ایران، عمان و تنگه هرمز
واقعیت غیرقابل انکار دنیای امروز این است که سیاست، اقتصاد و امنیت سه ضلع اصلی تمام راهبردهای خرد و کلان را شکل میدهد و حالا تکنولوژی و انواع زیرشاخههای آن نیز در حال تبدیل شدن به ضلع چهارم هستند که البته همین حالا نیز توانسته حرف خود را به کرسی بنشاند. بر این اساس اینکه قیمت نفت به حدود ۹۸ دلار یه به عبارتی دقیقتر ۹۷ دلار و ۷ سنت میرسد، نشان از آن دارد که اولاً سطح تنش در منطقه به صورت پلهکانی در حال افزایش بوده و دوماً اینکه دورنمای کوتاهمدت در خصوص خاورمیانه و به خصوص تنه هرمز به ابهامهای متعدد روبهرو است. در این مسیر حتی هشدارهایی از سوی نهادهای نهادهای سرمایهگذاری نیز اعلام شده است. به عنوان مثال تحلیلگران گلدمنساکس در گزارشی تازه هشدار دادند که افزایش ریسکهای حملونقل دریایی میتواند قیمت جهانی نفت را تا سطح ۱۲۰ دلار در هر بشکه بالا ببرد. این بانک سرمایهگذاری آمریکایی، دلیل اصلی این هشدار را احتمال اختلال در تردد نفتکشها از مسیرهای کلیدی انرژی به ویژه تنگه هرمز عنوان کرده است.
تنگههرمز آرام میشود؟
اینکه وضعیت تنش در تنگه هرمز و آبهای منتهی به آن قرار است چگونه پیش برود، موضوعی است که پاسخ آن همچنان با، اما و اگرهای فراوان روبهرو است. همین چند روز پیش بود که سه نفتکش ایران از سوی ایالات متحده مورد حمله قرار گرفت و همین اقدام (فارغ از مواضع سیاسی امنیتی دو طرف) موجب شد تا آینده بازار انرژی را با ابهام روبهرو کرده و از سوی دیگر قیمت نفت را به سمت شیب صعودی هدایت کند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان درباره آخرین وضعیت مذاکرات تهران مسقط با محوریت تنگه هرمز اعلام کرده که «ایران و عمان به عنوان دو دولت ساحلی، مذاکراتی را با جدیت برای تعیین مسیرهای امن در تنگه هرمز آغاز کردهاند و مذاکرات بسیار خوبی داشتهایم. اگر در برهههایی شاهد برخی فراز و فرودها بودهاید، بخش عمده آن را باید به حساب اعمال نفوذ برخی طرفهای ثالث گذاشت». وی همچنین توضیح داد که «اکنون میتوانیم ادعا کنیم مذاکرات ایران و عمان به مرحله نهایی رسیده است و احتمالاً ظرف روزهای آینده، تفاهم ایران و عمان برای تعیین یک مسیر موقت امن در تنگه هرمز نزد سازمان بینالمللی دریانوردی ثبت خواهد شد. البته امیدوارم که باز هم برخی طرفهای بدسگال در این روند مداخله نکنند و اجازه دهند این روند به شیوهای معقول و منطقی پیش برود». بقایی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر توافق ایران و عمان بر تردد در تنگه هرمز و موضع آمریکا نیز اظهار کرد «فرض ما این است که دو دولت ساحلی تنگه هرمز، منافع و مصالح خود را در نظر میگیرند. عمان نیز بهعنوان کشور همسایه و ساحلی و با توجه به روابط دیرینه و بسیار خوب با ایران، در این روند با حسن نیت عمل کرد». وی همچنین تصیح کرد «اینکه در مراحل بعد با چه شرایطی مواجه خواهیم شد، باید منتظر ماند و دید. همانطور که پیشتر نیز گفتهایم، تفاهم میان ایران و عمان شرط لازم برای ایجاد امنیت در مسیرهای تردد تنگه هرمز است، اما شرط کافی نیست».
تعیین حدود
به موازات توضیحات بقایی نیز علی محمدی، معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرد که «برای شناورهای خروجی از خلیج فارس، در صورت تخلف، عبور از محدوده بندر خصب بهمعنای ورود به منطقهای است که دیگر نمیتوانند روی مصونیت حساب کنند؛ چراکه خصب، نقطه پایان مسیر امن و آغاز اعمال اراده ایران در برابر هرگونه تخلف در تنگه هرمز است». وی همچنین خاطرنشان کرد که «از زمان تاریک شدن هوا تا روشنایی صبح، عبور ایمن از کریدور آمریکایی در جنوب تنگه، عملاً امکانپذیر نیست و شناوری که وارد این کریدور شود، پس از رسیدن به محدوده خصب عمان، دیگر از خطر اصابت مصون نخواهد بود. هرچند تا پیش از رسیدن به این نقطه نیز در رصد کامل نیروی دریایی سپاه هستند». محمدی تاکید کرد که «تمامی کشتیهایی که قصد عبور ایمن از تنگه هرمز را دارند، باید از کریدور تعیینشده از سوی ایران که ثبت در سازمان بینالمللی دریانوردی نیز میباشد، استفاده کنند. این کشتیها باید ترتیبات ایرانی اعلامشده برای تردد در این مسیر را رعایت نمایند. در غیر این صورت، بهعنوان شناور متخلف شناسایی شده و با آنها برخورد خواهد شد».
قطریها در تهران
اینکه توافق ایران و عمان با موضوع تنگه هرمز قرار است چه خروجی داشته باشد و اساساً ساز و کار اجرای آن چگونه خواهد بود، موضوعی است که طی روزهای آتی، عیان میشود، اما در این راستا تحرکات دیپلماتیکی هم از سوی قطریهای به چشم خورده که میتواند موید دور جدید نقل و انتقال پیامها باشد؛ به گونهای که رسانهها و سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرده که هیات قطری در همان چارچوب تلاشهای قبلی قطر برای اینکه به کاهش تنشها کمک کند در ایران حضور داشته و دیدارهای خوبی هم با وزیر خارجه داشتند. تمامی این تحولات و مواضع در حالی رخ میدهد که نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین (دوشنبه) آغاز شده و بدون شک در این مسیر، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس با هماهنگی پشتپرده که با ایالات متحده دارد، در فضای کنونی سعی میکند مجدداً پرونده ایران را روی میز قرار دهد.
