نقشه راه گریز از اَبَرتورم
همتی همچنین اظهار داشت که کشورمان هنوز با «اَبَرتورم» فاصله زیادی دارد؛ هرچند که هم او و هم رئیسجمهور به صراحت بر نقش منفی و تشدیدکننده تحریمها در مشکلات و چالشهای اقتصادی کشور اذعان دارند. با وجود این اقرار، هر دو مقام بر این باورند که با مدیریت صحیح و کارآمد میتوان بر این مشکلات فائق آمد و موانع را پشت سر گذاشت. این موضعگیری رسمی، ضمن تأیید تأثیر منفی فشارهای خارجی، بر توانایی داخلی برای مدیریت بحران و جلوگیری از وخیمتر شدن اوضاع تأکید دارد و مقدمهای برای بررسی عمیقتر راهکارهای اتخاذی و میزان اثربخشی آنها در شرایط کنونی است.
*متعادل کردن بازار
به گزارش «آرمان ملی»، مرتضی افقه، تحلیلگر اقتصادی در این باره گفت: بازار ارز بازاری است که سیاستگذار میتواند بر آن اثرگذار باشد و در صورتی که منابع ارزی به شکل مناسب در بازار عرضه شود و تصمیمات با توجه به شرایط اقتصادی اتخاذ شود، امکان مدیریت بازار و کنترل نوسانات وجود دارد. در حقیقت عرضه ارز در بازار میتواند در شرایطی که تقاضای هیجانی افزایش پیدا کرده است، به ایجاد تعادل کمک کند. البته موفقیت این سیاست به نحوه اجرا و همچنین میزان منابع در دسترس سیاستگذار بستگی دارد، اما نمیتوان نقش مدیریت بازار و مداخله هدفمند در آن را نادیده گرفت. این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: اینکه دولت و بانک مرکزی بتوانند در زمان مناسب ارز را به بازار تزریق کنند، میتواند از شدت نوسانات جلوگیری کند و اجازه ندهد افزایش تقاضای کوتاهمدت و انتظارات روانی، نرخ ارز را با جهشهای شدید مواجه کند. بازار ارز علاوه بر عوامل واقعی اقتصادی، به انتظارات نیز بسیار حساس است. زمانی که فعالان اقتصادی تصور کنند نرخ ارز قرار است افزایش پیدا کند، بخشی از تقاضا به صورت پیشدستانه وارد بازار میشود و همین موضوع میتواند به افزایش بیشتر قیمت منجر شود؛ بنابراین مدیریت بازار تنها به معنای عرضه ارز نیست، بلکه سیاستگذار باید بتواند انتظارات را نیز مدیریت کند. افقه با اشاره به اینکه سیاست ارزی باید در کنار سایر سیاستهای اقتصادی دنبال شود، گفت: اگر منابع ارزی وجود داشته باشد و سیاستگذار بتواند عرضه و تقاضا را به شکل مناسبی مدیریت کند، کنترل بازار ارز امکانپذیر است. البته این کنترل به معنای ثابت نگه داشتن نرخ ارز در یک سطح مشخص برای همیشه نیست، بلکه هدف اصلی باید جلوگیری از نوسانات شدید و غیرمنطقی و فراهم کردن امکان پیشبینیپذیری بیشتر برای فعالان اقتصادی باشد. او افزود: هرچه فضای اقتصادی قابل پیشبینیتر باشد، رفتارهای هیجانی نیز کمتر خواهد شد. در چنین شرایطی، سیاستگذار میتواند با استفاده از ابزارهای موجود، بازار را در مسیر باثباتتری قرار دهد.
سایه اَبَرتورم
این کارشناس اقتصادی در ادامه درباره نگرانیهای مطرحشده درباره احتمال حرکت اقتصاد ایران به سمت ابرتورم نیز اظهار کرد: اقتصاد ایران با وجود مشکلات و فشارهای تورمی موجود، همچنان با ابرتورم فاصله دارد و نباید هر افزایش قیمت یا جهش مقطعی در بازار ارز را به معنای ورود اقتصاد به چنین شرایطی تلقی کرد. ابرتورم پدیدهای بسیار شدیدتر از تورم بالا است و زمانی رخ میدهد که افزایش قیمتها از کنترل خارج شده و پول ملی با سرعت بسیار زیادی ارزش خود را از دست بدهد؛ بنابراین برای ارزیابی احتمال وقوع چنین وضعیتی، باید مجموعهای از شاخصها و روندهای اقتصادی را در کنار یکدیگر بررسی کرد. وی تأکید کرد: شرایط اقتصادی کشور نیازمند مراقبت و سیاستگذاری دقیق است، اما فاصله میان وضعیت فعلی و ابرتورم را نیز باید در نظر گرفت. وجود تورم بالا به خودی خود به معنای ابرتورمی شدن اقتصاد نیست و سیاستگذار همچنان ابزارهایی برای مدیریت شرایط در اختیار دارد. افقه معتقد است: یکی از مهمترین این ابزارها، مدیریت بازار ارز و جلوگیری از شکلگیری شوکهای شدید در این بازار است. چرا که نرخ ارز علاوه بر تأثیر مستقیم بر هزینه واردات، از مسیر انتظارات تورمی نیز بر سایر بازارها و قیمت کالاها و خدمات اثر میگذارد. وی گفت: اگر سیاستگذار بتواند بازار ارز را در یک مسیر باثباتتر قرار دهد، بخشی از فشارهای تورمی نیز قابل مدیریت خواهد بود. البته برای مهار پایدار تورم، مجموعهای از سیاستهای اقتصادی مورد نیاز است و نمیتوان همه مسائل اقتصاد را فقط با بازار ارز حل کرد، اما ثبات این بازار یکی از پیششرطهای مهم برای ایجاد آرامش در فضای اقتصادی است.
ورود ارز به بازار
به اعتقاد این کارشناس اقتصادی، افزایش عرضه ارز در زمانهایی که تقاضای سفتهبازانه یا هیجانی بالا میرود، میتواند به بازار پیام ثبات بدهد. این پیام از آن جهت اهمیت دارد که رفتار بازار ارز تا حد زیادی تحت تأثیر انتظارات فعالان اقتصادی قرار دارد. افقه اضافه کرد: وقتی فعال اقتصادی بداند که سیاستگذار منابع و ابزار لازم برای پاسخگویی به تقاضای بازار را دارد، انگیزه برای خریدهای هیجانی و احتیاطی کاهش پیدا میکند؛ بنابراین مدیریت عرضه ارز میتواند علاوه بر اثر مستقیم اقتصادی، اثر روانی و انتظاری نیز بر بازار داشته باشد. افقه در عین حال خاطرنشان کرد که مدیریت بازار ارز باید به گونهای باشد که منابع ارزی کشور نیز به شکل بهینه مورد استفاده قرار گیرد. به گفته وی، مداخله در بازار زمانی میتواند نتیجه مطلوب داشته باشد که با شناخت دقیق شرایط، زمانبندی مناسب و هدف مشخص انجام شود. این کارشناس اقتصادی توضیح داد: سیاستگذار باید میان حفظ ثبات بازار و مدیریت منابع ارزی تعادل ایجاد کند. هدف نباید صرفاً پایین نگه داشتن نرخ ارز برای یک دوره کوتاه باشد، بلکه باید شرایطی ایجاد شود که بازار بتواند با کمترین نوسان و بیشترین پیشبینیپذیری فعالیت کند.
ارز و سیگنالهای سیاسی
این کارشناس اقتصادی همچنین بر نقش عوامل سیاسی و خارجی در بازار ارز تأکید کرد و گفت: بازار ارز ایران تحت تأثیر متغیرهایی همچون تحریمها، درآمدهای ارزی، صادرات نفت و شرایط سیاسی قرار دارد و هرگونه تغییر در این متغیرها میتواند بر سمت عرضه یا تقاضای ارز اثر بگذارد. به همین دلیل سیاست ارزی را نمیتوان جدا از سیاست خارجی و شرایط اقتصاد کلان کشور بررسی کرد. هر اندازه دسترسی کشور به منابع ارزی افزایش پیدا کند و امکان تجارت و نقلوانتقال منابع آسانتر شود، قدرت سیاستگذار برای مدیریت بازار نیز بیشتر خواهد شد. وی با اشاره به جایگاه ایران در بازار انرژی جهان اظهار کرد: درآمدهای نفتی و صادرات انرژی همچنان یکی از منابع مهم تأمین ارز کشور محسوب میشوند و به همین دلیل تحولات بازار جهانی نفت و مناسبات سیاسی میان کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده انرژی، برای اقتصاد ایران اهمیت بالایی دارد. افقه افزود: ایران از نظر منابع انرژی و موقعیت جغرافیایی دارای ظرفیتهای قابل توجهی است و اگر بتوان از این ظرفیتها در جهت افزایش درآمدهای ارزی و توسعه سرمایهگذاری استفاده کرد، بخشی از محدودیتهای اقتصادی نیز قابل کاهش خواهد بود.
