ذخیره آب و غذا در منامه؛ مردم کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس منتظر انفجار بزرگ هستند
هم‌زمان با افزایش احتمال ازسرگیری حملات آمریکا علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از دور تازه جنگ تشدید کرده‌اند. قطر با اعزام هیئتی به تهران به دنبال دستیابی به توافقی موقت میان واشنگتن و تهران است؛ در حالی که دولت‌های منطقه نگران هستند بار دیگر به دلیل میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا، هدف حملات تلافی‌جویانه ایران قرار بگیرند.کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس در شرایطی برای جلوگیری از شعله‌ور شدن دوباره جنگ ایران و آمریکا تلاش می‌کنند که خاطره حملات موشکی و پهپادی ماه‌های گذشته همچنان بر زندگی مردم و فعالیت‌های اقتصادی منطقه سنگینی می‌کند. افزایش احتمال حملات جدید آمریکا، مقام‌های منطقه را به این جمع‌بندی رسانده است که ادامه بن‌بست میان تهران و واشنگتن می‌تواند بار دیگر کشور‌های میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا را در معرض خطر قرار دهد.
رهبران کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس در محافل عمومی و مذاکرات پشت‌پرده، بر ضرورت کاهش تنش‌ها تأکید کرده‌اند. این کشور‌ها که در جریان جنگ اخیر به دلیل میزبانی از تأسیسات نظامی آمریکا هدف حملات ایران قرار گرفتند، اکنون نگران هستند که تصمیم احتمالی دونالد ترامپ برای ازسرگیری عملیات نظامی، بار دیگر امنیت آنها را به خطر بیندازد.
در همین چارچوب، یک هیئت قطری روز جمعه وارد تهران شد تا برای پایان دادن به بن‌بست مذاکرات ایران و آمریکا تلاش کند. یک منبع آگاه به مذاکرات، این سفر را آخرین تلاش برای دستیابی به توافقی موقت میان دو طرف توصیف کرده که با هماهنگی واشنگتن انجام شده است.
قطر در مأموریت دشوار میان تهران و واشنگتن
تحرکات دیپلماتیک قطر در شرایطی انجام می‌شود که به گفته یک مقام آگاه، دونالد ترامپ همچنان میان پذیرش توافق و ازسرگیری حملات نظامی مردد است. بر اساس این گزارش، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه واشنگتن و جرد کوشنر، داماد و نماینده ترامپ از دستیابی به توافق حمایت می‌کنند؛ در حالی که برخی مقام‌های دیگر از جمله پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا ظاهراً با چنین توافقی موافق نیستند.
یک مقام ایرانی نیز با اشاره به اهمیت تحولات روز‌های آینده گفته است دو روز پیش رو برای تعیین مسیر بحران حیاتی خواهد بود. به گفته او، واشنگتن در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به دنبال یک دستاورد مثبت در مذاکرات است. در حالی که، موضع رسمی کاخ سفید همچنان بر برتری نظامی و اقتصادی آمریکا تأکید دارد.
یک مقام کاخ سفید مدعی شده است که ایران ضعیف شده و ترامپ از موقعیت بهتری برخوردار است و تصمیم خواهد گرفت چه اقدامی بیشترین منفعت را برای آمریکا دارد. این موضع‌گیری در حالی مطرح می‌شود که کشور‌های منطقه تلاش دارند مانع تبدیل شدن خاک خود به میدان درگیری میان دو طرف شوند.
بحرین؛ زخم‌های جنگ هنوز التیام نیافته است
در میان کشور‌های عربی منطقه، بحرین یکی از نمونه‌های برجسته تأثیر جنگ بر امنیت و زندگی روزمره مردم است. این کشور جزیره‌ای با جمعیتی حدود یک میلیون و ۶۹۰ هزار نفر، بیش از سه دهه میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا بوده و در جریان جنگ اخیر صد‌ها حمله موشکی و پهپادی ایران را تجربه کرده است.
آثار حملات همچنان در بخش‌هایی از منامه قابل مشاهده است. خسارات واردشده به تجهیزات و زیرساخت‌های مقر ناوگان پنجم آمریکا به صد‌ها میلیون دلار می‌رسد و حتی از بزرگراه‌های اطراف نیز قابل مشاهده است. بسیاری از رستوران‌ها و فروشگاه‌هایی که پیش از جنگ محل رفت‌وآمد نظامیان آمریکایی و خانواده‌های آنها بودند، اکنون خلوت شده‌اند؛ زیرا بخش عمده این خانواده‌ها از کشور خارج شده‌اند.
طه بوتو، مدیر ۳۷ ساله یک نمایشگاه خودرو در بحرین به واشنگتن‌پست گفته است مردم انتظار دارند اتفاقی رخ دهد، هرچند هیچ‌کس خواهان بازگشت جنگ نیست.
او از روز‌هایی یاد کرده که در ماه‌های نخست درگیری، شاهد عبور موشک‌ها و پهپاد‌ها از آسمان کشور بوده است. نگرانی‌ها به زندگی اقتصادی مردم نیز سرایت کرده است.
مدیر یک فروشگاه مواد غذایی در بحرین گفته است به دلیل اختلال در زنجیره تأمین و کاهش تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز، قیمت‌ها افزایش یافته و او برای خانواده خود مواد غذایی و آب ذخیره می‌کند.
در همین حال، آرایشگران و صاحبان کسب‌وکار‌ها امیدوارند درگیری‌ها از سر گرفته نشود؛ زیرا فعالیت اقتصادی آنها در جریان جنگ گذشته به‌شدت آسیب دیده است.
پایگاه آمریکایی؛ از چتر امنیتی تا نقطه آسیب‌پذیری
یکی از پیامد‌های مهم جنگ برای کشور‌های خلیج فارس، تغییر نگاه بخشی از افکار عمومی به حضور نظامی آمریکا در منطقه است. این کشور‌ها سال‌ها بر چتر امنیتی واشنگتن تکیه کرده بودند، اما حملات ایران نشان داد که میزبانی از پایگاه‌های آمریکایی می‌تواند خود به عاملی برای افزایش آسیب‌پذیری تبدیل شود.
ابراهیم، مدیر یک فروشگاه در بحرین به این روزنامه گفته است تصمیم‌های ترامپ بر تمام منطقه تأثیر گذاشته و مردم بحرین نباید بدون آنکه نقشی در آغاز بحران داشته باشند، هزینه آن را بپردازند. به گفته او، مردم می‌دانند منطقه وارد مرحله‌ای خطرناک شده و هر نتیجه‌ای از تحولات پیش رو می‌تواند پیامد‌های سنگینی داشته باشد؛ پیامد‌هایی که بیش از همه در کشور‌های حاشیه خلیج فارس احساس خواهد شد.
نگرانی از حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مقام‌های منطقه، احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های غیرنظامی در صورت ازسرگیری حملات آمریکا علیه ایران است. کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی روز چهارشنبه در نشستی در مؤسسه خاورمیانه اعلام کرد که بر اساس اطلاعاتی که دریافت کرده، برنامه‌های احتمالی حمله آمریکا شامل اهدافی در زیرساخت‌های غیرنظامی ایران نیز می‌شود. او چنین رویکردی را عاملی برای تشدید ویرانگر درگیری‌ها توصیف کرده است.
عبدالخالق عبدالله، تحلیلگر اماراتی و استاد بازنشسته علوم سیاسی نیز معتقد است احتمال حمله پس از انتخابات و حتی پیش از آن در حال افزایش است. در واکنش به این نگرانی‌ها، وزارت خارجه امارات بر ضرورت تشدید تلاش‌های دیپلماتیک و استفاده از راه‌حل‌های سیاسی برای مهار تنش‌ها تأکید کرده است.
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز پیشنهاد تشکیل یک پیمان امنیتی میان کشور‌های خلیج فارس با مشارکت ایران و عراق را مطرح کرده است. او هشدار داده که سیاست تقابل و کنار گذاشتن ایران هزینه‌های سنگینی برای منطقه به همراه داشته است.
مسابقه تسلیحاتی و محدودیت سپر دفاعی خلیج فارس
کشور‌های عربی منطقه در کنار تلاش‌های دیپلماتیک، تقویت توان دفاعی خود را نیز در دستور کار قرار داده‌اند. خرید سامانه‌های تسلیحاتی از آمریکا افزایش یافته و برخی کشور‌ها به دنبال گسترش همکاری‌های نظامی با ترکیه و کره جنوبی هستند. با این حال، کارشناسان درباره محدودیت ذخایر موشک‌های رهگیر هشدار می‌دهند.
آلبرت ویدال، پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی می‌گوید کمبود رهگیر‌های موشک‌های بالستیک در سامانه‌هایی مانند پاتریوت و تاد می‌تواند کشور‌های منطقه را در برابر حملات احتمالی آسیب‌پذیر کند. به گفته او، کشور‌های خلیج فارس در زمینه مقابله با پهپاد‌ها اکنون گزینه‌های بیشتری نسبت به ابتدای جنگ دارند، اما وضعیت ذخایر موشک‌های بالستیک ایران همچنان نامشخص است.
توماس ژونو، استاد دانشگاه اتاوا و متخصص امنیت خاورمیانه نیز معتقد است کشور‌های منطقه در موقعیتی قرار گرفته‌اند که از هر دو مسیر جنگ و ادامه تنش متضرر خواهند شد. به گفته او، حتی اگر سامانه‌های دفاعی در موج نخست حملات عملکردی بهتر از انتظار داشته باشند، هیچ کشوری نمی‌تواند رهگیری صددرصدی حملات را تضمین کند. او به‌ویژه درباره عربستان سعودی هشدار داده است که وسعت جغرافیایی این کشور و هم‌زمانی تهدید‌های موشکی با حملات حوثی‌ها، دفاع کامل از تمام زیرساخت‌ها را بسیار دشوار می‌کند.
در مجموع، کشور‌های خلیج فارس اکنون با معادله‌ای پیچیده روبه‌رو هستند: از یک سو به همکاری امنیتی با آمریکا وابسته‌اند و از سوی دیگر، همین همکاری می‌تواند آنها را در معرض حملات تلافی‌جویانه قرار دهد. در چنین شرایطی، تلاش قطر و عمان برای ایجاد مسیر‌های دیپلماتیک و حتی بازنگری در ترتیبات امنیتی منطقه، نشان می‌دهد نگرانی دولت‌های عربی فراتر از جلوگیری از یک حمله نظامی دیگر است؛ آنها به دنبال راهی برای جلوگیری از تبدیل شدن خلیج فارس به میدان دائمی تقابل قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای هستند.
