختمانهای مرتفع، از ظرفیت ساختمانهای دولتی برای استقرار تجهیزات خود استفاده میکردند؛ اما با آسیبدیدن این ساختمانها در جریان جنگ، بخشی از تجهیزات و تأسیسات ارتباطی نیز آسیب دیدند و این موضوع خسارتهای مضاعفی را به اپراتورها تحمیل کرد.
چالشهای قدیمی
شکاری با تأکید بر اینکه مشکلات شبکه ارتباطی کشور صرفاً به خسارتهای ناشی از جنگ محدود نمیشود، تصریح کرد: اپراتورها حتی پیش از وقوع جنگ نیز برای نوسازی تجهیزات، توسعه زیرساختهای ارتباطی و ارتقای کیفیت اینترنت با چالشهای جدی مواجه بودند. شبکه ارتباطی کشور برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون کاربران، به تقویت و نوسازی تجهیزات و زیرساختهای فنی نیاز داشت، اما محدودیتهای ناشی از تحریمها و مشکلات تأمین تجهیزات، روند توسعه شبکه را با اختلال مواجه کرده بود. به گفته وی، اپراتورها در این مسیر هم با محدودیتهای اعتباری و مشکلات تأمین منابع مالی روبهرو بودند و هم تحریمها، امکان دسترسی به تجهیزات و فناوریهای موردنیاز برای توسعه و بهروزرسانی شبکه را دشوار کرده بود. این کارشناس یادآور شد: زیرساخت ارتباطی کشور پیش از جنگ نیز با انباشت مشکلات در حوزه سرمایهگذاری، نوسازی تجهیزات و توسعه شبکه مواجه بوده و اکنون آسیبهای واردشده به دکلها و تأسیسات مخابراتی، بر پیچیدگی این وضعیت افزوده است. در چنین شرایطی، اپراتورها علاوه بر ضرورت جبران خسارتهای جنگ و بازسازی تجهیزات آسیبدیده، باید برای رفع عقبماندگیهای پیشین شبکه و بهبود کیفیت اینترنت نیز منابع و سرمایهگذاری بیشتری اختصاص دهند؛ مسیری که با تداوم محدودیتهای مالی و تحریمی، دشوارتر از گذشته خواهد بود.