اگر به دوران حضور آنگالا مرکل، صداعظم افسانهای آلمان برگردیم، به وضوح میبینیم که اشخاصی مانند او بودند که میتوانستند شکافهای موجود در اتحادیه اروپا را بپوشانند و به هر صورتی که شده یک اتحاد مشخص میان کشورهای عضو این اتحادیه را رقم بزنند. حتی اگر به دوران قبل از او هم بازگردیم به وضوح میبینیم که اتحادیه اروپا با دارا بودن ۲۷ عضو در بلوک خود، خیلی فعالتر از وضعیت کنونی در عرصههای بینالمللی و حتی منازعات منطقهای ظاهر میشد ولی حالا اساساً ما شاهد نوعی از پس رفت در این مسیر هستیم. این امر اگرچه دلایل متعددی دارد، اما چند دلیل را باید به صورت اصلی و نافذ در این مدار مورد نظر قرار داد.
آرزوی دیرینه
نخستین دلیل را شاید بتوان به جدا شدن بریتانیا از اتحادیه اروپا دانست. اگرچه لندن از این فرآیند چیزی جز ضرر کسب نکرد، اما باید توجه داشت که جدا شدن بریتانیا از جمع کشورهای عضو اتحادیه اروپا به نوعی آرزویی بود که روسیه دههها در ذهن داشت و از سوی دیگر این اقدام برای ترامپ نیز یک مولفه مثبت بود تا بتواند شریک سنتی خود را بیشتر به سمت واشنگتن جذب کند و از سوی دیگر اتحادیه اروپا را با شکاف و ایجاد مشکل در امر تصمیمگیری مواجه کند. دلیل دوم، درگیر شدن اتحادیه اروپا و اعضای ناتو در جنگ اوکراین است. هزینههای سرسامآور نظامی که در این جنگ بر اتحادیه اروپا تحمیل شد، برای روسیه نیز هزینههایی را در پی داشت، اما باید توجه داشت که روسیه دارای ذخایر عظیم گاز و نفت است ولی اتحادیه اروپا اینگونه نیست و همین حالا با مشکلاتی روبهرو شده است. این مصائب اقتصادی موجب شده تا حالا بسیاری از کشورهای این قاره با اعتراضات گسترده روبهرو شوند که از چند ماه پیش تاکنون ادامه دارد و نشان از لاغر شدن اندام اقتصادی و تجاری اتحادیه اروپا دارد.
دلیل اعتراضها
در این خصوص بر اساس آمار اداره آمار اتحادیه اروپا (یورواستات)، قیمت مسکن در کشورهای عضو این اتحادیه از سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) تاکنون نزدیک به ۷۰ درصد افزایش یافته و اجارهبها نیز ۲۵ درصد رشد کرده است. این افزایشها بهمراتب بیشتر از رشد درآمدها بوده است. بیشترین افزایش هزینههای مسکن در پرتغال ثبت شده و پس از آن هلند قرار دارد. بر این اساس افزایش هزینههای مسکن به شکلگیری موجی از اعتراضها در سراسر اروپا دامن زده است و حالا گروههای مدافع حقوق مسکن و اتحادیههای کارگری در فرانسه، بریتانیا، بلژیک، اسپانیا، ایتالیا، پرتغال و یونان خواستار برگزاری سه روز اقدام هماهنگ از روز جمعه ۲۰ نوامبر (۲۹ آبان) شدند. این گروهها از دولتها میخواهند حق برخورداری از مسکن را تضمین کنند و هزینههای مسکن، مواد غذایی و انرژی را کاهش دهند. دولتهای اروپایی در واکنش به افزایش قیمتها و کمبود مسکن که فشار بر مستاجران و خریداران را افزایش داده است، مجموعهای از اقدامات را اعلام کردهاند. این اقدامات از تعیین سقف اجارهبها و وضع محدودیتهای بیشتر برای اجارههای کوتاهمدت تا برنامهریزی برای ساخت واحدهای مسکونی مقرونبهصرفه را شامل میشود. به عنوان مثال کمبود خانههای اجارهای مقرونبهصرفه در آلمان موجب احیای فعالیت تعاونیهای مسکن شده و این تعاونیها انجمنهایی هستند که مالکیت آنها در اختیار اعضاست و جایگزینی برای اجارهنشینی و مالکیت انفرادی به شمار میروند. ساکنان با خرید سهام در این تعاونیها، در مالکیت و مدیریت مجموعههای مسکونی مشارکت میکنند و در ازای واحدهای خود هزینههایی میپردازند. این شیوه به کاهش هزینهها و محافظت از مستاجران در برابر سوداگری کمک میکند. تعاونیها اکنون مدیریت حدود ۱۰ درصد از واحدهای اجارهای آلمان را بر عهده دارند.
مهمترین دلیل.
اما دلیل سوم که حالا به عنوان یک تهدید علنی بر سر اتحادیه اروپا سایه انداخته، افزایش فعالیت راستافراطی در این قاره است. پیروزیهای چشمگیر این جریان در انتخابات ملی و محلی سراسر اتحادیه اروپا و همچنین گرایش بسیاری از طرفداران احزاب سنتی در این قاره به این جریان، موجب شده تا یک احساس خطر جدی از سوی سیاستمداران سنتی و قدیمی کشورهای اروپایی حس شود. در این خصوص شهروندان اسپانیا در ۲۹ نوامبر نخستین گروه از حدود ۲۰۰ میلیون نفر در اروپا خواهند بود که طی یک سال آتی برای رایگیریهای سراسری پای صندوقهای رای میروند و باید توجه داشت که سال ۲۰۲۷ سال انتخابات در فرانسه، لهستان، استونی و ایتالیا است که برای آینده اروپا حیاتی خواهد بود؛ چراکه این بزرگترین آزمون انتخاباتی در نزدیک به ۱۰۰ سال گذشته برای سنجش قدرت و تهدید ملیگرایی پوپولیستی راست افراطی خواهد بود. در این مورد، گوردون براون، سیاستمدار حزب کارگر بریتانیا که پیشتر نخستوزیر و وزیر دارایی این کشور نیز بوده است، در یادداشتی برای روزنامه گاردین با اشاره به انتخابات سرنوشتساز ۲۰۲۷ در اروپا هشدار داد که راست افراطی از حمایت مالی و سیاسی آمریکا بهره میبرد و احزاب راست میانه در حال تسلیم شدن در برابر سیاستهای آن هستند؛ با این حال، او راه مقابله را تکیه بر واقعیتی دانست که نشان میدهد خواست مردم عادی با شعارهای پوپولیستی این احزاب فاصله دارد. بر این اساس به نظر میرسد که راست افراطی حالا به دنبال قبضه قدرت در شرایط نابسامان اروپا است!