تنگه هرمز در آستانه نظم جدید
در همین راستا بسیاری بر این باورند که اگر جنگ چهل روزه و رویارویی نظامی ایران با آمریکا و اسرائیل رخ نمی‌داد شاید آنطور که باید و شاید اهمیت استراتژیک این تنگه و چگونگی بهره برداری از آن برای ایران روشن نمی‌شد و از طرفی سایر طرف‌ها از همسایگان منطقه‌ای گرفته تا کشور‌های فرامنطقه‌ای اروپایی و آمریکایی اینگونه در مخمصه و چالش قرار نمی‌گرفتند. به عبارتی جنگ چهل روزه با وجود خسارات و هزینه‌هایی که برای ایران داشت، اما ظرفیت‌های بالای تنگه هرمز را به رخ جهانیان کشید که اگر ایران را تحت فشار قرار دهند و خطری را متوجه امنیت ملی یا تمامیت ارضی کشور کنند ایران نیز جدای از سایر ابتکارات نظامی خود می‌تواند با بستن تنگه هرمز یا ایجاد نا امنی در آن سایر کشور‌ها را تحت فشار قرار دهد. چه اینکه طی چند وقت اخیر فقط ایران تنگه هرمز را مدیریت کرده و رفت و آمد انرژی و سوخت، کشتی‌ها و نفتکش‌ها را تحت تاثیر قرار داده است. حال اینکه ایران بار‌ها اعلام کرده امنیت تنگه هرمز می‌تواند برقرار باشد همانور که پیش از این نیز این آبراه بین‌المللی از امنیت کامل بر خوردار بوده است به شرطی که امنیت و تمامیت ارضی ایران نیز حفظ شود. اما مساله مهمی که در خصوص تنگه هرمز در شرایط پیشا جنگ و پسا جنگ رخ داده بحث مدیریت و حاکمیت ملی ایران بر آین آبراه است که به طور کلی شرایط و ضوابط تازه‌ای به تنگه هرمز بخشیده است. گرچه سایر کشور‌ها به ویژه آمریکایی‌ها این ترتیبات در مدیریت ایرانی تنگه هرمز را نپذیرفته‌اند؛ اما واقعیت این است که مواضع سایر کشور‌ها اساسا در نگاه ایران از اهمیت چندانی برخوردار نبوده است و ایران مصرانه بحث حاکمیت بر این آبراه بین المللی را در دستور کار قرار داده است و بر آن تاکید دارد. این در حالی است که تنگه هرمز تنها دو کشور ساحلی هموار خود دارد که یکی ایران و دیگری عمان است و ایران نیز در ماجرای تنگه هرمز و مدیریت آن صرفا با عمانی‌ها به مذاکره و گفت‌و‌گو پرداخته است و تا کنون نیز به رغم تهدیدات و کارشکنی‌های آمریکا دو کشور توانسته‌اند به توافقات خوبی پیرامون نحوه مدیریت تنگه هرمز دست پیدا کنند. هر چند که دو ماه پیش کاظم غریب‌آبادی معاون وزیر امور خارجه در خصوص تفاهم با عمان گفته بود: «این تفاهمات به‌منزله این نیست که تنگه هرمز باز می‌شود، اما چارچوب آن را باید باز کنم، یک نکته کلیدی این است که تنگه بسته است». این در حالی است که به رغم ادعای آمریکایی‌ها که از باز بودن تنگه هرمز و عبور و مرور کشتی‌ها می‌گویند؛ اما هر روز شاهد هدف قرار گرفتن کشتی‌ها و نفتکش‌هایی هستیم که راه امن تردد را کنار گذاشته و از راه‌های غیر امن تردد می‌کنند و این نشان می‌دهد که روایت آمریکایی‌ها صحیح نیست. حال اینکه برای مدیریت این آبراه بین‌المللی مجلس نیز طرح و برنامه‌هایی در دستور کار دارد.
* ابهامات طرح
موضوع تنگه هرمز و وضع مقررات برای آن مدت‌ها است که در دستور کار مجلس قرار دارد و طرح «اعمال حقوق حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران» نیز در کمیسیون امنیت ملی مجلس مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. چنانکه سخنگوی این کمیسیون از پایان بررسی این طرح و ارجاع آن به صحن علنی مجلس خبر داده است. حال در چنین شرایطی چند پرسش مطرح می‌شود که پاسخ به آنها می‌تواند ابهام‌ها را بزداید. نخست اینکه آیا آنچه احتمالا در خصوص مدیریت تنگه هرمز در مجلس مطرح شده، به موافقت دیگر کشور ساحلی یعنی عمان نیز رسیده است یا اینکه ابتدا مصوبه و قانون خواهد شد و سپس با عمانی‌ها برای گرفتن موافقت اصولی آنها مطرح خواهد شد؟ دوم اینکه چرا جزئیات آنچه به عنوان طرح اعمال حقوق حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده، برای افکار عمومی روشن نشده و صرفا به یک نام از این طرح بسنده شده است؟ لذا لزوم شفاف‌سازی در باب جزئیات این طرح و تنویر افکار عمومی به وضح احساس می‌شود. از طرفی باید دید که آیا طرح مجلس مورد پذیرش و همگرایی سایر قوا نیز قرار گرفته است و اساسا نگاه دولت و ارکان حاکمیت به آن چگونه است و آیا این طرح مثل قانون اقدام راهبردی مجلس دولت را تحت فشار قرار نخواهد داد و دست دولت را برای اقداماتی مانند از سرگیری مذاکره نمی‌بندند؟ آنچه هست تنگه هرمز امروز به عنوان یک مولفه قدرت برای ایران درآمده و باید درخصوص آن مواجهه درست، منطقی و عقلایی در پیش گرفت و به بهترین نحو از این کارت طلایی بهره برد.
*موضع مجلس
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در نشست خبری ضمن تشریح روند بررسی طرح مدیریت راهبردی تنگه هرمز با بیان اینکه این طرح با معیار‌های حقوق بین‌الملل دریایی هماهنگی دارد، اظهار داشت: از نظر ما، مفاد این طرح با کنوانسیون حقوق دریا‌ها مصوب ۱۹۸۲ و همچنین کنوانسیون ۱۹۵۸ مطابقت دارد و شاه‌بیت این مباحث نیز توافق میان دو کشور ساحلی است که حقوق بین‌الملل چنین توافقی را اجازه می‌دهد. حسن قشقاوی ادامه گفت: در همین چارچوب، جلسات متعددی در مسقط و تهران و در سطوح مختلف وزرای امور خارجه، معاونان وزیر و کارشناسان برگزار شد و خوشبختانه با دو کشور ساحلی بر سر کریدوری به توافق رسیدیم، به‌گونه‌ای که هم جمهوری اسلامی ایران و هم طرف‌های مقابل آن را تأیید کردند. وی خاطرنشان کرد: قرار بود این کریدور به‌صورت موقت اجرایی شود و به‌تدریج به مرحله دائمی برسد. بر اساس قانون نیز لازم بود این کریدور به سازمان بین‌المللی دریانوردی ابلاغ شود و آمادگی لازم برای این کار وجود داشت. قشقاوی با تأکید بر اینکه بررسی این طرح در کمیسیون به پایان رسیده، اذعان کرد: این طرح حدود ۱۰ تا ۲۰ روز است که در دستور کار قرار نگرفته و ما منتظریم هیأت‌رئیسه آن را برای بررسی و تصویب به صحن علنی مجلس بیاورد. از نظر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، کار بررسی این طرح به پایان رسیده، ابعاد موضوع روشن شده و زمینه اعمال و اجرای آن فراهم است.
