در این مورد به آخرین اظهارات مقامات ایرانی و همینطور مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اشاره خواهیم کرد. با توجه به اینکه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا همواره از رساندن غنیسازی ایران به صفر درصد تاکید دارد ولی تروییکای اروپا که البته نفوذ آشکاری در آژانس دارند هرگز از غنیسازی صفر درصد صحبت نکردهاند. این میرساند که آژانس با توجه به همه اختلافها نگاه نرمتری به پرونده هستهای ایران دارد. حالا به اصلیترین چالش ایران و آژانس که به روند بازرسیها مربوط میشود خواهیم پرداخت. ایران به دلیل عمل نکردن آژانس به تعهدات قانونی خود در حفاظت از تاسیسات اتمی تحت پوشش توافق جامع پادمانی تهران با این نهاد بینالمللی، همکاری با دیدهبان هستهای سازمان ملل را تا اطلاع ثانوی به تعلیق درآورده است. با این حال، طرفین طبق توافق قاهره که پس از جنگ ۱۲روزه انجام شد، بر سر شیوههای همکاری جدید به تفاهم رسیدند که شامل نظارت آژانس بر تاسیسات بمباران نشده است که این مورد هم بعد از فعال شدن مکانیسم ماشه از دسترس خارج شد. در ادامه به آخرین تبادلات ایران و آژانس خواهیم پرداخت.
ادامه غنیسازی
همانطوری که اشاره کردیم غنیسازی صفر درصد حتی مورد تایید اروپاییها هم نیست ولی کاخ سفید به این مورد همچنان تاکید دارد. در این خصوص عباس عراقچی، وزیرخارجه که بهمنظور شرکت در مجمع الجزیره به قطر سفر کرده است، در گفتوگو با شبکه الجزیره درباره مذاکرات گفت: «این مذاکرات بهصورت غیرمستقیم برگزار شده و صرفا بر پرونده هستهای متمرکز بوده است. موضوع غنیسازی صفر اساسا خارج از چارچوب مذاکرات است و جمهوری اسلامی ایران این گزینه را نمیپذیرد. غنیسازی حق قطعی ماست و باید ادامه یابد. حتی حملات نظامی نیز نتوانسته توانمندیهای هستهای ایران را از بین ببرد. در عین حال، وی گفت ایران آماده دستیابی به توافقی است که نگرانیها درباره غنیسازی را برطرف کند و اطمینان لازم را فراهم سازد.»
تاکید بر مذاکره
همانطوری که اشاره کردیم روند ایران و آژانس همچنان در مسیری پرفرازونشیب در حرکت است ولی با این حال و با توجه به ادامه مذاکرات میتواند فضای بهتری را شکل دهد. در این مورد رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی همزمان با مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط با میانجیگری عمان گفت که آژانس همواره آماده اعزام بازرسان خود به ایران برای نظارت بر تاسیسات هستهای مختلف است. گروسی در گفتوگویی که با شبکه تلویزیونی روسیه۲۴ داشت در همین مورد ادامه داد: «بازرسان همواره آماده رفتن به آنجا هستند. همان طور که قبلا گفتم، آنها در حال حاضر مشغول بررسی تاسیسات ثانویه در ایران هستند، اما در هر زمان آماده بررسی تاسیسات مهمتر نیز میباشند.
او با تاکید بر اینکه موضع آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره برنامه هستهای ایران این است که طرفها به میز مذاکره بازگردند و بازرسان آژانس دسترسی کامل به سایتها داشته باشند ادامه داد: «موضع آژانس این است که باید به میز مذاکره بازگردیم. لازم است به نوعی توافق برسیم که امکان بازگشت کامل بازرسان آژانس به ایران را فراهم کند. در حال حاضر برخی تأسیسات را بازرسی میکنیم، اما نه آنهایی که جزو زیرساخت هستهای اصلی هستند و نه مکانهایی که مواد هستهای بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در آنها نگهداری میشد. با وجود نبود هیچ فعالیتی از سوی ایران در زمینه سلاح هستهای، تهران این قابلیتها را در اختیار دارد.»
گروسی با ابراز امیدواری از شکستن بنبستی که پس از جنگ ۱۲روزه ژوئن گذشته ایجاد شد اضافه کرد: «میدانیم آمریکاییها نمیخواهند هیچ فعالیتی در آنجا انجام شود. میدانیم ایرانیها هم نظر خودشان را دارند و در این شرایط، آژانس نقشی غیرقابل جایگزین ایفا میکند، زیرا هر توافقی نیازمند بازرسانی است که تأیید کنند آنچه روی کاغذ توافق شده، رعایت و اجرا میشود. اگر چنین نباشد، دوباره با درگیری روبهرو خواهیم شد.»
اهمیت شفافیت
با توجه به عمق چالشها و اختلافها ولی همکاریهای پادمانی همچنان ادامه دارد و ایران هم خود را ملزم به همکاری با آژانس میداند. در همین مورد محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی هفته گذشته در جمع خبرنگاران درباره اظهارات اخیر مدیرکل آژانس مبنی بر ضرورت بازرسی از تأسیسات بمباران شده ایران گفت: «ما به ایشان نامه نوشتیم و گفتیم آژانس باید موضع خودش را در خصوص تجاوز به تاسیسات هستهای مشخص کند. به علاوه دستورالعمل بازدید از سایتهای مورد حمله باید مشخص شود. وقتی حمله نظامی میشود و مخاطرات محیط زیست دارد باید یک تعریف جدید ارائه شده و دستورالعمل مشخص طراحی شود. ایران طرحی را در کنفرانس عمومی مطرح کرد، مبنی بر اینکه نباید به سایتهای هستهای حمله شود، اما این طرح را مورد بررسی قرار ندادند.»
اسلامی با تاکید بر اینکه آژانس باید در قبال ایران شفاف باشد ادامه داد: «باید تکلیف مشخص شود آقای گروسی اول باید موضع خودش را روشنکند و توضیح دهد دسترسیها قرار است چگونه باشد. بازرسیها فقط از سایتهای آسیب ندیده انجام شده و اکنون بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ایران حضور ندارند.»