جدیت در توافق، قاطعیت بر مواضع

 آمریکای ترامپ که آرایش نظامی نیرو‌های خود را در منطقه با حضور ناو‌های هواپیمابر تقویت می‌کند، همزمان از پیشبرد امور از راه دیپلماسی نیز صحبت می‌کند و به عبارت دیگر از ادبیات تهدید در کنار تاکید بر دیپلماسی استفاده می‌کند و می‌خواهد با فشار‌های اقتصادی و نظامی به هر نحو ممکن امتیازات خاص خود را در قالب نوعی توافق با ایران به‌دست آورد. البته در این بین ایران نیز مواضع قاطعانه خود را مطرح کرده و همین که طرف مقابل از شروط خود برای مذاکره در باب مسائل منطقه‌ای، موشکی و هسته‌ای کوتاه آمده و صرفا به مذاکرات هسته‌ای بسنده کرده، نشان‌دهنده ایستادگی ایران بر مذاکراتی چارچوب‌دار و منتج به نتیجه است. نکته مهم در این میان اینکه هر دوطرف آنطور که از مواضع‌شان برمی‌آید به‌دنبال رسیدن به توافق هستند. حداقل بازگشتی به اظهارات طرفین در دور اول مذاکرات که پیش‌تر در ۱۷ بهمن در مسقط با میانجیگری عمان درباره خطوط قرمز و طرح‌های خود برای ادامه مذاکرات هسته‌ای و لغو تحریم‌ها داشتند و آن را «خوب» توصیف کردند نشان می‌دهد که امکان رسیدن به توافق وجود دارد و این مهم نیازمند جدیت بیشتر هیأت‌ها در جهت رسیدن به اشتراکاتی برای دستیابی به توافق کلی است. واقعیت این است که هم ایران آشنایی کاملی با شرایط فعلی و آنچه بر منطقه می‌گذرد دارد و هم طرف آمریکایی کاملا می‌داند که طرف ایرانی از چه جایگاهی برخوردار است و از همین‌رو نیز طرفین دنبال کم‌هزینه‌ترین راه که همان مذاکره برای رسیدن به توافق است هستند و نهایت تلاش خود را برای رسیدن به توافق انجام می‌دهند. نگاهی به اظهارات اخیر مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه و عضو هیأت مذاکره‌کننده ایرانی که به پیشنهاد تهران برای رقیق‌سازی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد به‌عنوان نشانه‌ای از آمادگی برای مصالحه اشاره کرده و می‌گوید: «اگر آنها آماده گفت‌و‌گو درباره تحریم‌ها باشند، ما آماده‌ایم درباره این موضوع و سایر مسائل مرتبط با برنامه‌مان گفت‌و‌گو کنیم». بیانگر این مهم است که انعطاف و تعامل در طرفین برای رسیدن به توافق وجود دارد و اگر مسائل فراتر از دستور کار مذاکرات که باعث دورشدن طرفین از فضای اشتراک و توافق می‌شود مطرح نشود می‌توان به مذاکراتی منتهی به توافق منجر شود. نکته مهم و حیاتی برای رسیدن به توافق این است که هیأت آمریکایی هم مانند هیات ایرانی عزم واقعی رسیدن به توافق را داشته باشند و صرفا برای نمایش مذاکرات به ژنو نیامده باشند. البته شاید اینکه ترامپ به جای مردان دیپلماسی خود مثل مارکو روبیو از تاجرانی مثل استیو ویتکاف و جرد کوشنر که موافق مذاکره و توافق هستند استفاده کرده همین جای امیدواری باشد که طرف مقابل نیز با نگاه مذاکره برای رسیدن به توافق به ژنو بیایبد. روزگذشته نیز روبیو در نشست خبری خود در بوداپست مجارستان با اشاره به مذاکرات ژنو گفت: «ما تلاش خواهیم کرد و خواهیم دید چه خواهد شد. اینجا یک فرصتی وجود دارد مذاکره‌کنندگان ما در راه (ژنو) هستند و ما امیدواریم که به موفقیت برسند و به‌صورت دیپلماتیک به توافقی برسیم که به موضوعاتی که مورد دغدغه و نگرانی ما است، بپردازد». آنچه مسلم است امروز نگاه همه جهانیان به ژنو و دور دوم مذاکراتی است که در خوشبینانه‌ترین حالت به توافق؛ در بدبینانه‌ترین حالت به شکست و در حالت میانه به دور سوم خواهد انجامید که باید دید در نهایت چه اتفاقی رخ خواهد داد. 

* تشریح دستور کار 

شامگاه یکشنبه بود که وزیر امور خارجه کشورمان در راس هیأتی کارشناسی و فنی برای شرکت در دور دوم مذاکرات غیرمستقیم با ایالات‌متحده آمریکا عازم سوئیس شد و در شبکه ایکس اهداف این سفر را شرح داد. سیدعباس عراقچی در ایکس نوشت: «امروز همراه با متخصصان هسته‌ای کشورمان با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای مباحث دقیق فنی دیدار خواهم کرد. همچنین پیش از آغاز رایزنی‌های دیپلماتیک با ایالات‌متحده در روز سه‌شنبه، با بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان ملاقات می‌کنم.» وی افزود: «با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمده‌ام. آنچه مطلقا در دستور کار نیست تسلیم در برابر تهدیدهاست». ساعاتی پس از این توئیت وی با رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دیدار و گفت‌و‌گو کرد. پس این دیدار که با حضور غریب‌آبادی، معاون امور بین‌الملل وزیر خارجه برگزار شد در همین خصوص رافائل گروسی در شبکه ایکس اعلام کرد: «همین الان مذاکرات فنی عمیقی را با وزیر امور خارجه ایران در راستای آماده‌سازی برای مذاکرات مهمی که قرار است فردا (سه‌شنبه) در ژنو برگزار شود، به پایان رساندم». 

* مذاکرات نمایشی بی نتیجه است

سخنگوی وزارت امور خارجه در خصوص گمانه‌زنی‌ها در فضای رسانه‌ای درباره مذاکرات اظهار داشت: بهترین تعبیری که می‌شود برای این صحبت‌های توئیتری و رسانه‌ای استفاده کرد، گمانه‌زنی‌های بی‌پایه است. ما قرار نیست درباره جزئیات در سطح رسانه صحبت کنیم. جزئیات در داخل اتاق مذاکره مورد بحث قرار می‌گیرد. ایرنا نوشت: اسماعیل بقایی تصریح کرد: چارچوب مواضع ما کاملا روشن است. اینکه سطح غنی‌سازی چقدر باشد، به چه میزان، و چند سانتریفیوژ داشته باشیم، مواردی است که قاعدتا هنوز به آن جزئیات نرسیده‌ایم. سخنگوی دستگاه دیپلماسی در خصوص اخذ تضمین مکتوب از طرف آمریکایی برای عدم تکرار ماجرای جنگ ۱۲ روزه اظهارکرد: هر روند دیپلماتیک اقتضائات خاص خود را دارد. این یک بحث پایه‌ای است که وقتی شما یک روند دیپلماتیک را آغاز می‌کنید، یعنی قائل هستید که موضوعی از طریق گفت‌و‌گو، مذاکره و داد و ستد قابل حل‌وفصل است و هم‌زمان به ابزار تهدید و استفاده از آن متوسل نمی‌شوید؛ این از بدیهیات است. وی ادامه داد: در چنین شرایطی حتی ممکن است نتوان به تضمین کتبی هم اعتماد کرد. بقایی عنوان کرد: هم‌زمان با اعتمادبه‌نفس کامل، با اعتماد به حقانیت مواضع و با اتکا به پشتوانه مردمی وارد این روند دیپلماتیک می‌شویم، اما حتما در هر مرحله باید توجه داشته باشیم که در این دو دهه درباره موضوع هسته‌ای ایران چه گذشته و چه اتفاقاتی رخ داده است. این دیپلمات ارشد کشورمان در خصوص اصلی‌ترین گره در مذاکرات پیش‌رو گفت: ما با وضعیتی مواجه هستیم که آن بدیهیات وجود ندارد. اینکه اگر مواضعی را بیان می‌کنید، دست‌کم به‌عنوان موضع مذاکراتی به آن پایبند بمانید. یعنی اینکه مدام مطالبات را تغییر دهید و عامدانه یا غیرعامدانه طرف مقابل را در شرایطی قرار دهید که برایش مشخص نباشد اساسا شما چه می‌خواهید. این رفتار، کار مذاکره را دشوار می‌کند، جدیت شما را زیرسؤال می‌برد و این شبهه را ایجاد می‌کند که اساسا برای نتیجه‌گیری وارد این مسیر نشده‌اید. اگر مذاکره و سخن گفتن از روند دیپلماتیک صرفا برای استفاده روابط عمومی و در قالب یک دیپلماسی نمایشی باشد، حتما به نتیجه نخواهد رسید. تا جایی‌که به ما مربوط می‌شود، جمهوری اسلامی ایران با جدیت، حسن‌نیت و با هدف رسیدن به نتیجه وارد هر روند دیپلماتیکی می‌شود و این موضوع مختص این‌بار هم نبوده است. وی تصریح کرد: ما با نگاه نتیجه‌محور وارد هر روند دیپلماتیکی می‌شویم. در همین دور نیز با یک تیم کامل سیاسی، حقوقی، اقتصادی و فنی سفر می‌کنیم.