آخرین گام‌های دیپلماسی؟

اگر کمی به عقب برگردیم به وضوح می‌بینیم که هفته گذشته تهران طیف متنوع و گسترده‌ای از رایزنی‌های دیپلماتیک را در دستور کار داشت و به نوعی روز‌های اخیر را باید ایام پُرکاری برای دستگاه دیپلماسی دانست که البته این روند همچنان نیز ادامه دارد. در این خصوص سفر سرگئی لاوروف وزیر خاجره روسیه و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و نیز رایزنی‌های تلفنی سیدعباس عراقچی با مقامات کشور‌های منطقه و میانجی‌ها، نشان از آن داشت که احتمال ایجاد گشایش مشخص در عرصه دیپلماسی بیشتر شده و سطح تنش‌ها کاهش خواهد یافت، اما واقعیت این است که چنین اتفاقی رخ نداد و حالا مسیر مذاکرات و فرآیند آن به نظر می‌رسد که قرار نیست به خروجی مشخص در جهت ختم مخاصمه برسد. 

هشدار تهران به واشنگتن 

آنچه در این میان باید مورد نظر قرار گیرد، مواضع صریح دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان است. سرلشگر محسن رضایی در مصاحبه مکتوب با رسانه دراپ سایت اعلام کرده که در صورت حمله، ایران همچنان توانایی شلیک موشک و پهپاد به دارایی‌های مختلف آمریکا در سراسر منطقه را برای تلافی خواهد داشت و دامنه اهداف خود را نیز گسترش می‌دهد. او همچنین در بخش دیگری از این مصاحبه اعلام کرده «اگر سؤال این است که آیا ایران همچنان توانایی ادامه عملیات موشکی و پهپادی را دارد، پاسخ مثبت است. آمریکا دارایی‌های ارزشمندی در منطقه دارد. در صورت وقوع جنگ، کابل‌ها، مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی نیز می‌توانند در تیررس قرار بگیرند. اگر درگیری دوباره آغاز شود، برنامه گسترده‌تری خواهیم داشت». دبیر شورای عالی امنیت ملی در بخش دیگری از مصاحبه خود اعلام کرده که «همه باید درک کنند که اقدام علیه ایران هزینه دارد. اگر دیپلماسی بتواند این درک را ایجاد کند، ما دیپلماسی را ترجیح می‌دهیم. اما اگر جنگ ادامه پیدا کند، ایران ابزار‌های لازم برای ادامه پاسخ‌گویی را در اختیار دارد». او افزود: «مهم‌تر از همه، نباید ظرفیت ما را صرفاً با این پرسش ارزیابی کرد که چند موشک در انبار باقی مانده است. در یک جنگ طولانی، پرسش اصلی این است که آیا یک کشور می‌تواند چرخه مستمر تولید، استقرار و پاسخ‌گویی را حفظ کند یا خیر. ما نشان داده‌ایم که حتی ماه‌ها پس از آغاز جنگ نیز می‌توانیم به طرف مقابل هزینه تحمیل کنیم». سرلشگر رضایی همچنین به موضوع نقش‌آفرینی کشور‌های حاشیه خلیج فارس در جنگ با ایران اشاره کرد و گفت که «اگر راهبرد آمریکا این باشد که جنگ را طولانی کند و هم‌زمان از زیرساخت‌های انرژی کشور‌های همسایه برای جبران فشار ناشی از تنگه هرمز و حفظ محاصره ایران استفاده کند، این دولت‌ها نباید تصور کنند که می‌توانند در جنگ اقتصادی علیه ایران مشارکت کنند، بی‌آنکه خود را در معرض خطر قرار دهند». وی در مورد ادامه روند دیپلماسی نیز گفت «ما به رویکرد قبلی خود در دیپلماسی بازنخواهیم گشت، اما دیپلماسی را نیز رها نخواهیم کرد. ما هفت شرط جدید را از طریق میانجی‌ها ارائه کرده‌ایم. تا زمانی که این شروط برآورده نشوند، ایران نه تنگه را بازگشایی خواهد کرد و نه به مذاکرات بازخواهد گشت». رضایی گفت: «تفاهم‌نامه نخست شکست خورد، زیرا تعهدات به ترتیب نادرستی اجرا شدند. ما تنگه را باز کردیم و تردد دریایی از سر گرفته شد، اما تعهدات سیاسی و اقتصادی طرف مقابل به‌گونه‌ای اجرا نشد که بتواند توافق را پایدار نگه دارد. به‌محض آنکه آمریکا به آنچه فوراً نیاز داشت دست یافت، توازن اهرم‌های فشار تغییر کرد. این تجربه برای ما اهمیت دارد». 

پنجره دیپلماسی

ماحصل سخنان دبیر شورای امنیت ملی کشورمان را اگر در کنار تحرکات نظامی و سیاسی آمریکا قرار دهیم، حداقل می‌توان به این خروجی رسید که واشنگتن باز هم به دنبال اعمال فشار از مجرای دیگر بر تهران است. اینکه اخباری در مورد نقل و انتقال تسلیحات و تانکرد‌های سوخت‌رسان در منطقه از سوی آمریکا منتشر می‌شود، شاید نشانی از جنگ روانی باشد، اما در نهایت تسلیحات آمریکا در حال انباشت در خاورمیانه است. در این راستا مواضع سیاسی و برخی از اخبار هم اهمیت دارد. ارم نیوز به نقل از منابع دیپلماتیک مطلع از تلاش‌های میانجی‌گرانه میان واشنگتن و تهران فاش کرده که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از طریق عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، پیامی شفاهی برای، ایران، فرستاده که در دیدار با محسن رضایی این پیام منتقل شده است. این پیام شامل پیشنهاد برگزاری دیدار یا برقراری تماس مستقیم میان دو طرف با هدف حل‌وفصل مسائل اختلافی باقی‌مانده است؛ اقدامی که به گفته این منابع، آخرین فرصت برای جلوگیری از دور تازه‌ای از تشدید تنش‌های نظامی توصیف شده است. فارغ از این موضوع، مواضع مایک والتز، سفیر دونالد ترامپ در سازمان ملل متحد نیز مهم است. او اذعان کرده که ممکن است یک سال دیگر نیز آمریکا همچنان در بن‌بست با ایران گرفتار باشد؛ بدون آنکه توافقی درباره برنامه هسته‌ای تهران حاصل شده باشد یا تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ بازگردد. با این وجود به نظر می‌رسد که ایران هشدار‌های خود را به طرف مقابل و متحدان آن اعلام کرده و باید منتظر واکنش طرف آمریکایی ماند.