مذاكره، فقط اعلام مواضع است يا تعديل مواضع؟

آرمان ملی- حمید شجاعی: دولت سیزدهم که 3 ماه از روی کار آمدنش می‌گذرد هنوز نتوانسته آنطور که باید و شاید به وعده‌های داده شده عمل کرده و در راستای تحقق آنها عمل کند. بحث حل مشکلات معیشتی از یکسو، بحث ایجاد اشتتغال و پایین آوردن نرخ بیکاری، تقویت ارزش پول ملی، رشد اقتصادی، کاهش تورم و... از جمله مسائلی بود که در زمره وعده‌ها قرار می‌گرفت اما اینکه امروز پس از 3 ماه گذشته از دولت بخواهیم همه این مشکلات حل و فصل شود کمی بی‌انصافی است و باید زمان بسیار بیشتری برای حل تک تک این مشکلات اختصاص داده شود. اما نکته اینجا است که در قدم نخست دولت هنوز برنامه مدون و مشخصی برای حل این مشکلات درحوزه‌های مختلف ندارد و صرفا این مدت را به روزمرگی طی کرده است. اما آنچه مشخص است و تاثیر آن بر اقتصاد کشور و شرایط جامعه انکار شدنی نیست بحث تحریم‌ها و مذاکرات برجام است که قدر مسلم می‌تواند تاثیرات بسزایی در شرایط کشور و وضع مردم داشته باشد. این در حالی است که هنوز مشخص نیست دولت چه پلن و برنامه مشخصی برای احیای برجام در مذاکرات پیش رو که استارت آن از 8 آذر خواهد خورد دارد. هر چند که گفته شده در مذاکرات پیش رو برای برداشته شدن تحریم‌ها به مذاکره خواهیم پرداخت و سایر مسائل مثل بازگشت آمریکا به برجام و... در درجه‌های بعدی اهمیت قرار دارد. اما هنوز مشخص نیست که استراتژی تیم مذاکره کننده کشورمان در مذاکرات پیش رو چگونه است. اساسا قرار است که در مذاکرات به دنبال مذاکره برای رسیدن به توافق باشیم یا اینکه صرفا مثل مذاکرات در دوران دولت احمدی‌نژاد قرار است که به قرائت بیانیه و اعلام موضع بپردازیم. آنچه مسلم است طرفین برجام همان‌طور که در پی احیای این توافق هستند منافع خود را نیز لحاظ می‌کنند و تلاش دارند که تا در بهترین شرایط مذاکره کنند و نتیجه‌ای خوب طبق آنچه مطلوب‌شان است به‌دست آورند. حال پرسش اینجاست که پلن و راهبرد دولت و دستگاه سیاست خارجی برای مذاکرات پیش رو چیست؟ نکته‌ای که در این خصوص مطرح می‌شود اینکه بسیاری معتقدند که چرا دولت درخصوص چگونگی حضور در مذاکرات 8 آذر و راهکارها برای رفع تحریم‌ها و رسیدن به توافق احتمالی صحبت نمی‌کند. قرار است همان رویکرد دولت پیشین در مذاکرات پی گرفته شود یا اینکه برنامه دیگری برای حضور در مذاکرات در نظر گرفته شده است؟ سفر اخیر علی باقری کنی معاون سیاسی وزیر امور خارجه و رئیس تیم مذاکره کننده‌ ایرانی به کشورهای اروپایی یک پیام روشن داشت. اینکه ایران نمی‌خواهد در مذاکرات پیش رو در وین از پیش باخته باشد. از همین رو است که با دیپلماسی فعال با اروپایی‌ها پیش از آغاز مذاکرات به گفت و گو می‌پردازد و مواضع ایران را برای آنها تشریح می‌‌کند. هر چند برخی تحلیلگران بر این عقیده‌اند که رویکرد ایران در قبال مذاکرات احیای برجام مقداری تعدیل شده و همین امر موجب خواهد شد تا احتمال توافق بالاتر رود. حال باید دید با وجود گذشت بیش از 3 ماه از دولت رئیسی گشایش‌هایی که پیش از این وعده‌داده شده در آذرماه اتفاق خواهد افتاد یا اینکه مراتب به گونه دیگری رقم خواهد خورد. باید منتظر بود تا اگر احیانا مذاکرات به موفقیتی نرسید پلن جایگزین ایران چه خواهد بود.
تعامل مثبت در راستای توافق
مقامات در دولت بارها بر این نکته تاکید داشته‌اند که معیشت مردم را به مذاکرات گره نمی‌زنیم اما در ادامه نگفته‌اند که رویکرد جایگزین دولت در این خصوص چه خواهد بود. اساسا اگر قرار باشد که توافقی حاصل نشود و سیاست دولت اداره کشور بدون برجام باشد سازوکار آن چگونه خواهد بود؟ البته این نگاه درستی است که نباید چشم به خارج داشته باشیم و خود را وابسته به بیگانگان نکنیم اما امروز در شرایطی که همه کشورها برای پیشبرد امورات اقتصادی خود در داد و ستد و تجارت بین‌المللی با یکدیگرند نمی‌توان گفت که نباید با کشورهای دیگر به میادله و تعامل پرداخت. این نوع رویکرد را می‌توان در نگاه تیمی که امروز در دستگاه دیپلماسی و هیأت مذاکره کننده‌ ایرانی حاضر هستند دید. جایی که باقری معاون وزیر خارجه می‌گوید: « اروپا باید حق خودش را از آمریکا جدا کند.» در حالی که خود بهتر می‌دانند که هر نوع کنش اروپایی‌ها متاثر از عملکرد و اقدام آمریکا است و به عبارتی با نگاه به آمریکا اتخاذ موضع می‌کنند. پس اساسا طرح چنینی بحثی چندان جایگاهی ندارد. به نظر می‌رسد که باید با رویکرد عقلانیت محور و راهبرد 3 گانه عزت، حکمت، مصلحت در مذاکرات حاضر شد تا بتوان دستاوردهای بهتری از وین به ارمغان آورد. این درست که دولت نمی‌خواهد سرنوشت مردم را به مذاکرات گره نزند اما نباید غافل بود که اقتصاد دستوری عمل نمی‌کند و به لحاظ ارتباط با بازار جهانی، معیشت مردم را به مذاکرات گره می‌زند. پس بهتر است که با در نظر گرفتن واقعیات به مذاکرات ملحق شد و دست پر بیرون آمد.
باید از بخشی از خواسته‌ها بگذریم
یک تحلیلگر مسائل بین‌الملل در خصوص نوع رویکرد ایران در مذاکرات پیش رو و گره نزدن معیشت مردم به مذاکرات اظهار داشت: این دست ما نیست که بتوانیم معیشت مردم را به مذاکرات گره بزنیم یا خیر چراکه به صورت طبیعی اقتصاد دنیا به هم گره خورده است. موقعی که می‌خواهید صادرات و واردات داشته باشید این رویه در چارچوب بانک‌ها قرار می‌گیرد و حتی در تهاتر هم ملاحظاتی مدنظر قرار می‌گیرد و اقتصاد جهانی المان‌های خود را بر شما تحمیل می‌کند. اگر هم نخواهید گره بزنید این گره وجود دارد. حسن بهشتی پور به «آرمان ملی» گفت: هر کشوری که بخواهد صادرات و واردات داشته باشد با اقتصاد دنیا گره می‌خورد و چون مذاکرات ما در شرایطی انجام می‌شود که تحت تحریم هستیم و یکی از گسترده‌ترین، ظالمانه‌ترین و بی‌سابقه‌ترین تحریم‌های طول تاریخ بشریت بر ملت ایران تحمیل شده طبیعتا وقتی می‌خواهیم مبادلات داشته باشیم باید در بازارهای جهانی باشیم؛ وقتی هم بخواهیم در بازار جهانی باشیم دچار تحریمیم برای خلاصی از تحریم مذاکره می‌کنیم. وی افزود: این فرمول خود به خود با هم در ارتباط است. ما چگونه می‌خواهیم مذاکره کنیم ولی بگوییم که دنیا نمی‌تواند تاثیری بر روی اقتصاد کشورمان بگذارد. زمانی می‌توان این حرف را زد که دور تا دور کشو را ببندیم. این تحلیلگر مسائل بین‌الملل بیان کرد: معمولا مبنای هر مذاکره‌ای توافقات قبلی است و هر دو طرف بر روی چیزهایی که توافق کردند آنها را مبنا قرار می‌دهند و در موارد اختلاف تلاش و به سمت هم حرکت می‌کنند. طبیعی است که در این راستا باید از بخشی از خواسته‌ها بگذرند تا به توافق برسند. بهشتی پور تصریح کرد: اگر بگوییم که آمریکا همه تحریم‌ها را یکجا لغو کند خواست خوب و قشنگی است اما عملی نیست. لذا در 8 آذر اگر بخواهیم به توافق برسیم باید بپذیریم که از برخی خواستنه‌های خودمان بگذریم و بخواهیم که تحریم‌ها اصلی مثل تحریم نفت، بانک مرکزی و صادرات پتروشیمی را لغو کنند و اجازه دهند که به فروش نفت و پتروشیمی بپردازیم و پول آن را به داخل کشور منتقل کنیم.