نسخه ارزان عبور از بحران سوخت
همزمان با تداوم رشد مصرف سوخت، افزایش هزینههای تأمین بنزین و فشار بر منابع ارزی با توجه به شرایط جنگی، تحریمها و... بار دیگر سناریوهایی مانند افزایش قیمت یا تغییر در نظام سهمیهبندی مطرح میشود که البته هر بار علاوه بر واکنشهای اجتماعی، نگرانیهایی درباره آثار تورمی و افزایش هزینههای زندگی ایجاد میکنند. در این راستا، گروهی از کارشناسان معتقدند تمرکز صرف بر قیمتگذاری، بدون توجه به ظرفیتهای مغفول مدیریت مصرف، نمیتواند راهحلی پایدار برای عبور از بحران ناترازی سوخت باشد. به اعتقاد این افراد؛ توسعه صنعت CNG به عنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای داخلی کشور، بار دیگر مورد توجه فعالان این حوزه قرار گرفته است. به باور آنان، ایران از زیرساختها و منابع لازم برای افزایش سهم CNG در سبد سوخت حملونقل برخوردار است، اما نبود سیاستگذاری منسجم، کمبود حمایتهای مالی و کندی اجرای برنامههای توسعهای، مانع بهرهبرداری کامل از این مزیت شده است. از نگاه کارشناسان، اگر سیاستهای حمایتی دولت و مجلس به سمت توسعه این صنعت هدایت شود، میتوان بدون تحمیل شوک قیمتی به جامعه، بخش قابل توجهی از مصرف بنزین را مدیریت و وابستگی کشور به واردات این فرآورده را کاهش داد.
سهم موثر CNG
اردشیر دادرس دبیر انجمن CNG تهران در گفتوگو با «آرمان ملی» در این باره با اشاره به توان بالفعل و بالقوه صنعت CNG گفت: زیرساختهای کشور امکان افزایش قابل توجه مصرف CNG را فراهم کرده است و این موضوع میتواند سهم بزرگی از مصرف بنزین را پوشش دهد. در صورت استفاده کامل از ظرفیتهای موجود، وابستگی کشور به بنزین کاهش یافته و نیاز به تصمیمات پرهزینهای مانند افزایش قیمت یا واردات گسترده سوخت نیز کمتر خواهد شد. او یکی از مهمترین دلایل فاصله گرفتن صنعت CNG از جایگاه واقعی خود را نبود سیاستگذاری پایدار دانست و گفت: طی سالهای گذشته، این صنعت بارها با تغییر رویکردهای مدیریتی و کمبود حمایتهای مالی روبهرو شده است. توسعه پایدار این بخش نیازمند برنامهای بلندمدت است که هم تولید خودروهای دوگانهسوز را تقویت کند و هم سرمایهگذاری در توسعه و نوسازی جایگاههای عرضه سوخت را در اولویت قرار دهد. رئیس انجمن کارفرمایان CNG استان تهران تأکید کرد: در بسیاری از کشورها، دولتها برای توسعه سوختهای جایگزین از ابزارهای حمایتی استفاده میکنند، زیرا کاهش مصرف سوختهای مایع علاوه بر آثار اقتصادی، پیامدهای زیستمحیطی و امنیت انرژی نیز به همراه دارد. از این رو، گاه به توسعه CNG باید از یک هزینه کوتاهمدت به یک سرمایهگذاری بلندمدت تغییر کند. دادرس همچنین به موضوع واردات بنزین اشاره و بیان کرد: بخشی از منابعی که هر سال برای تأمین بنزین هزینه میشود، در صورت هدایت به سمت توسعه صنعت CNG، میتواند آثار ماندگارتری بر اقتصاد کشور بر جای بگذارد. این سرمایهگذاری نه تنها موجب کاهش هزینههای ارزی خواهد شد، بلکه زمینه افزایش بهرهوری در بخش حملونقل و کاهش فشار بر بازار سوخت را نیز فراهم میکند.
ارائه خدمات تشویقی CNG
او در ادامه با اشاره به اقدام جایگاهداران CNG در اجرای یک پویش حمایتی خبر داد و افزود: فعالان این صنعت در مقاطعی با ارائه خدمات رایگان تلاش کردند آمادگی خود را برای کمک به مدیریت بازار سوخت نشان دهند. این اقدام به گفته وی، بیانگر ظرفیت عملیاتی بالای این صنعت است، اما نمیتوان انتظار داشت که جایگاهداران بدون دریافت حمایتهای لازم، به شکل مستمر بار بخشی از مشکلات بازار سوخت را بر دوش بکشند. او اضافه کرد: ادامه فعالیت اقتصادی جایگاههای عرضه CNG مستلزم آن است که هزینههای تحمیلشده به این بخش از سوی دولت جبران شود. وی پیشنهاد کرد چنانچه سیاستگذار تصمیم به ارائه برخی خدمات رایگان یا مشوقهای جدید برای توسعه مصرف CNG دارد، منابع مالی آن نیز باید از سوی دولت و با تصویب مراجع قانونی تأمین شود تا فشار مضاعفی بر فعالان این صنعت وارد نشود.
دوگانهسوز کردن خودروها
او در باره ابهامات موجود در خصوص توقف طرح گازسوز یا دوگانه سوز کردن خودروها گفت: این برنامه همچنان ادامه دارد، اما با سرعت مطلوب پیش نمیرود. از نگاه او، یکی از مهمترین عوامل کند شدن این طرح، محدودیت منابع مالی و تأخیر در پرداخت مطالبات پیمانکاران است؛ موضوعی که روند اجرای پروژهها را با اختلال مواجه کرده است. به گفته دادرس، استقبال مالکان خودروها از طرح تبدیل به دوگانهسوز نیز قابل توجه بوده، اما پاسخگویی به این تقاضا نیازمند تأمین منابع پایدار و تسریع در روند اجرای پروژههاست. وی معتقد است هر اندازه توسعه این طرح سرعت بیشتری بگیرد، امکان کاهش مصرف بنزین نیز افزایش خواهد یافت و فشار بر شبکه تأمین سوخت کمتر میشود. وی تاکید کرد: بخش مهمی از ظرفیتهای موجود در صنعت CNG همچنان بلااستفاده مانده است و در صورت برنامهریزی صحیح، امکان جایگزینی بخش بیشتری از مصرف روزانه بنزین وجود دارد. این ظرفیت میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش ناترازی بازار سوخت ایفا کند و وابستگی کشور به واردات بنزین را تا حد زیادی کاهش دهد.
پیششرط بهبود تامین سوخت
این فعال صنعت CNG معتقد است: تداوم سیاستهای فعلی در بخش سوخت، بدون توجه به ظرفیتهای داخلی، هزینههای بیشتری را به اقتصاد کشور تحمیل خواهد کرد. از این رو، تصمیمگیری درباره آینده بازار سوخت باید بر پایه مدیریت مصرف، توسعه فناوری و استفاده از مزیتهای موجود باشد، نه فقط تغییر قیمتها، چون نتاج مطلوبی به دنبال نخواهد داشت. او توضیح داد: ناترازی بنزین تنها نتیجه رشد مصرف نیست، بلکه حاصل مجموعهای از عوامل از جمله افزایش تعداد خودروها، پایین بودن بهرهوری ناوگان، کندی توسعه سوختهای جایگزین و محدود بودن سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی است. از این رو، هر سیاستی که تنها بر قیمت بنزین متمرکز باشد، بدون اصلاح سایر بخشها، نمیتواند راهکاری ماندگار برای حل این چالش باشد. در چنین شرایطی، صنعت CNG میتواند به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت مصرف، دوباره در کانون سیاستگذاری قرار گیرد. تحقق این هدف، اما مستلزم همکاری همزمان دولت، مجلس، خودروسازان و فعالان بخش خصوصی است؛ همکاری که بتواند با ایجاد مشوقهای اقتصادی، توسعه زیرساختها، حمایت از جایگاهداران و تسریع در تبدیل خودروها به دوگانهسوز، سهم این سوخت را در سبد انرژی کشور افزایش دهد.
بیاثر بودن تصمیمات قیمتی
دادرس ادامه داد: برآیند وضعیت و شرایط کنونی نشان میدهد که آینده بازار سوخت تنها با تصمیمات قیمتی تعیین نخواهد شد. آنچه میتواند از شدت ناترازی بنزین بکاهد، استفاده حداکثری از ظرفیتهای داخلی، برنامهریزی بلندمدت و پرهیز از سیاستهای مقطعی است. در این میان، توسعه صنعت CNG یک انتخاب فرعی نیست، بلکه یکی از مهمترین راهبردهای مدیریت مصرف سوخت و کاهش فشار اقتصادی بر کشور به شمار میرود. او توضیح داد: در حال حاضر روزانه حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون لیتر بنزین با گاز طبیعی فشرده (CNG) جایگزین میشود، اما ظرفیت واقعی این صنعت تا مرز ۴۰ میلیون لیتر در روز قابل ارتقاست. فعالسازی این شکاف ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتری نه تنها فشار مضاعف بر بازار سوخت را کاهش میدهد، بلکه راهکاری جایگزین برای افزایش قیمت بنزین است که مستقیماً معیشت مردم را تحت تأثیر قرار نمیدهد. رئیس انجمن صنفی کارفرمایی CNG و صنایع وابسته استان تهران با تأکید بر لزوم تغییر رویکرد سیاستگذاران اعلام کرد که مطالبه فعالان این صنف، دریافت امتیازات ویژه نیست؛ بلکه خواسته اصلی، اجرای سیاستهای حمایتی و اصلاح ساختارهای اقتصادی است. وی تصریح کرد: امروز نیازمند ایجاد شرایطی هستیم که سرمایهگذاران بتوانند با انگیزه واقعی به فعالیت خود ادامه دهند. حمایت از صنعت CNG در واقع حمایت از منافع ملی، کاهش وابستگی به سوختهای مایع و تقویت امنیت انرژی کشور است. دادرس تاکید کرد: عبور از بحران ناترازی سوخت نیازمند یک برنامه حمایتی واقعی از سوی دولت و مجلس است. با تسهیل موانع و بهرهگیری از این ظرفیت داخلی، میتوان ضمن کنترل مصرف بنزین، فشار اقتصادی بر خانوارها را کاهش داد و امنیت انرژی کشور را در برابر تکانههای خارجی تضمین کرد.
