کرونا و شيب تمايل به چين

در يک دهه گذشته رابطه چين و ايران، اهميتي راهبردي پيدا کرده است. ويروس کرونا نيز تقويت‌کننده اين رابطه بوده است. در حالي که ترامپ از رفع تحريم‌ها و کمک‌هاي مالي و پزشکي امتناع کرد، چيني‌ها پرسنل و تجهيزات پزشکي به ايران ارسال کردند. چين در يک دهه گذشته به بزرگترين شريک تجاري ايران تبديل شده است. به‌رغم راهبرد فشار حداکثري ايالات متحده، صادرات و واردات ايران و چين در مجموع بالغ بر 20‌ميليارد دلار در سال 2019 بوده است. اين رقم تقريبا يک پنجم کل صادرات و يک چهارم کل واردات کشورمان را تشکيل مي‌دهد. بنابراين براي ايران، نگاه به شرق نه يک حرکت نمادين، که يک ضرورت راهبردي است. اسدا... عسگر اولادي رئيس فقيد اتاق بازرگاني ايران و چين، عدم همکاري ايالات متحده و کشورهاي اروپايي با ايران را نقطه شروع آغاز کار با چين مي‌دانست. پس از انقلاب کسب و کارها و شرکت‌هاي آمريکايي و همچنين همتايان اروپايي آنها ايران را ترک کردند و به مشاغل چيني اجازه دادند تا اين خلأ را پر کنند. چين از ايران نفت مي‌خرد و پولش را به بانک‌هاي چيني واريز مي‌کند. شرکت‌ها و کسب و کارهاي چيني نيز خدمات مورد نياز ايران را که همتايان اروپايي و آمريکايي نمي‌توانند ارائه دهند، با آن پول معاوضه مي‌کنند. ترکيبي از منافع مختلف و متعدد، ايران را به شريک ايده‌آلي براي چين تبديل کرده است. اجبار و ضرورتي که باعث مي‌شود پکن بتواند شرايط و ضوابط قراردادها را تحميل کند. برخي از محافظه‌کاران از يک بلوک شرقي نوظهور صحبت مي‌کنند؛ کنسرسيومي آسيايي که ايران مي‌تواند در آن يک عضو پيشرو باشد. آنها معتقدند که چين مثل آمريکا در امور داخلي ايران دخالت نمي‌کند. در اين نگاه، چين دروازه تبديل ايران به قدرت پيشرو منطقه‌اي و نماد نافرماني از غرب و ايستادگي در مقابل خواسته‌هاي غربي است. چين اصلي‌ترين منتفع سياست‌هاي ايالات متحده در ايران بوده است. شرکت‌هايي که با چيني‌ها کار مي‌کردند توانستند از تحريم‌ها جان سالم به‌در ببردند. شرکت‌هايي که با اروپايي‌ها و آمريکاي شمالي همکاري داشتند، ورشکست شدند. مواضع سياست داخلي و بين‌المللي ايران نيز دستخوش تغييراتي معطوف به همان ضرورت‌ها شد. در اين ميان هيچ‌يک به اين موضوع اشاره نمي‌کنند که اگر پکن بازار صادرات شماره يک ايران است، ايران حتي در بين 25 شريک اول تجاري چين هم قرار ندارد. از اين رو بقاي اقتصاد ايران تاحدودي به رابطه با چين وابسته است. اخيرا سفير ايران در چين گفته است: در اين برهه حساس بايد بسيار مراقب آنچه درباره چين مي‌گوييم، باشيم. او حتي آنهايي را که به اين رابطه انتقاد مي‌کنند، خيرخواه مردم ندانست.