نسیم خلیلی، نویسنده و پژوهشگر نوشت: «آقای رادیو» به قلم پخته و پاکیزه مهدی فناییان، که نشر قطره به تازگی منتشرش کرده، نمایشنامه خوشخوانیست که وقتی میخوانی اش، در خاکستری پس پلکها میتوانی روی صحنه تجسمش کنی، هنرپیشهها را ببینی و طنز تلخ مطبوعش را به کام بکشی.
قصهای گرم و اندوهگین از جنگ، با دو روایت موازی که گاه رویکرد اپیک-برشتی را فرایاد میآورد از این رو که مخاطب همزمان با دو صحنه روبروست، کارگاه مردی و زنی که با هم گفتوگو میکنند و بریدهای از جبههی جنگ، که آبستن رازی تلخ و غمانگیز در دل دیالوگهای فرماندهای جوان و بیسیمچی خوشسخنیست که کاراکتری طناز و تاریخی دارد.
نویسنده در همان صفحات آغازین کتاب تصریح میدارد که: «در طول نمایش، هیچکدام از اشخاص صحنه پایین نباید از نیمه صحنه خود خارج شوند. پس باید حرکتهایشان فقط در طرف خودشان اتفاق بیفتد. جز انتهای نمایش، نور هیچیک از صحنهها به طور کامل نباید قطع شود، بلکه نور کم میشود تا سایههایشان مشخص باشد.» و به این ترتیب است که مادر که منجوق لباس عروس میدوزد و از شرافت میگوید، همچنین پدر که در کارگاه نجاریاش یک صندلی را تعمیر میکند و رادیو گوش میدهد - و رادیو چه حضور زیرپوستی دلانگیزی دارد در دل روایت- در تمام مدتی که داری دیالوگهای بیسیمچی و فرمانده را میخوانی، جلوی نظرت به حزنآکنده سُر میخورند، مثل ذرات غبارِ آمیخته با نور که چشمت به هر منظرهای که باشد، باز میبینیشان رخشان و معلق در فضا؛ و این موضوع، خلاقیت و شور روایت را به زیبایی بازنمایی میکند؛ قصه قرار است از صعوبت جنگ و مواجهه انسان با جنگ بگوید، مواجههای چالشبرانگیز و گاه اگزیستانسیالیستی، وجود و هویت آدمها درگیر مساله جنگ است، اخلاق و معرفتشناسی آنها، نگرششان به زندگی، روزمرگیشان، همهچیزشان به این مواجهه گره خورده است.
هرکدام در مبارزهای درونی و فرساینده، موضع خود را در برابرش، در ظرف بلورین دیالوگها میریزد، بیسیمچی شاید یکی از مهمترین این چالشها را در دیالوگهایش بازنمایی کرده باشد، رویکرد او از همان ابتدا رازآلود و به شک و شبهه آغشته است، او که مدام میکوشد فرمانده را راضی کند که به او مرخصی بیوقتی بدهد که به سراغ نامزدش برود، با صراحت از چرایی و پوچی جنگ حرف میزند: «آقا میدونی چیه؟ مُو نَه بوآم رو لوله تانک دنیا اومده نه ننُم رو گوله توپ. مُو جنگی نیستیم.
میخوایم زندگی کنیم.ای جنگ که تمومی نداره...»، اما نکتهی هوشمندانهی روایت در مواجهه با چنین چالشی، در دیالوگی که فرماندهی جوان در پاسخ به حرفهای بیسیمچی به زبان میآورد نهفته است، دیالوگی که تفاوت ظریف و تاملبرانگیز ضد جنگ بودن این دو کاراکتر را به روشنی بازنمایی میکند: «ها پس بهت مرخصی بدیم بری بعدش بگی بذار با هم تا ابد بجنگن. نه؟ جنگ ماست دیگه، جنگ شما که نیست. شما عاشق زندگیای ماها عاشق مُردن! شماها پسر رستمی، ماها بچه دیو سپید.»، اما شکل دیگری از همین تقابل چالشبرانگیز رویکرد در برابر جنگ را در دیالوگهای شیرین و تفکربرانگیز مادر و پدر در آن صحنه موازی باید بازجست؛ نویسنده با عمق دادن به شخصیت پدر و اشاره به تجربههای عینی و تلخکامانهاش در مواجههای نزدیکتر با موضوع جنگ، مخاطب را به فهم انسانشناسانه عمیقی فرا میخواند تا ضدجنگ بودن این کاراکتر را بهتر بفهمد: «.. اونایی که با گوله تانک پودر شدن و هیچوقت خاک نشدن، پسرای دهدوازدهسالهای که تو بغلت جون دادن، کسایی که... هیچوقت دست از سرت برنمیدارن ایران!» و چه رازانگیزی و شکوهی در این انتخاب نام ایران برای مادر روایت وجود دارد از این رو که با عشقش به فرزند، دغدغهاش برای جنگ، اندوهش برای اخلاق و ساختن زندگی، به روشنی از یک سو یادآور کاراکتر نمادین مادر-منجی نهفته در ادبیات است و از دیگر سو وجهی از مام میهن را فرا یاد میآورد؛ یوسف به او نزدیک است، با او درددل میکند، ناگفتههایش را میگوید و به عشق او به جنگ میرود.
اما نگاه عمیق نویسنده به شخصیتهایش وقتی ژرفتر از هر جای دیگر خود مینمایاند که میکوشد بیاخلاقی بیسیمچی قصه را هم در قالب نگاهی خاکستری به آدمها بازنمایی کند: «این جنگه، جنگ. جنگ لاکرداری که کوکامُو ازُم گرفت. جنگی که خونهمونو ویرون کرد. جنگی که یوما رو قطع عضو کرد. جنگی که...» و چه هنرمندانه و عمیق است که نویسنده موفق میشود در قالب روایتی شیوا، با دیالوگهای شورانگیز و درست چیده شده، آغشته به شیرینی لهجه و گاه و بیگاه معطوف به خودشناسی و مولفههای روانشناسانه، مخاطب را در برابر قصهای پرچالش به تفکر و اندوهی به جان نشسته بیندازد و روایت چنان نرمایی داشته باشد که بیآنکه بر صحنه تئاتر دیده باشیاش، کاراکترهایش را با غم و شادیهایشان ببینی که در برابر همدیگر ایستادهاند و دیالوگ میگویند و ادبیات میآفرینند.