فرصت شانگهای
سفر اخیر مسعود پزشکیان به بیشکک قرقیزستان جهت حضور در اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و شانگهایپلاس نیز نشان دهنده اهمیبت این موضوع است. البته پیش از این نیز رئیسجمهور در سال گذشته به کشورهای آسیای میانه همچون قزاقستان و ترکمنستان سفر کرده بود. آنچه مسلم است و رئیسجمهور نیز بدان تاکید داشته از نگاه همسایگی ارتباط با کشورهای آسیای میانه یکی از اولویتهای سیاست خارجی ایران است و به نظر میرسد ارتباط با این کشورها از بعد اقتصادی و سیاسی اهمیت بسیار بالایی داشته باشد. در شرایطی که فشارهای اقتصادی غربیها به ویژه آمریکا بر ایران در حال افزایش است، تقویت این پیوندها به ویژه با توجه به پتانسیل آسیای میانه از بعد صادرات کالاهای ایرانی، میتواند بازار داخلی ایران را به تحرک وادارد. نکته اینکه هر چه این تعاملات گستردهتر شود، برنامه غرب برای منزوی کردن ایران با دشواری بیشتری روبهرو خواهد شد. از سوی دیگر خود سازمان همکاریهای شانگهای ظرفیت عظیمی است که میتوان از آن به بهترین نحو بهره برد و با حضور موثر در این سازمان و ارتباطات دو یا چند جانبه منافع ملی به کسب منافع ملی در بالاترین سطح پرداخت. گرچه این مهم کنشگری موثر ایران و تحرکاتی فراتر از یک عضو این سازمان را میطلبد. رئیسجمهور نیز در این سفر دیدار باهمتای قرقیزستانی خود در زمینههای تجاری، حمل و نقل و ترانزیت، گردشگری، انرژی و همکاریها و مسائل منطقهای و بینالمللی و همچنین دیدار با مقامات سایر کشورهای عضو شانگهای و سخنرانی در اجلاس شانگهای و شانگهای پلاس را در دستور کار دارد. این در حالی است که سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه در خصوص حضور رئیسجمهور در نشست شانگهای گفته است: «طبیعی است که ابتدا به دنبال احقاق حقوق مردم در رابطه با جنگ و درگیریهای اخیر هستیم. به هر حال منطقه متلاطم است و کشورهای عضو شانگهای باید در این خصوص هم مطلع باشند و هم مواضع درست و متحد برای مقابله با آن داشته باشند». آنطور که سفیر ایران در قرقیزستان میگوید: «آنچه اهمیت مناسبات با کشورهای آسیای مرکزی را مضاعف میکند، ظرفیتها و مشترکات فرهنگی، تاریخی، تمدنی، دینی و زبانی است که میان ما و کشورهای این منطقه وجود دارد و از ابتدای استقلال طرفین تلاش کردهاند از این مشترکات برای نزدیک کردن هرچه بیشتر ملتها به یکدیگر و توسعه مناسبات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی استفاده کنند». ظرفیت مهم سازمان شانگهای برای ایران در جهت ایستادگی در قبال فشارهای اقتصادی آمریکا نیز موضوعی است که تحلیلگران بر آن اذعان دارند. حسن قشقاوی عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس میگوید: «این پیمان ابعاد مختلفی در حوزههای امنیتی تا همکاریهای منطقهای دارد و حضور رئیسجمهور در این اجلاس میتواند در شکلگیری موازنه چندقطبی در جهان تأثیرگذار باشد. علاوه بر این، برگزاری دیدارهای دوجانبه توسط رئیسجمهور با سایر اعضای شانگهای در حاشیه این اجلاس، هم هزینههای دیپلماتیک را کاهش میدهد و هم بستری برای تبادل آخرین تحولات منطقهای و جهانی فراهم خواهد کرد و بستر را برای ارتقای روابط اقتصادی هموار خواهد کرد. حضور در این اجلاس برای رفع محاصره بسیار مهم است تا بتوانیم تصمیماتی اتخاذ کنیم که آمریکا در تحقق محاصره کامل ایران ناکام بماند».
*بیشکک کانون دیپلماسی
رئیسجمهور در صدر هیأتی بلندپایه در سفری دو روزه به منظور شرکت و سخنرانی در اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و شانگهای پلاس به قرقیزستان سفر کرد و با استقبال مفامات این کشور وارد بیشکک شد. مسعود پزشکیان در روز نخست این سفر در حاشیه اجلاس شانگهای با صدر جباروف رئیسجمهور قرقیزستان امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، ناندرا مودی، نخست وزیر هندوستان و و شهباز شریف نخستوزیر پاکستان در ارتباط با آخرین وضعیت مناسبات و همکاریهای دوجانبه و راههای تقویت تعاملات مشترک گفتوگو کرد. آنچه که این سفر را پر اهمیت میکند ایران از اعضای سازمان همکاری شانگهای است و تهران در سالهای اخیر تلاش کرده است از ظرفیت این سازمان برای توسعه همکاریهای اقتصادی، ترانزیتی و امنیتی با کشورهای آسیایی و اوراسیایی بهره گیرد. نکته مهم دیگر این اجلاس حضور سران کشورهای برجسته در اجلاس شانگهای است. سرانی، چون ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، شی. جین پینگ رئیسجمهور چین و ناندرا مودی نخست وزیر هند که گفتوگوهای دو جانبه رئیسجمهور ایران با همتایانی روسی، چینی و نخست وزیر هند مخصوصا در شرایط حساس کنونی میتواند در جهت امنیت منطقهای و همچنین مساله ایران بسیار موثر باشد و چشمها را به سمت بیشکک خیره کند.
*فرصت حضور در شانگهای
یک کارشناس مسائل شبهقاره در خصوص سفر رئیسجمهور به قرقیزستان برای حضور در اجلاس شانگهای و استفاد ه از ظرفیت این اجلاس اظهار داشت: گاهی اوقات توانمندی یک کشور را به تنهایی مورد توجه قرار میدهید که این کار توانایی ملی آن کشور است. ولی گاهی اوقات ممکن است این کشور با کشورهای دیگر رابطه برقرار کند که این ارتباط یک توانمندی جدیدی را به نام قدرت رابطهای ایجاد میکند. از طرفی گاهی اوقات ممکن است یک کشور عضو یک نهاد منطقهای یا بینالمللی مثل سازمان همکاری شانگهای شود که اینجا یک قدرت جدیدی به نام قدرت نهاد به دست میآورد. نوذر شفیعی به «آرمان ملی» گفت: بنابراین صرف عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای یک قدرت جدیدی به نام قدرت نهادی ایران به ایران بخشیده است. ولی اینکه آیا این عضویت تاثیر محسوس و عینی روی منافع ملی ایران داشته یا نه به چند دلیل پاسخ به این پرسش ضعیف است. وی افزود: اولاً خود سازمان همکاری شانگهای یک سازمان نوظهور است. سازمانها یا نوظهورند یا بالندهاند یا بالغ و سازمان همکاری شانگهای یک سازمان نوظهور است و هنوز نتوانسته دستور کارهای خود را عملیاتی کند. این تحلیلگر مسائل بینالملل بیان کرد: تصمیمگیری در سازمان همکاری شانگهای مبتنی بر اجماع است و مخالفت یک عضو میتواند تصمیم کل اعضا را منحل کند یا مانع از تصمیمگیری شود. در سازمان همکاری شانگهای به همان میزان که ایران دوستانی دارد ممکن است یکی دو کشور هم نگاه دیگری داشته باشد. همین نگاه دیگر مانع از این میشود که سازمان همکاری شانگهای بتواند با جدیت بیشتری در ارتباط با ایران تصمیمگیری کند. شفیعی اظهار کرد: ایران یک کشوری است که تازه عضو سازمان شانگهای شده و تا بخواهد از منافع سازمان همکاری شانگهای بهرهمند شود باید فرایندی یک تا دوساله را بگذراند؛ بنابراین هنوز آن زمانی که ایران بتواند از دستاوردهای عینی سازمان همکاری شانگهای بهرهمند شود زمان باقی است. وی تاکید کرد: درست یا نادرست اساساً ایران یک کشور پر مساله در عرصه بینالمللی است و سازمان شانگهای حاضر نیست برای ایران با این همه چالشهایی که دارد خیلی هزینه کند. شفیعی تصریح کرد: آنچه که از عضویت در سازمان همکاری شانگهای عاید ایران شده حمایتهای سیاسی و تبلیغاتی است که در جای خود مهم است. نفس سفر دکتر پزشکیان به سازمان همکاری شانگهای فرصتی را ایجاد میکند که ایران بتواند دیدگاههای خود را مطرح کند و اساسا صحن سازمانهای منطقهای و بینالمللی صحن ارائه دیدگاهها است و معمولاً کشورها تلاش میکنند از این فرصتها استفاده کنند و دیدگاههای خود را مطرح کنند تا بتوانند افکار عمومی بینالمللی یا منطقهای را با خود همراه کنند. از این منظر اجلاس شانگهای میتواند برای ایران مفید باشد.
