چنانکه بسیاری در جامعه هر روز با این پرسش مواجه هستند که کی جنگ میشود؟ در چنین شرایطی، اما مسئولان در حوزههای مختلف در حال فعالیت هستند تا حداقل میزانی از رضایتمندی را در جامعه ایجاد کنند و از نارضایتیها بکاهند. این در حالی است که امروز پرسش این است که آنچه مسئولان از اولویت بودن مردم، معیشت آنها و حقوق آنها میگویند تا چه اندازه در عرصه عمل هم نمود پیدا میکند؟ همین مساله باعث شده تا شاهد اظهار نظرهای بسیاری در حوزههای مختلف از سوی افراد مختلفی باشیم که همه نیز اغلب نظرات خود را در قالب راهکارهایی برای بهبود شرایط یا خروج از وضع موجود میدانند. حال اینکه اگر بخواهیم نگاهی به اظهار نظرها در حوزههای مختلف بیندازیم خواهیم دید اکثر صحبتها نگاههای شخصی به مسائل مختلف بوده و شخص از نگاه خود به آن مساله پرداخته است و لزوما آن اظهار نظر یا نسخهای که از جانب وی ارائه شده نسخه مطلوب برای استفاده مسئولان امر نبوده است. تا اینجای کار مشکلی نیست و افراد در اظهار نظر آزادند و هر کسی از نگاه خود مسالهای را مطرح میکند، اما ماجرا جایی چالش برانگیز میشود که افراد نه تنها در حوزههایی اظهار نظر میکنند، بلکه نظر خود را معیار قرار داده و حتی دولت و حاکمیت را مخاطب قرار میدهند که اگر این رویه پیش گرفته شود میتوانیم کشور را از شرایط فعلی عبور دهیم. نمونه و شاهد مثال نیز در این عرصه حداقل در حوزه مسائل اقتصادی یا سیاست خارجی و مذاکرات وجود دارد که افرادی تحت عنوان کارشناس در رسانههای مختلف به بیان نکاتی میپردازند و بعضا عملکرد دولت یا سایر دستگاهها را زیر سوال برده و نظرات خود را ارجح میدانند. چه اینکه مثلا در حوزه مسائل سیاست خارجی و بینالمللی و به طور مشخص مواجهه ایران و آمریکا برخی بدون در نظر گرفتن سایر راهکارها و نظرات صرفا در رسانهها بحث جنگ را پررنگ میکنند و به نحوی دولت و سایر ارکان حاکمیت را برای کنار گذاشتن سایر گزینهها و صرفا تمرکز بر جنگ تحت فشار قرار میدهند. اما واقعیت امر بر آن است که بخشی از مشکلات و سوءتفاهمها از همین اظهار نظرهای گاه و بیگاه ایجاد میشود. البته نباید از این نکته مهم غافل شد که همه اظهار نظرها و صحبتهایی که در حوزههای مختلف میشود نیز بیاثر و فاقد کارکرد نیست و باید مرز باریکی میان اظهار نظرهای شبه کارشناسی با نظرات کارشناسانه و راهگشا قرار داد. نباید همه اظهار نظرها را کنار زد و نه باید همه را پذیرفت، نظرهای ارائه شده باید چارچوبدار باشد و اگر پیشنهاد و راهحل ارائه میدهد، روشن و کارشناسانه باشد. قدر مسلم همه اظهار نظرهایی که در حوزههای مختلف صورت میگیرد جنبه انتقادی دارد. حال یکی جنبه انتقادی مثبت و یکی انتقادی منفی، اما آنچه مهم است اینکه این روال از چارچوب مدنظر خارج نشود و از انتقاد به تخریب نگراید.
* از کمک تا تخریب
بارها شاهد این موضوع بودهایم که مسئولان و مقامات کشور از نخبگان و کارشناسان خواستهاند که در برخی از حوزهها به ویژه مسائل اقتصادی نظرات خود را ارائه کنند. چنانکه مسعود پزشکیان، رئیسجمهور بارها در این خصوص صحبت کرده و گفته است: «کارشناسان راه حل ارائه دهند و ما هم اجرا میکنیم» یا «هر کس ادعا دارد میتواند مشکلی را حل کند به او اختیار میدهیم». اما با این حال کمتر شاهد این موضوع بودهایم که کارشناسان یا کسانی که بسیار دولت و عملکردهایش را مورد نقد قرار میدهند به جای انتقاد راهکار یا راه حلی را به دولت ارائه دهند. حال، اما شاید این نکته مطرح شود که برای ارائه راهکار یا پیشنهاد افراد به مسئولان دسترسی ندارند. اما این مساله نیز راه حل دارد و طبیعتا ارائه پیشنهاد و راهکار در حوزههای مختلف به دولت نیز سازوکارهای خاص خود را دارد و افراد میتوانند از طریق همین سازوکارها و کانالهای تعریف شده به دولت راهکار ارائه کنند. این در حالی است که کسانی بخواهند به واقع به دولت کمک کنند و پیشنهادهایی در جهت بهبود شرایط فعلی کشور در حوزههای مختلف بدهند؛ اما کسانی که قصد کمک به دولت نداشته باشند به جای ارائه راهکار از سازوکارهای مشخص از مسیر رسانههای مختلف به حمله و تخریب علیه دولت و کارکردها و عملکردهایش میپردازند. این همان اظهار نظرهای تخریبی است که نه تنها به بهبود شرایط کمک نمیکند؛ بلکه باعث ایجاد تناقضهای بسیار و تاثیر بر نگاه جامعه میشود؛ لذا اظهار نظر یا سخنی قابلیت پرورش و نشر دارد که تقویت کننده و پیش برنده باشد نه اینکه صرف بدون ارائه راهکار صرفا به تخریب بپردازد. واقعیت این است که عملکردها و اظهار نظرات مختلف بر جامعه تاثیر میگذارد و بعضا موجب خشم و نارضایتی آنها میشود؛ لذا افراد باید در اظهار نظرهای خود نیز مراقبت کنند که با برخی صحبتها که کمک کننده نیستند موجبات ایجاد التهاب در جامعه را فراهم نکنند.
* پرهیز از اظهارنظرهای متعدد
حواشی پیرامون اظهارات اخیر اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی و واکنشهای مختلف به صحبتهای وی باز هم یک مساله که بارها در خصوص آن صحبت شده را تحت عنوان حیطه اختیارات مطرح کرد. جایی که محمدرضا عارف معاون اول رئیسجمهور، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور محسنی اژهای؛ رئیس قوه قضائیه، قالیباف، رئیس مجلس و برخی دیگر از مسئولان در اظهارات خود به طور غیر مستقیم وی را مخاطب قرار دادند که در حوزههای تخصصی باید سخنگو یا مسئول مستقیم آن حوزه به صحبت بپردازد و سایر افراد از اظهار نظر تحت عنوان نظر دولت پرهیز کنند. این مساله در سایر حوزهها نیز صائب است مثلا در حوزه سیاست خارجی جدای از مسئولان ارشد کشور که بر پایه منافع و امنیت ملی نظرات خاص خود را میدهند اظهار نظر در این حوزه در حیطه اختیار سخنگوی وزارت امور خارجه است و نباید برخی افراد چه در رسانههای رسمی یا در فضای مجازی نگاه و نظر خود را در قالب نگاه ایران یا حاکمیت و دولت مطرح کنند و بر پایه آن حتی دولت و حاکمیت را تحت فشار قرار دهند که اگر این رویه پیش گرفته شود بهتر خواهد بود. یا در حوزه مسائل هستهای جدای از وزارت امور خارجه که نهاد مرتبط است مواضع سازمان انرژی اتمی از تریبون سخنگوی این سازمان بیان میشود. در حوزه مسائل اجتماعی و سیاست داخلی نیز بهرغم آنچه عدهای تحت عنوان نظر شخصی مطرح میکنند نهاد مربوطه وزارت کشور و سخنگوی آن است که تمامی مواضع از زبان وی بیان میشود. از قضا مشکل جایی پدیدی میآید که بعضا در برخی حوزهها افراد در جایگاههای مختلف صحبتهایی میکنند که موجب التهاب آفرینی در جامعه میشود در حالی که اساسا نهاد مسئول مستقیم آن هیچ اظهار نظری را مطرح نکرده است؛ لذا بهتر است برای پیش برد بهتر امورات در کشور از تعدد آن اظهار نظرات کاسته شود و افراد مخلف اجازه دهند که در هر موردی فارغ از اینکه در چه حوزهای است سخنگو یا مسئول مربوطه آن دستگاه یا سازمان به روشنگری و تبیین مواضع آن دستگاه بپردازد. اینگونه شاهد وحدت رویه بیشتری در جامعه خواهیم بود و دیگر تناقضات گفتاری در دستگاههای مختلف پدید نخواهد آمد.