تداوم روند صلح ابراهیم حتی با پیروزی بایدن!
آرمان ملي- اميد کاجيان: دونالد ترامپ رئيس جمهور آمريکا را به هر شکلي که بخواهيم تحليل کنيم او را خوب يا بد بدانيم، موفق يا ناموفق. اينکه درباره تاثيرات سوء کرونا بر جايگاهش بنويسيم، اينکه مدام با يادآوري رفتارش با کشورهاي اروپايي و وضع تعرفهها بر آنان، مذاکرات بينتيجه با اون رهبر کره شمالي، عدم موفقيتش براي مذاکره در دور اول رياستجمهوري با ايران، يا دعواهاي اقتصادي و سياسي با چين، اين موضوع را مطرح کنيم که او در سياستهاي خارجهاش ناکام بوده است. نميتوان منکر اين شد که از سوي او يک اتفاق بيسابقه و تاريخي رخ داد. اتفاقي بيسابقه که تا پيش از وي هيچيک از روساي جمهور آمريکا نتوانسته بودند انجام دهند، اما ترامپ توانست. طرح صلح ابراهيم بيشک يکي از غيرمنتظرهترين طرحهايي بود که طي همه اين بيش از هفتاد سال گذشته ميان اعراب و اسرائيل بيشتر به خواب و خيال ميمانست تا واقعيتي دستيافتني. اما آنچه در عمل رخ داد اين بود که در دوران دونالد ترامپ دومينوي رابطه کشورهاي عربي با اسرائيل کليد خورد. عاديسازي رابطه امارات و بحرين با اسرائيل به ميانجيگري آمريکا و در کنار آن استقبال ساير کشورهاي عربي از اين بابت، قطعا نقطه عطف سياست خارجه رئيسجمهور آمريکا به شمار ميآيد. اکنون ساير کشورها چون عمان و سودان، نيز از اين صلح استقبال کردهاند و چه بسا به دولتهايي که کمتر ميانديشيديم نيز با رفتارهايي نشان دادند که بدشان نميآيد که به اين صلح بپيوندند. نمونهاش کويت که باوجود مخالفتهاي بخشي از پارلمان اين کشور و بهويژه شيعيان آن، رهبرانش ديدارهايي با ترامپ داشته و چراغ سبزهايي درارتباط با صلح ابراهيم نيز به رئيسجمهور آمريکا نشان دادند. در مورد عربستان سعودي نيز اين صلح آنقدر مهم بوده که ميان بنسلمان و ملکسلمان وليعهد و پادشاه سعودي اختلاف افتاده است، آنچنانکه بنسلمان خواهان پيوستن به ابراهيم است و آن را بهترين راه مقابله با ايران ميداند و از سويي ملکسلمان بهواسطه آنکه خود را حامي بيچونوچرا فلسطين ميدانست ميخواهد تا پسرش فعلا دست نگه دارد.
با تمامي اين احوال سعوديها نيز اجازه استفاده از حريم هوايي خود را به اسرائيل دادهاند، هرچند که مثل امارات و بحرين بهطور رسمي به چنين صلحي نپيوستند. ترامپ بهنوعي طرح معامله قرن يا خاورميانه بزرگ را که تا پيش از اين طرحي کاملا شکستخورده به نظر ميآمد به نتيجه رساند. نتايجي که ميتواند باعث شود تا تسلط آمريکا و اسرائيل در منطقه، حواشي خليجفارس را افزون کند، چه بسا که بعدها از همين طريق به سمت تسلط بر آسيا و جنوبشرقي نيز گام بردارند. رئيسجمهور آمريکا در برقراري دومينوي رابطه کشورهاي عربي با اسرائيل آنقدر موفق بود که حتي بهعنوان يکي از گزينههاي جايزه صلح نوبل معرفي شد و از سويي کاري کرد که هيچيک از روساي جمهور جمهوريخواه و دموکرات آمريکا تا پيش از اين نتوانسته بودند. در شرايط فعلي اما نتايج نظرسنجيها نشان ميدهد که بايدن رقيب دموکرات او از ترامپ پيشي گرفته است. نکتهاي که اين سوال را مطرح ميسازد که در صورت راي نياوردن ترامپ و پيروزي بايدن در انتخابات 2020 چه بر سر طرح صلح ابراهيم ميآيد و آيا اين روند پيوستن کشورهاي عربي به اسرائيل متوقف ميشود؟
سودي که بايدن از ترامپ ميبرد
مهدي مطهرنيا، کارشناس مسائل بينالملل دراينباره به «آرمان ملي» ميگويد: آنچه ترامپ در ارتباط با اعراب و اسرائيل انجام داد، بازتعريف طرح صلح خاورميانه بود. طرحي براي رسيدن به خاورميانه مدرن که در زمانهاي ديگر نامهاي متفاوتي به خود ميگيرد. اينگونه طرحها، طرحهاي استراتژيک هستند بدين معنا که مبتني بر سياستهاي کلان آمريکا بوده و با تغيير روساي جمهور و با نامهاي گوناگون مورد توجه قرار ميگيرد. به عبارتي آنچه در عمل رخ ميدهد اين است که اين طرحها بازتعريف ميشوند ولي ما شاهد استمرار آنها در چارچوب مفاهيم ديگري هستيم. وي ادامه ميدهد: بايدن باوجود نقدهاي متعدد بر عملکرد ترامپ اما بعد از انتخابات 2020 و پيروزي در آن، از آنچه ترامپ در اين چهارسال انجام داده بهره ميبرد. يکي از اين موارد که قطعا بايدن از آن به سود خود استفاده ميکند طرح صلح ابراهيم و استفاده از آن براي گسترش صلح کشورهاي عربي با تلآويو است. او حتي در مواضع رسمياش نيز از اين حرکت استقبال کرده و ادامه اين مسير را جزو رسالتهاي خود تبيين کرده است. وي تاکيد ميکند: با توجه به ديپلماسي همگرايانهتر دموکراتها نسبت به جمهوريخواهان بهويژه در ارتباط با کشورهاي عربي و همينطور سابقه نيمقرني بايدن در سياست خارجه، روند صلح ابراهيم ادامه خواهد داشت اما ممکن است با نامهاي ديگري تداوم بيابد. مطهرنيا ميافزايد: آنچه اتفاق ميافتد اينکه بايدن از ميراث ترامپ در اين زمينه بهره ميبرد، همانطور که او اکنون در بحث برجام، از اعمال تحريمها عليه ايران بهره خواهد برد و براي کسب امتيازات بيشتر از ايران با وعده بازگشت برخي از اين تحريمها در قالب تحريمهاي هوشمند عمل ميکند. وي ادامه ميدهد: فراموش نکنيم، بايدن برگشتش به برجام را مشروط به مذاکره در پروندههاي ديگر کرده است و خيلي از مسائل مانند دستيابي به سلاح نامتعارف يا اقدامات موشکي را در چارچوب پروندههاي حقوق بشري قرار خواهد داد تا درموردش با تهران مذاکره کند. اين در حالي است که در زمان برجام نظام ايران هيچگاه نپذيرفته بود که در چارچوبي غير از پرونده هستهاي با آمريکا گفتوگو کند. اما بايدن سخن از مسائلي فراتر از هستهاي براي مذاکره با ايران خواهد زد. او خواهان گفتوگو در همه پروندههاست، بنابراين بايدن همانگونه که در برجام با عنوان و شکلي ديگر ادامهدهنده راه ترامپ خواهد بود، در زمينه صلح ابراهيم نيز چنين ميکند. براي همين اميدواري به رويکارآمدن بايدن براي حل برجام يا توقف روند صلح اعراب با اسرائيل از سوي تهران ميتواند براي ما تبعاتي در آينده داشته باشد.
