پایههای لرزان دلار در بریکس
رویکردی که با پیشنهادات ایران برای راهاندازی کریدور ویژه اقتصادی بین اعضای گروه در حال حاضر و همچنین ایجاد پول مشترک بین کشورهای عضو بریکس و... همراه بوده است که به نوعی در صدد کنار زدن دلار در پرداختهای بینالمللی و همچنین تقویت توان کشورهای حاضر در بریکس بوده است. هرچند این پیشنهادات در حال حاضر به نتیجهای عملیاتی نرسیده است، اما تهدید صریح ترامپ برای اِعمال تعرفههای سنگین علیه کشورهای عضو این بلوک قدرتمند اقتصادی به گونهای از توانمندی خطر بالقوه آن برای آمریکا حکایت میکند.
کریدور ویژه مالی
به گزارش «آرمان ملی» همزمان با برگزاری اجلاس اخیر گروه بریکس در هندوستان، ایران سعی کرده است تا با فعالسازی ظرفیتهای دیپلماتیک و اقتصادی خود، راهکارهای نوینی را برای تعمیق همکاریها با کشورهای عضو این بلوک قدرتمند بینالمللی جستوجو کند. محور اصلی این تلاشها بر دور زدن تحریمهای فزاینده و جایگزینی ارزهای ملی یا ارزهای محلی کشورهای عضو به جای دلار متمرکز است تا از این طریق، فشار ناشی از محدودیتهای مالی و بانکی بینالمللی تا حدی مهار شود. در این میان، یکی از ابتکارات مطرحشده از سوی تهران، راهاندازی «کریدور ویژه مالی» است. ابتکاری که هدف آن روانسازی تبادلات تجاری میان اعضاست. با این حال، تجربه نشان داده است که موانع ساختاری عمیقی پیش روی چنین طرحهایی قرار دارد. پیش از این، حتی ایده طراحی و استقرار یک واحد پولی مشترک میان اعضای بریکس با تهدیدهای صریح واشنگتن مبنی بر اعمال تعرفهها و تنبیهات اقتصادی سنگین روبهرو شد و کشورهای عضو را به نوعی احتیاط و عقبنشینی واداشت. از این رو، به نظر میرسد پیشنهاد اخیر ایران نیز در جلب حمایت عملی و گسترده با چالشهایی جدی مواجه شود، بهویژه در شرایطی که انسداد مسیرهای هوایی، محدودیتهای ژئوپلیتیکی و تشدید تحریمهای همزمان با فشارهای حداکثری آمریکا، ضرورت یافتن معبری مطمئن برای مبادلات بازرگانی کشور را دوچندان کرده است، اما در عین حال باوجود مخالفتهای چند کشور در باره تحریمهایی که پیش از این آمریکا علیه ایران اِعمال کرده بود، به نظر میرسد که چشمانداز اقدامات این گروه در زمینه مخالفت با خواستههای آمریکا در عرصه بین المللی و... مطلوب باشد.
بریکس و دور زدن تحریمها
کامران ندری، اقتصاددان و کارشناس مسائل پولی و بانکی، در ارزیابی امکان تحقق این پیشنهادها و چشمانداز عملیاتی شدن کریدورهای مالی در ساختار بریکس به «آرمان ملی» گفت: رفتار و تصمیمگیری اعضای این گروه بیش از هر چیز تابع ماهیت روابط اقتصادی آنها با ایالات متحده و متحدان غربی است، نباید فراموش کرد که حجم مراودات تجاری، وابستگیهای متقابل بانکی و سرمایهگذاریهای مشترک این قدرتهای نوظهور با اقتصادهای غربی بهمراتب سنگینتر از آن است که حاضر باشند برای همراهی بی قید و شرط با طرحهای تنشزا، امنیت مبادلات کلان خود را با ریسک روبهرو کنند. گرچه در لایههای زیرین راهبردی این کشورها همواره تمایل به کاهش سلطه دلار و طراحی سازوکارهای مالی مستقل مشاهده میشود، اما رسیدن به چنین نقطهای مستلزم سپری شدن روندی طولانی، پیچیده و ساختاریافته است و هرگز به شکل ناگهانی یا واکنشی محقق نخواهد شد.
کنار زدن دلار
ندری در تبیین تفاوت میان آرمانگرایی سیاسی و واقعیتهای عینی اقتصاد بینالملل یادآور شد: پرونده ایجاد واحد پولی مشترک در بریکس سالهاست در سطح مباحث نظری مطرح است، اما تا به امروز به فرجام ملموسی نرسیده است، چراکه تهدیدهای علنی دولت آمریکا درباره پیامدهای سنگین تجاری و تعرفهای برای پیشگامان دلارزدایی، هزینه پیگیری این سناریوها را برای بازیگرانی، چون هند، برزیل و حتی چین به شکلی چشمگیر بالا برده است، بنابراین، نباید انتظار داشت اعضای بریکس در کوتاهمدت یا بدون ارزیابی هزینهفایده دست به اقداماتی بزنند که شریانهای بازرگانی اصلی آنها با بازارهای جهانی را مختل سازد، اما قطعا این تصمیمات و راهکارها میتواند آغازی برای پیشرفت در طرحهایی باشد که ایران نیز پیشنهاد داده است.
تحریمهای حمل و نقل
وی درباره تحریمهای جدید آمریکا علیه خطوط هوایی وزمینی ایران و سختتر شدن مبادلات تجاری کشور در شرایط جنگی گفت: قطعاً بار اصلی حل بحرانهای اقتصادی ایران را کشورهای خارجی بر دوش نخواهند کشید، در مناسبات دیپلماتیک و اقتصادی امروز جهان، اولویت نخست تمامی دولتها حفظ منافع ملی و حفظ تعادل در زنجیرههای تأمین خودشان است، اما برخی از اعضا ممکن است تسهیلات مقطعی یا معابری برای کاهش فشارهای وارده ارائه دهند، اما این قبیل گشایشها از حدی فراتر نخواهد رفت و توانایی جبران خلأهای بزرگ ساختاری و انسدادهای گسترده تجاری را ندارد.
میانجیگری چین
این صاحبنظر اقتصادی تاکید کرد: بدیهی است که شرایط برای ایران دشوار خواهد شد، اما ایران باید به توسعه روابط دیپلماسی خود با کشورهای دیگر از هر طریقی بیندیشید. او درباره اظهارنظر اخیر چین برای میانجیگری بین ایران وآمریکا و حفظ توازن در همکاریها تصریح کرد: تحرکات دیپلماتیک چین میتواند در تثبیت برخی ارتباطات اثرگذار باشد، اما این ظرفیتها تا زمانی که مسائل ریشهای در ساختار تحریمها و مناسبات کلان بینالمللی تعیین تکلیف نشوند، نمیتوانند بهتنهایی نقش یک جایگزین کامل برای نظام مالی بینالمللی را ایفا کنند؛ از این رو سیاستگذاری خارجی نیازمند واقعبینی و دوری از تکیه بر راهحلهای کوتاهمدت است.
ترور اقتصادی آمریکا
هادی محمدپور عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نیز درباره تأثیر تعمیق روابط حقوقی و قضایی ایران و هند بر امنیت فعالیت تجار و سرمایهگذاران و افزایش مبادلات اقتصادی دو کشور اظهار کرد: زمانی که تحریم و تروریسم اقتصادی آمریکا ریسک معاملات را افزایش داده است، بزرگترین دغدغه یک تاجر این است که اگر پروندهاش دچار مشکل شد، تکلیف سرمایهاش چه خواهد شد. وی درباره نقش همکاریهای قضایی ایران و هند در حل اختلافات تجاری و حمایت از حقوق فعالان اقتصادی گفت: در این سفر، دو اقدام مشخص و عملیاتی مطرح شد که میتواند بخش مهمی از مشکلات را حل کند. وی افزود: نخست اینکه پروندههای تجار به دلیل تعهدات مالی نباید دچار اطاله دادرسی شوند؛ چراکه هر روز معطلی، خسارت سنگینی به تاجر وارد میکند. این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس ادامه داد: اقدام دوم، استفاده از ظرفیت بریکس برای ایجاد نهادهای داوری و سازوکارهای حل اختلافات مشترک است. تجار نباید برای وصول مطالبات مالی ساده، سالها در پیچوخم محاکم سرگردان بمانند. وی گفت: بریکس این ظرفیت را دارد که یک سازوکار حقوقی سریع و میانبُر میان دستگاههای قضایی دو کشور ایجاد کند.
بریکس و اقتصادهای بزرگ
گفتنی است؛ گروه بریکس که در ابتدا با هدف نزدیکتر کردن اقتصادهای بزرگ در حال توسعه شکل گرفت، امروز به یکی از مهمترین چارچوبهای همکاری اقتصادی و سیاسی کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور تبدیل شده است؛ گروهی که ایران نیز از ابتدای سال ۲۰۲۴ به جمع اعضای اصلی آن پیوست و اکنون سفر رئیسجمهوری و هیات بلندپایه اقتصادی ایران به هند برای شرکت در هجدهمین اجلاس سران بریکس، فرصتی برای پیگیری ایدههایی همچون توسعه تجارت با ارزهای محلی، ایجاد و تقویت نظامهای پرداخت، تکمیل کریدورهای حمل و نقل و افزایش همکاریهای اقتصادی و سرمایهگذاری میان اعضا فراهم کرده است.
