زمينه‌هاي توافق وجود دارد؛ سانتريفيوژها براي ضمانت بماند

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: وزیر امورخارجه آمریکا که در اندونزی به‌سر می‌برد در جریان یک کنفرانس خبری تاکید کرد که واشنگتن به مسیر دیپلماسی با ایران ادامه می‌دهد چرا که در حال‌حاضر، این بهترین گزینه برای مواجهه با موضوع هسته‌ای ایران است. بلینکن در ادامه گفته است که ما در حال آماده‌سازی گزینه‌های جایگزین در صورت شکست مذاکرات با ایران هستیم. ایالات متحده به طور فعال و مرتب با متحدان و شرکای خود درباره گزینه‌های جایگزین رایزنی می‌کند. او بدون اشاره به کارشکنی‌های کشورش و موانع متعددی که بر سر مذاکرات ایجاد کرده اضافه کرده است که زمان رو به‌پایان است و ایران وارد مذاکرات جدی درباره پرونده هسته‌‌‎ای نشده است و این موضوع زمان را برای احیای توافق هسته‎ای هدر می‎دهد. از سوی دیگر نماینده روسیه در مذاکرات نیز عنوان کرده است یکی از موضوعات مورد اختلاف سانتریفیوژهای ایران و نحوه محدود کردن‌شان است. اختلافی که به نظر جدی می‌رسد. در راستای بررسی آخرین تحولات مذاکرات احیای برجام «آرمان ملی» گفت‌وگویی با عبدالرضا فرجی‌راد، سفیر پیشین ایران در نروژ داشته است که در ادامه می‌خوانید.

اختلافات بر سر سانتریفیوژها در مذاکرات احیای برجام قابل حل است؟

در مذاکرات برجام در سال 2015 مقرر شده بود تا ایران غنی‌سازی 3.5 درصدی داشته باشد. بخاطر این که آمریکا از برجام خارج شد و اروپا نیز نتوانست به تعهدات خود ظرف مدت یک سال عمل کند، ایران نیز به مرور سطح غنی‌سازی خود را ارتقا داد. در کنار افزایش سطح غنی‌سازی، ایران از سانتریفیوژهای پیشرفته نیز استفاده کرد که نمونه آن IR6 است. غنی‌سازی فلزی ایران به 20 درصد و غنی‌سازی اورانیوم ایران نیز به 60 درصد رسیده است که همان میزان 20 درصد فلزی نیز در برخی مراکز ایران قرار است افزایش پیدا کند. مشخصا اگر قرار باشد تا توافقی طبق برجام صورت گیرد. ایران باید بار دیگر حجم غنی‌سازی خود را به 3.5 درصد برساند. در این میان در خصوص سانتریفیوژهای ایران سه نظر وجود دارد. نخست این که معدوم شوند یا به خارج از کشور منتقل شوند و یا این که تحت نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی در ایران باقی بمانند. ایران احتمال زیاد معدوم کردن و یا خارج کردن سانتریفیوژها از کشور را قبول نخواهد کرد و بر این که سانتریفیوژها در ایران تحت نظارت آژانس باقی بمانند، اصرار خواهد کرد. ایران می‌تواند به این سمت حرکت کند که همین خواسته خود را به عنوان تضمین برجام مطرح کند به این شکل که آژانس بر سانتریفیوژها نظارت داشته باشد و اگر طرف‌های دیگر به تعهدات خود عمل نکردند، بتواند بار دیگر از تجهیزات خود استفاده کند و در زمینه مالی و فنی نیز متضرر نباشد. ایران به این روش دیگر برای کاهش تعهد خود نیز هزینه نمی‌کند و می‌تواند از امکان فنی برای تضمین برجام نیز استفاده کند. طبیعتا در مذاکرات احیای برجام، هم در سمت ایران و هم در سمت غرب تعدیل صورت می‌گیرد. دیپلماسی به معنی این نیست که در مذاکرات یک کشور به صددرصد خواست خود برسد و چیزی نصیب طرف مقابل نشود. دیپلماسی جنگ نیست و لازم است تعدیلاتی از سوی دو طرف صورت بگیرد. خیلی نباید اظهارات رسانه‌ای را بزرگ کرد و بر طبل اختلافات در مذاکرات کوبید.

این که یک مقام ایران گفته است خط قرمز ما برجام 2015 است بیانگر چه مسائلی در نحوه مذاکرات است؟

ایران بیشتر به دنبال تضمین و راستی‌آزمایی است و به این شکل نیست که ایران از مواضع خود عقب‌نشینی کرده باشد. این که مقامات ایران در مصاحبه‌های خود عنوان می‌کنند طرف مقابل باید خسارت پرداخت کند به نحوی برای یادآوری این است که طرف مقابل بدعهدی کرده است و امروز باید ضمانت بدهد و اهمیت این مساله یادآوری می‌شود. آقای باقری علاوه بر برجام 2015 بر دو پیش‌نویس ارائه شده نیز تاکید دارد و به نظر می‌رسد که پیش‌نویس‌های ایران در راستای همان توافق سال 2015 است. باید توجه داشت که هر دو طرف ایران و آمریکا خواستار حصول توافق هستند. رئیس سازمان سیا نیز در تازه‌ترین اظهار نظر خود در خصوص ایران اعلام کرده که سندی مبنی بر تسلیحاتی کردن برنامه هسته‌‌ای ایران وجود ندارد و این بخشی از علائم مثبت برای خوش‌بینی به روند مذاکرات است که به اسرائیل و برخی کشورهای منطقه اعلام می‌کند که ما می‌خواهیم مذاکره کنیم و ایران به دنبال بمب هسته‌‌ای نیست. پس تهدید به این که فرصت نیست شانتاژهایی برای امتیازگیری است و مدت‌هاست این مسائل مطرح می‌شود. مشخصاً مذاکرات ادامه پیدا کرده و هر دو طرف در ادامه برای دستیابی به توافق انعطاف خواهند داشت.

راه دیگری برای گرفتن تضمین از طرف‌های برجام وجود دارد؟

آمریکا باید مشخصاً راه را برای تجارت با سایر کشورها باز کند و هم‌زمان نیز به سایر کشورها اطمینان دهد که می‌توان با ایران تجارت کرد. در این راستا خود آمریکا می‌تواند از ایران نفت بخرد و این امر در آمریکا نیز منع قانونی ندارد. در آمریکا فقط سرمایه‌گذاری در صنایع نفتی ایران ممنوع شده اما خرید نفت ممنوع نشده است. اگر آمریکا از ایران نفت خریداری کند سایر کشورها نیز به‌راحتی با ایران تجارت خواهند کرد. در خصوص کالاهای دیگر نیز امکان تجارت با آمریکا وجود دارد و آن‌ها می توانند از ایران فرش و پسته و زعفران نیز خریداری کنند. این اتفاق در گذشته نیز رخ داده است و ایران و آمریکا سابقه تجارت با یکدیگر دارند. در سال 2015 پس از توافق برجام حتی به دنبال خرید خودرو از آمریکا نیز بودیم اما به دلایلی ممکن نشد. تجارت دو طرفه ممکن است و باید به این سمت حرکت کرد تا توافق پایدارتر شود. ایران نیز در این زمینه باید از خود انعطاف نشان دهد تا سایر کشورها نیز ترغیب به معامله با ایران شوند.