«رجل» قفلی با کلید نامرئی
آرمان ملي- ياسيمن طالقاني: رجل سياسي يعني مردان سياسي؟ تعريف واضح رجل سالهاست سبب اختلافنظر شده و زنان با تاکيد بر تواناييهايي که دارند از تعريف مبهم از رجل سياسي ناراضي هستند. پروانهسلحشوري نماينده سابق مجلس ميگويد:«اساسا در تفسير رجل سياسي، واژه رجل را مساوي با مرد ميدانند درحاليکه اگر قرار بر مرد بودن بود، ميتوانستند واژه مرد را بنويسند؛ اما رجل معناي فراتري از مرد دارد و به همين دليل متاسفانه با تفسير مردانهاي که وجود داشت، زنان فعالي که در اين حوزه ورود پيدا ميکردند؛ صلاحيت آنان تاييد نميشد. خانم طالقاني يکي از کساني است که حدود 20 سال در انتخابات رياستجمهوري ثبتنام ميکردند اما ردصلاحيت ميشدند.» اخيرا سخنگوي شوراي نگهبان در پاسخ به سوالي مبني بر اينکه آيا نظر فقهاي شوراي نگهبان درباره مصاديق رجل سياسي تغيير کرده يا خير گفته است: « در اين زمينه يکسري بحثهاي فرهنگي در کشور ما جاري است و مسالهاي نيست که صرفا با يک قانون آن را حل کنيم و در وهله اول بايد اين بحث فرهنگي حل شود که فعلا تغييري در اين زمينه به وجود نيامده است. نظر فقهاي شوراي نگهبان درباره حضور زنان در انتخابات رياستجمهوري تغييري نکرده است و بنده در گفتوگواي گفتم انشاءا... در دورههاي آتي اين رويه نيز اصلاح ميشود.»
زنان مرجع تقليد شوند
«زنان مرجع تقليد شوند»؛ اين جمله را روز گذشته حجتالاسلام و المسلمين کاظم قاضيزاده به ايلنا گفت. او همچنين اظهار داشت که امروزه وقتي واژه رجل سياسي گفته ميشود، رجل سياسي به کسي ميگويند که در حقيقت در عرصه سياست داراي مديريت و يک شخصيت اجتماعي بالاست؛ و رجال در اين ماده قانوني، چون تعبير رجال مذهبي و رجال سياسي گفته ميشود، مراد کساني هستند که قدرت تحليل و درکشان از مسائل و پديدههاي سياسي به جهت آگاهي عميقشان از مسائل اجتماعي و حضورشان در صحنههاي سياسي، به گونهاي است که همواره ميتوانند مصالح نظام اسلامي و معيارهاي اصيل را در اداره جامعه تشخيص دهند؛ در اين مفهوم رجال، ظاهرا رجال سياسي اختصاصي به مردان بهعنوان جنس مرد ندارد. رئيس موسسه پژوهشي فهيم، يادآور شد: ما خودمان هم ديديم که گاهي اوقات، خانمي که ميتواند برجستگي خاصي در حوزه اجتماعي داشته باشد يا مثلا در حادثه خطيري که پيش ميآيد پيشقدم ميشود، ميگوييم اين زن چه مردانگي از خودش بهکار برد؛ هيچوقت اين تعبير را بهکار نميبريم که از خودش زنانگي نشان داد؛ اين نشانگر اين است که مفهوم رجال، مفهومي اعم از مرد يا زن دارد. وي با بيان اينکه البته به لحاظ فقهي اين اختلاف بين علما وجود دارد، گفت: بعضي صاحبان علم، اعتقاد دارند با توجه به مباني ديني، ما نميتوانيم قدرت اجرائي اول کشور را به دست زنان دهيم، اما در مقابل، اين نظريه، ديدگاههاي فقهي ديگري هم وجود دارد که زنان نه فقط ميتوانند رئيسجمهور شوند و مديريت اجرائي کشور را به عهده بگيرند، بلکه حتي ميتوانند مرجع تقليد شوند و هم ميتوانند قضاوت کنند؛ و همين نکته و اين اختلافنظري که در مباحث فقهي بين محققان وجود دارد، سبب اختلاف برداشت و اختلاف تفسير در اين بند از بندهاي مربوط به شرايط رياست شده است.
آيا زن ميتواند به مقام مرجعيت برسد؟!
آنچه از سوي حجتالاسلام قاضيزاده بيان شد، موضوع جديدي نبود چنانکه در سال 92 هم آيتا... جواديآملي توضيح درباره رسيدن زن به مرجعيت چنين نوشته بود: «با نگاهي به سيره علماي دين روشن خواهد شد که بسياري از بزرگان فقاهت، به زحمت مرجعيت را قبول مينمودند، و تا آنجا که ممکن بود آن را نميپذيرفتند در عين حال شبانهروز در جهت فقاهت تلاش ميکردند و در مسير اجتهاد جديت داشتند، از طرفي مجاهده داشتند تا مجتهد شوند، و از سويي ديگر مجاهد بودند که مرجع نشوند، اين نشانه آن است که آنچه فضيلت است، چيز ديگر است و مقامهاي اجرائي، صرفا وظيفه است، اگر کسي قيام کرد، بايد او را تاييد و کمک کرد. ممکن است زني در اوج فقاهت به حد مرحوم صاحب جواهر و شيخ انصاري رسيده باشد، اما به دليل محذور و حشر و نشر با نامحرم، مرجع تقليد نشود، ولي شاگردان او مرجع تقليد باشند، اين هيچ نقصي براي زن نيست» از سوي ديگر برخي چنين معتقدند از خانمها نيز کساني به درجه اجتهاد و مقامات بسيار بالاي علمي رسيدهاند، مانند مرحومه خانم امين؛ ليکن مساله مرجعيت تقليد غير از مساله اجتهاد صرف است؛ زيرا مرجعيت نوعي زعامت و رهبري ديني است و به فتواي جميع مراجع يکي از شرايط مرجعيت «مرد بودن» است.
