«آرمان ملی گزارش می دهد
تحرکات منطقهای برای میانجیگری
آرمان ملی- گروه سیاسی: قطر و عراق بهعنوان دو بازیگر فعال منطقهای، در ادوار اخیر تلاش کردهاند با استفاده از کانالهای سیاست خارجی خود نقش میانجی میان ایران و آمریکا را ایفا کنند؛ نقشی که از یک سو بر روابط نسبتا متوازن این دو کشور با طرفین بحران تکیه دارد و از سوی دیگر بازتابدهنده درک فزاینده آنها از هزینههای بالقوه تشدید تنش در منطقه است.
این تلاشهای چندباره را نمیتوان صرفاً در قالب حسننیت دیپلماتیک یا دغدغه صلح منطقهای توضیح داد، بلکه باید آنها را در چارچوب راهبردهای، تثبیت نقش و مدیریت این کشورها در محیطی متزلزل مورد بررسی قرار دهیم. برای قطر، میانجیگری میان تهران و واشینگتن بیش از هر چیز به معنای سرمایهگذاری روی جایگاه بینالمللی و ژئوپلیتیکی خود است. دوحه طی یک دهه گذشته کوشیده است خود را بهعنوان «میانجی قابل اعتماد» در بحرانهای مختلف معرفی کند و از این طریق وزن سیاسی خود را فراتر از اندازه جغرافیایی و جمعیتیاش افزایش دهد. در عین حال این نقش، کارکردی کاملاً امنیتی نیز دارد حضور پایگاههای نظامی آمریکا در خاک قطر این کشور را بهطور بالقوه در معرض پیامدهای هرگونه درگیری مستقیم میان ایران و آمریکا قرار میدهد؛ از جمله خطر حملات تلافیجویانه ایران به مواضع آمریکا در قطر یا حتی آسیبهای ناشی از درگیریهای گستردهتر، از جمله حملات اسرائیل و واکنشهای زنجیرهای آنها. از این رو، تلاش برای کاهش تنش در منطقه برای دوحه نه فقط یک انتخاب دیپلماتیک، بلکه ضرورتی برای حفظ امنیت ملی است.
در مورد عراق نیز انگیزهها ترکیبی از ملاحظات امنیتی، سیاسی و حاکمیتی است. بغداد بهدلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خاص خود و حضور همزمان نیروها و منافع ایران و آمریکا در خاکش، بیش از بسیاری از بازیگران دیگر از تشدید تنش آسیب میبیند. هرگونه تقابل مستقیم میان تهران و واشینگتن میتواند عراق را به میدان رویارویی نیابتی بدل کند و ثبات شکننده داخلی آن را بیش از پیش تهدید نماید. در همین چارچوب بود که نخستوزیر عراق هفته گذشته اعلام کرد که «سیگنالهایی» در خصوص امکان آغاز یا احیای گفتوگوهای مذاکراتی دریافت شده است؛ اظهاراتی که نشان میدهد بغداد نیز میکوشد خود را بهعنوان کانالی برای انتقال پیامها و مدیریت بحران معرفی کند. با این توضیح میانجیگریهای قطر و عراق را باید نه صرفاً تلاش برای حل یک منازعه دوجانبه، بلکه بخشی از رقابت و تلاش این کشورها برای تثبیت نقش، افزایش وزن منطقهای و جلوگیری از سرریز بحران به درون مرزهای خود دانست؛ تلاشی که بیش از آنکه ایدئالیستی باشد، ریشه در واقعگرایی امنیتی دارد. در این مورد به نظر یکی از تحلیلگران بینالمللی اشاره میکنیم که معتقد است تمایل به مذاکرات باید از سوی دوطرف مورد ارزیابی قرار گیرد.
اهرمهای دیپلماتیک
قاسم محبعلی، تحلیلگر مسائل بینالمللی و دیپلمات سابق در مورد اینکه فضا را برای شروع دور جدید مذاکراتی چگونه ارزیابی میکند، بهخبرنگار «آرمان ملی» میگوید: «در ابتدا باید به این مورد تاکید داشته باشم که آنچه امنیت ملی و منافع ملی نام دارد بهنوعی از همه مواردی که فیمابین مطرح میشود مهمتر است. در مورد شرایطی که تهران و واشینگتن در آن قرار دارند باید اضافه کنم که در یک شرایط بنبست قرار دارند. این نشان میدهد که اگر بخواهیم شاهد بازگشایی دیپلماتیک باشیم در نهایت در یکسو باید با انعطافهای دیپلماتیک مشاهده کنیم. البته هنوز به آن مرحله نرسیدهایم، زیرا در هیچ یک از دو سمت چنین انگیزهای مشاهده نمیشود. در شرایط فعلی باید بگوییم که از مرحله استفاده از مکانیسمهای نظامی عبور کردهایم و در ادامه آنچه میتواند راهگشا باشد مسیرهای دیپلماتک است. حالا با میانجیگری یا بهصورت مستقیم.»
او در همین مورد و در پاسخ به اینکه نقش میانجیگری عراق و قطر را چگونه ارزیابی میکند، ادامه میدهد: «در این بین با توجه به شرایطی که تهران در ماههای اخیر با آن روبهرو است و فشار اقتصادی تحریمها هر روز افزایش پیدا میکند آنچه بهنظر میآید اینکه انعطاف دیپلماتیک میتواند از سوی ایران باشد تا اینکه واشینگتن به دنبال چنین نقشی باشد. از سوی دیگر باید به این مورد هم اشاره کنیم که دولتهایی مانند قطر و بغداد آنقدرها نمیتوانند مسیر ایران و آمریکا را همواره کنند و همین مورد نشان میدهد که آنها در رقابت با دیگر کشورها مانند امارات و عربستان بهدنبال تثبیت نقش دیپلماتیک خود هستند. در این وضعیت تاریخی باید به حضور اسرائیل در خاورمیانه اشاره شود که بهنوعی دشمن مشترک همه کشورهای منطقهای محسوب میشود. در این وضعیت طبیعی است که همه بهدنبال نوعی بازدارندگی امنیتی- نظامی با استفاده از اهرمهای دیپلماتیک باشیم.»
تلاش میانجبگرانه قطر
قطر بهعنوان کشوری در منطقه محسوب میشود که هم با موشکهای ایران که به پایگاه آمریکایی در کشورش برخورد کرد روبهرو شد و هم مورد تهاجم اسرائیلیها قرار گرفت، با توجه به اینکه هم روابط خوبی با آمریکا دارد و هم از نزدیکی خاصی با ایران روبهرو است. حالا آنها در تلاش برای کاهش سطح تنشهای نظامی و امنیتی هستند. در این مورد ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر روز گذشته در حالی که به روند آتشبس غزه اشاره داشت پیام دیپلماتیکی هم برای ایران و آمریکا اعلام کرد. او در این مورد گفت: «با تهران و واشینگتن در تماس هستیم و از هرگونه گفتوگو برای جلوگیری از تشدید تنش حمایت میکنیم. هنوز جایی برای راهحلهای دیپلماتیک و سیاسی در مورد ایران وجود دارد. قطر با میانجیگران برای بازگشایی گذرگاه رفح و تحویل کمکها در حال همکاری است و ارتباط ادامه دارد.»
آخرین تحرک بغداد
عراق در ادوار اخیر یکی از کشورهایی است که با معافیت تحریمی از سوی آمریکا در برابر ایران روبهرو بود و البته از حس همجواریش با ایران بهترین استفادههای امنیتی و اقتصادی را میبرد. همین روابط دوطرفه نشان میدهد که بغداد میتواند در این بین نقش بازیگری تاثیرگذار را بازی کند. در این مورد هفته گذشته محمد شیاع السودانی، نخست وزیر در مورد سیگنالهای مذاکراتی که از سوی مسئولان آمریکایی و ایرانی دریافت کرده است، گفت: «ما این اظهارات را از چندین مسئول ایرانی و آمریکایی شنیدیم مبنی بر اینکه آنها به طور کلی تمایل دارند یعنی دو طرف مخالف از سرگیری مذاکرات نیستند، اما محدودیتهایی دارند؛ آیا این گفتوگوها نتایجی به همراه خواهد داشت؟ آیا زبان تهدید متوقف میشود؟»
او در پاسخ به این سوال که آیا ایرانیها با این مساله موافقت کردند ادامه داد: «بله، دیدگاه ایران که من به آن اشاره کردم این است که باید مذاکرات جدی بدون دیکته و بدون تهدید و معتبر باشد و این یک دیدگاه منطقی است.»
انتشار :
پسندها:
0
هشتگهای داغ
آخرین اخبار
پربازدیدترین اخبار