اقتصاد جهان روی لبه تعادل
علاء عقیلی؛ دانشآموخته روابط بینالملل نوشت: در والاستریت، در حالی که معاملهگران صفحههای سبزرنگ سهام فناوری را دنبال میکردند، بازار اوراق قرضه آمریکا تصویری کاملاً متفاوت از آینده اقتصاد جهان ترسیم میکرد؛ تصویری که در آن نگرانی از بدهی، تورم و بازگشت ریسکهای ژئوپلیتیک، آرامآرام جای خوشبینی سالهای پس از کرونا را گرفته است.
در یک سوی بازار، تب سرمایهگذاری در هوش مصنوعی همچنان شاخصهای فناوری را در سطوح بالایی نگه داشته و در سوی دیگر، افزایش بازده اوراق خزانهداری آمریکا نشان میدهد سرمایهگذاران جهانی بیش از گذشته نگران پایداری اقتصاد بینالمللی شدهاند. بازده اوراق ۱۰ ساله خزانهداری آمریکا همچنان در محدودهای قرار دارد که بسیاری از تحلیلگران آن را نقطه هشدار برای اقتصاد جهانی میدانند.
افزایش بازده اوراق تنها یک اتفاق فنی در بازار بدهی نیست؛ این روند عملاً هزینه وام مسکن، سرمایهگذاری شرکتها و استقراض دولت آمریکا را افزایش داده و فشار تازهای بر رشد اقتصادی وارد کرده است. به گفته برخی استراتژیستهای بازار، نگرانی سرمایهگذاران اکنون بیش از رکود، معطوف به بازگشت تورم در جهانی پرتنش و پرهزینه است. همزمان، بازار انرژی بار دیگر به یکی از مهمترین متغیرهای اقتصاد جهانی تبدیل شده است. نفت برنت در سطوحی معامله میشود که بسیاری از تحلیلگران آن را «منطقه خطر تورمی» توصیف میکنند و معاملهگران بهدقت تحولات خاورمیانه و امنیت مسیرهای انتقال انرژی را زیر نظر دارند.
نگرانی اصلی بازارها، احتمال اختلال در صادرات نفت از منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز است؛ سناریویی که میتواند شوک تازهای به اقتصاد جهانی وارد کند. در بازارهای انرژی، برخی تحلیلگران و صندوقهای سرمایهگذاری سناریوهای افزایش شدید قیمت نفت را دیگر غیرممکن نمیدانند. این نگرانیها فقط به بازار نفت محدود نیست. هزینه حملونقل دریایی و بیمه کشتیها در برخی مسیرهای تجاری افزایش یافته و شرکتهای صنعتی اروپایی هشدار دادهاند که رشد دوباره قیمت انرژی میتواند روند بهبود تولید را متوقف کند. اقتصاددانان معتقدند اگر قیمت انرژی برای مدت طولانی بالا باقی بماند، جهان ممکن است وارد مرحلهای شود که در آن رشد اقتصادی ضعیف، اما تورم همچنان مقاوم باقی بماند؛ وضعیتی که شباهت زیادی به رکود تورمی دهه ۱۹۷۰ دارد.
بانکهای مرکزی نیز اکنون در دشوارترین موقعیت خود طی بیش از یک دهه اخیر قرار گرفتهاند. تورم در آمریکا و اروپا نسبت به اوجهای سالهای گذشته کاهش یافته، اما هنوز به اندازهای پایین نیامده که فدرال رزرو یا بانک مرکزی اروپا با اطمینان سیاستهای انقباضی را کنار بگذارند. تورم خدمات، هزینه انرژی و فشار دستمزدها همچنان بالا باقی مانده و همین مسأله امید بازارها به کاهش سریع نرخ بهره را محدود کرده است. در والاستریت، معاملهگران تقریبا هر داده اقتصادی را مانند یک سیگنال حیاتی دنبال میکنند.
گزارش اشتغال، دادههای تورمی و حتی سخنرانی مقامهای فدرال رزرو اکنون میتوانند ظرف چند دقیقه میلیاردها دلار سرمایه را جابهجا کنند. بسیاری از مدیران سرمایهگذاری معتقدند بازار جهانی وارد دورهای شده که در آن سیاست و ژئوپلیتیک تقریباً به اندازه دادههای اقتصادی اهمیت پیدا کردهاند. در چنین فضایی، نشانههایی از افزایش تمایل سرمایهگذاران به داراییهای امن دیده میشود.
تحلیلگران معتقدند در صورت تداوم تنشهای ژئوپلیتیک و کاهش بازده واقعی اوراق، طلا میتواند دوباره به سمت سقفهای تاریخی حرکت کند. بانکهای مرکزی نیز طی سالهای اخیر خرید ذخایر طلای خود را افزایش دادهاند و همین مسأله به یکی از عوامل حمایتی مهم بازار طلا تبدیل شده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند ترکیب تورم مقاوم، تنشهای ژئوپلیتیک و نگرانی درباره بدهی دولتها، یکی از قویترین فضاهای حمایتی برای طلا طی سالهای اخیر را ایجاد کرده است. بازار رمزارزها همچنان تحت تأثیر نوسانات نقدینگی جهانی و سیاستهای پولی قرار دارد، اما بیتکوین بیش از سایر داراییهای دیجیتال به شاخص اصلی نگاه سرمایهگذاران نهادی تبدیل شده است.
بیتکوین اکنون میان دو نیروی متضاد گرفتار مانده است؛ از یکسو نگرانی درباره بدهی دولتها، رشد ETFهای اسپات و ورود سرمایه نهادی از آن حمایت میکند و از سوی دیگر، بازده بالای اوراق و محدودیت نقدینگی جهانی مانع شکلگیری یک رالی پرشتاب مشابه سالهای پول ارزان شده است. با این حال، در میان تمام نگرانیهای اقتصاد جهانی، هوش مصنوعی همچنان یکی از مهمترین موتورهای خوشبینی سرمایهگذاران باقی مانده است. رقابت غولهای فناوری برای تسلط بر بازار AI اکنون به یکی از بزرگترین مسابقات سرمایهگذاری تاریخ اقتصادبا این حال، در میان تمام نگرانیهای اقتصاد جهانی، هوش مصنوعی همچنان یکی از مهمترین موتورهای خوشبینی سرمایهگذاران باقی مانده است.
رقابت غولهای فناوری برای تسلط بر بازار AI اکنون به یکی از بزرگترین مسابقات سرمایهگذاری تاریخ اقتصاد مدرن تبدیل شده است. شرکتهایی مانند گوگل، مایکروسافت و انویدیا میلیاردها دلار برای ساخت دیتاسنترها، توسعه تراشههای پیشرفته و آموزش مدلهای هوش مصنوعی هزینه میکنند. در برخی مناطق آمریکا، رشد مصرف برق ناشی از توسعه مراکز داده آنقدر سریع بوده که شرکتهای انرژی درباره فشار آینده بر شبکه برق هشدار دادهاند. تحلیلگران معتقدند AI اکنون نقشی شبیه به اینترنت در اواخر دهه ۱۹۹۰ را برای اقتصاد جهانی ایفا میکند؛ یکی از معدود موتورهای قدرتمند رشد در جهانی که بسیاری از بخشهای سنتی آن با بدهی، تورم و کاهش بهرهوری روبهرو شدهاند.
در آسیا، چین همچنان با بحران بازار املاک، کاهش اعتماد مصرفکنندگان و ضعف تقاضای داخلی مواجه است، اما صادرات ارزان این کشور تا حدی به کنترل تورم جهانی کمک کرده است. همزمان، هنگکنگ نشانههایی از احیای بازار سرمایه را نشان میدهد و بانکهای بینالمللی دوباره فعالیت خود را در آسیا افزایش دادهاند. در غرب آسیا، کشورهای صادرکننده نفت مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر از درآمدهای بالای انرژی برای گسترش پروژههای عظیم فناوری، لجستیک و سرمایهگذاری جهانی استفاده میکنند.
صندوقهای ثروت ملی منطقه اکنون به بازیگرانی تبدیل شدهاند که میتوانند مسیر بسیاری از بازارهای مالی جهان را تحت تأثیر قرار دهند. در مقابل، اقتصادهای وابسته به واردات انرژی همچنان آسیبپذیر باقی ماندهاند. ترکیه نمونهای روشن از اقتصادی است که همزمان با تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و هزینه سنگین انرژی دستوپنجه نرم میکند.
بسیاری از اقتصادهای نوظهور دیگر نیز تحت فشار دلار قدرتمند و نرخهای بهره بالای آمریکا، با دشوارترین شرایط تأمین مالی خارجی طی سالهای اخیر مواجه شدهاند. آنچه امروز اقتصاد جهان را از دهه گذشته متمایز میکند، بازگشت سیاست، انرژی و قدرت به قلب بازارهاست. در سالهایی نهچندان دور، سرمایهگذاران تقریباً همهچیز را با سیاستهای پولی توضیح میدادند؛ اما اکنون نفت، فناوری، امنیت انرژی، زنجیرههای تأمین و رقابت ژئوپلیتیک به مهمترین متغیرهای اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند.
