قاسم مومنی، کارشناس مسائل بینالملل نوشت: ابعاد و جزئیات نشست سهجانبه با حضور ترامپ، شی و پوتین، به دلیل ماهیت محرمانه و حساس موضوعات مطرحشده، در شرایط فعلی از سوی سه کشور قابل افشا نیست، اما به نظر میرسد محور اصلی این نشست، بررسی کلیات موضوعاتی بوده که به تقسیم منافع و تنظیم مناسبات میان قدرتهای مهم جهانی مربوط میشود که طبیعتاً نمیتوان انتظار داشت جزئیات آنها در رسانهها منتشر شود.
با این حال، به نظر میرسد در این نشست درباره کلیات برخی مسائل توافقات اولیه صورت گرفته، اما اجرای این توافقات به فراهم شدن مقدمات و انجام مذاکرات تکمیلی موکول شده است. بر همین اساس، احتمالاً در ادامه شاهد برگزاری دیدارهای دوجانبه میان چین و آمریکا و همچنین روسیه و آمریکا خواهیم بود.
این دیدارها میتواند با حضور وزرای خارجه یا مسئولان ذیربط دو کشور و با هدف آمادهسازی زمینههای اجرایی توافقات احتمالی انجام شود. یکی از موضوعات مهم و مشترک میان این قدرتها، مسائل امنیتی و بهویژه امنیت دریانوردی است.
آمریکا، چین و روسیه در این حوزه، ضمن دنبال کردن منافع و امتیازات اختصاصی خود، در برخی زمینهها با یکدیگر همسویی دارند. حملات اوکراین به کشتیهای نفتی و محمولههای نفتی روسیه در دریای سیاه، امنیت صادرات انرژی روسیه را با چالش مواجه کرده است.
از سوی دیگر، حملات به کشتیها در مسیرهای دریایی منطقه، از جمله اقدامات انصارا... یمن در دریای سرخ و بابالمندب، ابعاد گستردهتری به مسئله امنیت کشتیرانی بخشیده است. این تحولات صرفاً محدود به یک کشور نیست و میتواند منافع قدرتهای بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد.
چین بهعنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی و روسیه بهعنوان یکی از صادرکنندگان عمده آن، از ناامنی مسیرهای دریایی متأثر میشوند. آمریکا نیز بهعنوان یکی از بازیگران ذینفع در معادلات امنیتی و اقتصادی این حوزه، نسبت به این تحولات حساسیت دارد.
بنابراین، به نظر میرسد در نشست اخیر، چارچوبها و توافقات کلی درباره برخی از این مسائل مورد بررسی قرار گرفته و طرفها به ارزیابی اولیه موضوعات و زمینههای همکاری پرداختهاند. در کنار مسائل امنیت دریانوردی، موضوع تایوان که برای چین از اهمیت راهبردی برخوردار است، همچنین پرونده ایران و تحولات مرتبط با اوکراین، از جمله موضوعاتی هستند که احتمالاً در این مذاکرات مورد توجه قرار گرفتهاند؛ البته نتایج واقعی این گفتوگوها بهتدریج و در مراحل بعدی آشکار خواهد شد.
نکته مهم این است که نباید انتظار داشت تمام نتایج چنین نشستهایی بلافاصله در فضای رسانهای منعکس شود. به نظر میرسد در یک ماه آینده، چه از طریق دیدارهای رسمی و چه در قالب مواضع و اظهارات رسانهای مقامات، نشانههایی از جهتگیری مذاکرات و توافقات احتمالی نمایان خواهد شد. تغییر در سیاستهای روسیه و آمریکا درباره جنگ اوکراین، مواضع مقامات روسیه در قبال مسائل ایران و خلیج فارس و همچنین رویکرد چین در قبال تحولات منطقهای و بینالمللی، میتواند از جمله نشانههای قابل توجه در این زمینه باشد.
در همین چارچوب، احتمال برگزاری دیدار دوجانبه میان دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در آینده نزدیک نیز قابل توجه است. به اعتقاد من، طی دو تا سه ماه آینده ممکن است چنین دیداری در یکی از کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله قطر، امارات متحده عربی یا عربستان سعودی، در حاشیه یک اجلاس بینالمللی یا در قالب سفری دوجانبه برگزار شود.
با این حال، احتمال سفر دونالد ترامپ به روسیه و دیدار مستقیم با پوتین در مسکو را نیز نمیتوان نادیده گرفت و حتی این سناریو از احتمال بیشتری برخوردار است.
چنین دیداری میتواند نقطه عطفی در مذاکرات مربوط به جنگ اوکراین باشد و در صورت دستیابی به توافق، به اعلام نتایج مذاکرات برای پایان جنگ یا دستکم ایجاد تغییرات اساسی در روند و معادلات این جنگ منجر شود.
در مجموع، نشست اخیر را باید در چارچوب تلاش قدرتهای بزرگ برای تنظیم مناسبات، مدیریت اختلافات و بازتعریف منافع مشترک و متعارض ارزیابی کرد؛ روندی که آثار و نتایج آن احتمالاً نه در اظهارات فوری، بلکه در تحولات دیپلماتیک و تصمیمات سیاسی هفتهها و ماههای آینده آشکار خواهد شد.