سکوت مبهم چین و اروپا در پرونده تحریم تسلیحاتی

آرمان ملي: ايالات متحده با ناديده گرفتن تأثيراتي که اقداماتش مي‌تواند بر تشديد تنش‌ها و افزايش احتمال برخورد مستقيم با ايران داشته باشد، تلاش دارد با جلب موافقت اعضاي شوراي امنيت سازمان ملل طرح تمديد تحريم‌هاي تسليحاتي عليه ايران را به مدت «نامحدود» مطرح کند. اين که اين طرح چه تأثيري بر مناسبات منطقه‌اي و بين‌المللي خواهد داشت يا اينکه آينده جهان چگونه در گرو مواجهه ديگر کشورها با اين طرح است، در ادامه به آن پرداخته خواهد شد اما دو ابهام جدي پيش روي طرح وجود دارد که نگران کننده به نظر مي‌رسد. از يک سو هنوز مشخص نيست که جمهوري اسلامي چه راهبردي براي خنثي‌سازي اقدامات دولت آمريکا در پيش گرفته و استراتژي ايران براي جلوگيري از بازگشت يا تمديد تحريم‌هاي بين‌المللي چيست و از ديگر سو شرکاي برجامي ايران جز روسيه، موضع واحد و مشخصي در برابر اقدام آمريکا اتخاذ نکرده‌اند و با توجه به برخي موضع‌گيري‌هاي موجود نيز نمي‌توان پيش‌بيني کرد که اقدام نهايي آن‌‌ها در برابر خواست آمريکا چه خواهد بود. وزارت امور خارجه روسيه صراحتاً در خصوص اين موضوع اظهارنظر کرده و سرگئي ريابکوف، معاون وزير خارجه تصريح کرد که انحرافي از مسير برجام وجود نخواهد داشت. به گفته ريابکوف «اين موضوع در زمان تصويب قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل حل شد. اين يک رژيم ويژه است که بعد از دوره پنج ساله در اکتبر 2020 منقضي مي‌شود و هيچ انحرافي از اين تصميم وجود ندارد». روز گذشته نيز ميخاييل اوليانوف، براي چندمين بار مواضع روسيه را در خصوص اقدام جديد آمريکا تشريح و سياست آمريکا را «يک شوخي بد» توصيف کرد. نماينده روسيه نزد سازمان‌هاي بين‌المللي در وين نوشت: «وقتي براي اولين بار شنيدم که آمريکا برنامه دارد خود را عضوي از برجام اعلام کند تا توافق هسته‌اي را نابود کند، فکر کردم که اين يک شوخي بد است. ثابت شد که بد است، اما شوخي نيست. اکنون يک موضع رسمي است. هيچي محدوديتي براي شک و ترديد و هيچ رحمي به عدم اشاعه تسليحات هسته‌اي وجود ندارد». اروپايي‌ها و چين اما تا امروز منفعل عمل کرده و به سکوت يا اتخاذ مواضع دوپهلو اکتفا کرده‌اند. به رغم همسويي اروپا با نگراني‌هاي تسليحاتي آمريکا، اولين موضع‌گيري‌هاي مقامات اروپايي درباره اين مسأله نشان مي‌دهد که قاره سبز نه تمايل دارد از اقدام آمريکا مستقيما حمايت کند و نه مي‌تواند از کنار نگراني تسليحاتي خود به راحتي عبور کند. جوزپ بورل گفته است که آمريکا حق طرح اين مسأله را دارد اما بايد ببينيم شوراي امنيت چه تصميمي مي‌گيرد و وزارت خارجه فرانسه نيز ضمن ابراز نگراني از تأثيرات لغو تحريم تسليحاتي ايران اعلام کرده «فرانسه عميقا به توافق وين و قطعنامه 2231 پايبند است». هرچند از مواضع اخير نمي‌توان پيش‌بيني دقيقي از رأي احتمالي اروپايي‌ها در شوراي امنيت داشت، اما بايد تصريح کرد که انتخاب اروپا در اين مقطع زماني بسيار حائز اهميت است؛ چرا که آينده توافق هسته‌اي و حتي مراودات ايران و اروپا به انتخاب اروپايي‌ها بستگي دارد: اروپا هم مي‌‌تواند با حمايت از آمريکا، ايران را به واکنش تند (تغيير دکترين هسته‌اي) وادارد و هم قادر است از طريق عدم همکاري با کاخ سفيد در راستاي نقض برجام براي حفظ توافق وين زمان بخرد.

اظهارات سخنگوي وزارت امور خارجه

سخنگوي وزارت امور خارجه ايران روز گذشته در پاسخ به سؤال «آرمان ملي» که در مورد اصرار آمريکا مبني بر تمديد تحريم‌هاي تسليحاتي ايران در قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل تاکنون کشورهايي چون فرانسه و روسيه موضع‌گيري کردند ولي به نظر مي‌رسد ديگر شرکاي برجامي ايران از جمله چين، آلمان و انگليس در اين ارتباط موضع‌گيري نکردند وآيا ايران در مورد اين موضوع با آنها رايزني داشته است؟ تصريح کرد: «ما در رايزني نزديک با شرکاي برجامي خود هستيم و اين رايزني‌ها را از قبل با توجه به سر و صداي آمريکايي‌ها و پيش از اين که به ددلاين مربوطه نزديک شويم آغاز کرديم». سيدعباس موسوي بيان اين که در اين زمينه به تمام شرکاي خود در برجام اعلام کرده‌ايم که اين موضوع، موضوعي نيست که ايران بتواند به راحتي از آن بگذرد، افزود: «اين رايزني‌ها ادامه دارد؛ البته آمريکايي‌ها نيز در اين زمينه مصر هستند، ولي ما احساس مي‌کنيم که به احتمال قوي اين تلاش‌ها از سوي آمريکا به نتيجه‌اي نمي‌رسد». به گفته او، اگر دستاوردهاي ايران در برنامه جامع اقدام مشترک نظير لغو تحريم تسليحاتي تامين نشود،‌ جمهوري اسلامي واکنش قاطعي نشان خواهد داد. مسأله ديگري که در اين ميان حائز اهميت است، تلاش دولت ترامپ براي تثبيت يکجانبه‌گرايي خود در جهان است. اگر دولت آمريکا بتواند يکي از مهم‌ترين دستاوردهاي چندجانبه‌گرايي در سال‌هاي اخير يعني برجام را از بين برده و با يکجانبه‌گرايي درصدد وارد آوردن فشار به ديگر کشورها برآيد، تمرکز خود را بر روي تکرار اين تجربه موفق در موضوعات ديگر نظير توافق تجاري با اروپا، جنگ تجاري با چين يا مناقشه اوکراين با روسيه خواهد گذاشت. به همين دليل است که گفته مي‌شود اين رويه خطرناک و اين روش غير حقوقي اگر روي ايران جواب دهد مي‌تواند، يکجانبه‌گرايي آمريکا را تا سال‌ها تحت تأثير قرار دهد.