جای خالی کرسی‌های آزاد اندیشی در دانشگاه

شانزدهم آذر هر سال به‌یاد سه دانشجوی شهید دانشگاه تهران به نام‌های «مصطفی بزرگ نیا»، «احمد قندچی» و «آذر شریعت‌رضوی» گرامی داشته می‌شود ، این افراد در اعتراض به ورود ریچارد نیکسون معاون وقت رئیس‌جمهورآمریکا به ایران و همچنین از سرگیری روابط ایران با بریتانیا در 16 آذر 1332 توسط حکومت به شهادت رسیدند. آنچه در بزرگدشت این روز اهمیت دارد این است که مؤلفه‌های اصلی فرهنگ آزاداندیشی دانشجویان را جدی بگیریم. چرا که در نشر تفکرات ایرانی و اسلامی جز از طریق آزادی بیان و بها دادن به نظر مخالفان سودی برای پیشرفت کشور حاصل نمی‌شود. یکی از پدیده‌های اجتماعی پسندیده و مطلوب در کشور ما همین جنبش دانشجویی است که خود بخشی از واقعیت کنش سیاسی در ایران و حتی سایر کشورهای جهان محسوب می‌شود. با نگاهی گذارا به این اتفاق، به این مهم می‌رسیم که این جنبش دانشجویی دارای گفتمان و هویت خاصی چون عدالت طلبی و پرسش‌گری است که براساس آن زمینه مشارکت گروه‌های دانشجویی و نیروهای اجتماعی را فراهم می‌سازد. اغلب صاحب نظران معتقدند بدون شک «دانشگاه» و «دانشجو» دو بال این جنبش هستند که توجه به آن‌ها ضمن اینکه گفتمان روشنگری و پرسشگری را تقویت می‌کند، زمینه‌ساز توسعه و ترقی کشور هم می‌شود. در راستای اجرای منویات رهبر معظم انقلاب اسلامی، در خصوص ضرورت راه‌اندازی کرسی‌های مناظره، نقد، نظریه‌پردازی و آزاداندیشی در دانشگاه‌ها ومراکز آموزش عالی و همچنین با استناد به ماده ۲ نظام‌نامه هیأت حمایت ازکرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر ترویج آزاداندیشی در حوزه علوم انسانی و معارف دینی، «آیین نامه کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی» با بندهای زیر تدوین ‌شد و پس از تصویب و ابلاغ به دانشگاه‌ها قابل اجراست اما متاسفانه در این‌باره کوتاهی شده و انتخاب گزینشی برخی افراد موجب شده دانشجویان کمتر بتوانند دیدگاه‌های خود را برای اصلاح امور مطرح کنند. در این‌باره می‌توان گفت؛ کرسی‌های آزاد اندیشی استادان و دانشجویان، مفهومی است که سال‌هاست در بیانات رهبر معظم انقلاب رخ می‌نمایاند. پیگیری‌های فراوان ایشان که بعضا با عتاب‌هایی نیز همراه بوده است، نشان از اهمیت ماجرا دارد. ایشان صریحا تحقق این امر بزرگ را بر عهده دانشجویان و تشکل‌های دانشجویی گذاشته‌اند. با این وجود مهم‌ترین چرایی‌های کرسی‌ها، تغییر فضای سیاست‌زده و هوچی‌گر دانشگاه‌ها، به فضایی سیاسی و همراه با گفت‌وگوهای داغ سیاسی مبتنی بر منطق و اخلاق است. این فضا خط سومی است بین یک افراط (شلوغ‌کاری و هرج و مرج و تنش سیاسی) در دانشگاه‌ها که عموما ناشی از جریانات سیاسی خارج از دانشگاه است و یک تفریط (دانشگاه خشکِ منجمد غیر سیاسی). و چه بسا این تفریط بسیار خطرناک‌تر از آن افراط باشد. در واقع کرسی‌های آزاداندیشی زمینه‌ای برای رویارویی افکار و اندیشه‌های مختلف است. ورود به این معرکه نیازمند مطالعه و تفکر است. پس از برگزاری چنین جلساتی نیز، نمایندگان افکار مختلف برای اثبات افکاری که اعتقاد دارند صحیح است، احساس می‌کنند به مطالعه بیشتر در عقاید خود و عقاید مقابل نیاز دارند. در نتیجه ضمن اینکه بحث و تبادل نظر با دیگران را یاد می‌گیرند، فکرشان و مطالعه‌شان در زمینه‌های مختلف توسعه می‌یابد.

با این‌حال به نطر می‌رسد برخلاف اینکه معمولاً سعی شده است این‌گونه القا شود که حرف مخالفان اسلام و انقلاب شنیده نمی‌شود و سانسور می‌گردد، این حرف‌های انقلابی است که در هیاهوی رسانه‌های پر سر و صدا شنیده نمی‌شود. وگرنه حرف مخالفان که هر روز از طریق ماهواره، سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی، اساتید لیبرال و غرب‌زده دانشگاه‌ها و... به گوش می‌رسد و عموم دانشجویان در معرض آن‌ها قرار می‌گیرند. حتی در داخل کشور نیز گفتمان انقلاب توسط برخی نهادهای رسمی با تساهل و تسامح و سلیقگی عمل کردن، نادیده گرفته می‌شود. در نتیجه کرسی‌های آزاداندیشی زمینه‌ای برای شنیده شدن حرف‌های انقلاب و دوستداران آن است. در واقع هنگامی که دانشجویان مذهبی یک دانشگاه، هر هفته مجبور باشند بنشینند، و با دوستان دانشجوی خودشان که دگراندیش هستند، بر سر مسائل اساسی، بحث و گفتگو کنند و از یکدیگر سوال کنند، کمک بگیرند و...، به‌صورت طبیعی انسجام آنان را بالا می‌برد در مقایسه با حالتی که همین دانشجویان، به دلیل نبود حرف‌های جدی و چالشی، با بی‌تفاوتی از کنار یکدیگر عبور می‌کنند.

هر چند در سال‌های اخیر متاسفانه دانشجویان برای برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌ها، تا کنون با موانع و مشکلات مختلفی روبرو بوده‌اند. برخی موارد هستند که مانع برگزاری می‌شوند، برخی موارد هم مشکلاتی هستند که بر طرف نکردن آن‌ها در ادامه راه منجر به عدم موفقیت و نرسیدن به هدف می‌شوند. در پایان شایان گفتن است که اگر انگیزه و اراده جدی برای برگزاری کرسی باشد، باقی مسائل حل خواهند شد و هیچ مانعی برای آن وجود نخواهد داشت. مهمترین عامل برای این برگزاری، اراده و انگیزه جدی برای این کار است.