دوحه آخرین گام دیپلماتیک
رفت‌وآمد هیات‌های پاکستانی، قطری، سعودی و... در چند روز گذشته به تهران و ارسال نامه از سوی جی. دی ونس، معاون دونالد ترامپ به دبیر شورای عالی امنیت ملی همگی نشان از آن دارد که کاخ سفید در آستانه انتخابات میان دوره‌ای ایالات متحده، به دنبال آن است تا به هر ترتیب که شده بتواند روند مثبتی را در مواجهه با تهران به پیش بگیرد. در این مسیر باید توجه شود که حالا نقش قطر بیش از تمام میانجی‌ها در این روند برجسته شده که البته در گذشته هم این کشور کوچک حاشیه خلیج فارس، پرونده‌های متعددی را مانند مذاکرات طالبان و آمریکا، مذاکرات با حماس و... را پیش برده است و حالا هم وارد پرونده مذاکرات ایران و آمریکا شده که البته از سال گذشته این روند شروع شد.
پافشاری قطر
سوال بسیار مهمی که در این مقطع زمانی و در شرایط کنونی به خصوص در مورد پرونده ایران و آمریکا مطرح می‌شود این است که دوحه تا به این حد در حال میدان‌داری در پرونده مذاکرات ایران و آمریکا است؟ نخستین دلیل این اقدام را باید عنوانی دانست که در زمان جو بایدن، رئیس‌جمهوری ایالات متحده به دوحه اعطاء شد. بایدن در آن زمان با دعوت از امیر قطر در کاخ‌سفید، عنوان «متحد استراتژیک خارج از ناتو» را به دوحه اعطا کرد که دلیل آنهم موفقیت کنشگری دیپلماتیک دوحه در پرونده مذاکرات طالبان با آمریکا در اواخر دولت اول ترامپ بود که در نهایت در دولت باید به خروج سربازان آمریکا از افغانستان منجر شد. دلیل دوم این است که هر کشور یا دولتی که وارد فرآیند میانجیگری در یک پرونده می‌شود، اگر تلاش آن به خروجی مثبت منتهی نشود، ممکن است که در نهایت جایگاه آن با مشکل مواجه شود یا برای آن جنبه‌های منفی داشته باشد. به عبارتی گویاتر، قطر نگران آن است که ریسک شهرت یا همان Reputational risk برای دوحه بسیار گران تمام شود و حالا به دنبال آن است تا بتواند به هر ترتیب که شده پرونده ایران و آمریکا را به یک سرانجام مشخص برساند. همین موضع قطر را در پرونده غزه و میانجیگری میان اسرائیل و حماس هم شاهد هستیم و به نوعی می‌توان دید که اصولاً قطر به دلیل جایگاهش در ادبیات سیاسی ایالات متحده به دنبال حل و فصل پرونده‌هایی است که بدان سپرده می‌شود و بدون شک جایگاه این کشور و رقابت‌های سیاسی میان دوحه با سایر دولت‌های حاشیه خلیج فارس نیز در این میان دخیل است.
تحرک حداکثری دوحه
با تمامی این تفاسیر حالا به نظر می‌رسد با وجود آنکه تنها دو روز به انتخابات میان دوره‌ای کنگره آمریکا وقت باقی مانده، قطری‌ها در بالاترین سطح در حال تکاپو برای به نتیجه رسیدن این مذاکرات هستند. در این راستا سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در گفت‌و‌گو با الجزیره اعلام کرد که تلاش طرف آمریکایی برای گشودن باب گفت‌و‌گو و تفاهم گسترده‌تر، گامی مثبت است. او تصریح کرد که در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای دیدار با مقامات آمریکایی وجود ندارد و آنچه در این مورد گفته می‌شود صرفاً گمانه‌زنی رسانه‌ای است. وزیر امور خارجه ایران با اشاره به اینکه تلاش آمریکا برای گسترش دامنه گفت‌و‌گو و تفاهم گامی مثبت است، بیان کرد که در حال حاضر نیازی به دیدار با آمریکایی‌ها نمی‌بینیم. شروط ما مشخص است و میانجی‌ها در حال ادامه رایزنی‌های خود درباره آنها هستند. رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان گفت که پس از موافقت واشنگتن با شروطمان، تصمیم خواهیم گرفت که مذاکرات مستقیم باشد یا غیرمستقیم. عراقچی همچنین تایید کرد که یک هیات ایرانی به دوحه رفته و دستیار من برای ادامه رایزنی‌ها در قطر است. وزیر خارجه کشورمان با اشاره به اینکه میانجی‌های قطری و پاکستانی در حال ادامه رایزنی‌ها درخصوص شروطمان هستند، اعلام کرد که میانجی‌ها پیشنهاد‌هایی درباره مسئله هسته‌ای ارائه داده‌اند که ما در حال حاضر به عنوان بخشی از مرحله دوم در حال بررسی آنها هستیم. عراقچی همچنین اظهار کرد که شروط ما شامل لغو تحریم‌های اعمال شده پس از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و کاهش نیرو‌های آمریکایی در منطقه است. او همچنین گفت که بازگشایی تنگه هرمز طبق شروط ما، راه را برای از سرگیری مذاکرات با واشنگتن در مورد مسائل باقیمانده هموار می‌کند، اما هیچ احتمالی برای وقوع جنگ را رد نمی‌کنیم و برای همه سناریو‌ها آماده‌ایم. وزیر خارجه کشورمان همچنین در بخش دیگری از سخنان خود اعلام کرد که پیشنهاد ایران در حال حاضر تنها پیشنهاد روی میز برای بازگشایی تنگه هرمز است و طرف قطری پیشنهاد کاهش مدت زمان اجرای پیشنهاد ایران به پنج روز را مطرح کرد، اما در این مرحله، به پیشنهادی رسیده‌ایم که دوره اجرا را به دو روز کاهش می‌دهد. به موازات این مواضع عراقچی، بسیاری از رسانه‌های عربی و غربی هم اخبار متعددی از احتمال برگزاری مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا در دوحه منتشر کرده‌اند، اما باز هم باید منتظر ماند و دید که چه اتفاقی در راه است.
