پايان تحريم هاي تسليحاتي ايران

بر اساس قطعنامه 2231، بر مبناي دوره‌هاي زماني پنج، هشت و ده ساله پس از تاريخ قبول توافق برجام و نه تاييد شوراي امنيت، تحولاتي ايجاد خواهد شد. از اين رو در تاريخ 18 اکتبر 2020 که برابر با 27 مهرماه 1399 است، سال پنجم قبول توافق برجام محقق خواهد شد و بر همين مبنا در اين تاريخ دو تحول مهم «لغو محدوديت‌هاي تسليحاتي ايران» و «لغو محدوديت‌هاي مسافرتي برخي اشخاص حقيقي» ايران اتفاق مي‌افتد. تحريم‌هاي تسليحاتي ايران از اوايل سال 1386 در قطعنامه 1747 تحت‌الشعاع برنامه هسته‌اي ايران به‌طور محدود وارد شد و بعد از آن در قطعنامه‌هاي بعدي اين تحريم‌ها ولو محدود مورد تاييد قرار گرفت، اما با قطعنامه 1929 در سال 1389 تحريم‌هاي گسترده تسليحاتي عليه ايران اعمال شد. در چند ماه گذشته دولت آمريکا با وجود خروجش از توافق هسته‌اي در مي 2018، با نزديک شدن به پايان تاريخ لغو خودکار تحريم تسليحاتي ايران در 18 اکتبر (27 مهر) تلاش کرد تا اين مساله را به شکل‌هاي مختلف لغو کند. ترامپ فکر مي کرد با خروج عجولانه و بدون پشتوانه بين‌المللي‌اش از توافق هسته‌اي توانسته آن را از بين ببرد، اما بعد از دو سال هرچند که اين توافق در بخش‌هاي زيادي ديگر اجرا نمي‌شد اما در همان بخش‌هاي اندک عصبانيت ترامپ و دستگاه سياست خارجي‌اش را بر انگيخت. علاوه بر اين همراهي نکردن بي سابقه اکثريت اعضاي شوراي امنيت با آمريکا در اعمال تحريم عليه ايران يا از بين بردن برجام بيش از پيش او را در اين وادي تنها و عصباني کرد. اين در حالي است که ترامپ در روزهاي کرونايي حاکم بر جهان و کشورش در آستانه انتخابات رياست جمهوري در نوامبر، روزهاي سختي را پشت سر مي‌گذارد. ترامپ براي دو بار سعي کرد از مسير شوراي امنيت و با ارايه يک پيش‌نويس قطعنامه‌ جديد، قطعنامه 2231 را به نحوي ملغي و بي اثر کند اما اعضاي شوراي امنيت يک صدا از اين اقدامات پيروي نکردند. در همين راستا آمريکا تلاش کرد با ارايه پيش‌نويس قطعنامه‌اي، محدوديت‌هاي تسليحاتي ايران که موضوع بند 5 ضميمه (ب) و شق ب بند 6 ضميمه (ب) قطعنامه 2231 است را مجدد تمديد کند اما اين پيش نويس، تصويب نشد. ترامپ تهديد کرد که اگر اين پيش نويس تصويب نشود از مکانيسم «اعمال دوباره تحريم‌ها» که در توافق هسته‌اي براي اعضاي برجام در نظر گرفته شده است، استفاده خواهد کرد. موضوعي که باز هم با مخالفت اکثريت کشورهاي عضو شوراي امنيت به جز يک کشور کوچک، دومينيکن مواجه شد. 13 کشور عضو شوراي امنيت اعم از اعضاي دائم و غيردائم اين شورا در نامه‌هاي جداگانه به رئيس شورا بر غيرقانوني بودن اقدام آمريکا صحه گذاشتند و آن را رد کردند. بعد از آن آمريکا يک‌جانبه و با استفاده از قدرتش در 30 شهريور (20 سپتامبر) در ابلاغيه‌اي، بازگشت قطعنامه‌هاي قبلي شوراي امنيت درباره ايران که بر اساس قطعنامه 2231 لغو شده‌اند را اعلام کرد. اين ابلاغيه با مخالفت ايران و کشورهاي عضو شوراي امنيت که در ميان آنها اعضاي باقي مانده در برجام حضور دارند مواجه شد. آنها اعلام کردند که اقدام آمريکا مشروع نيست و او با توجه به خروج رسمي از برجام، اهليت انجام چنين کاري را به عنوان يک عضو مشارکت کننده در توافق هسته‌اي ندارد. با اين وجود، آمريکا با اعمال تحريم عليه تعدادي از افراد و مقامات هسته‌اي و نظامي و در مرحله بعد تحريم 18 بانک و نهاد مالي ايران به نوعي در تلاش است تا اسنپ بک را يک جانبه و در سطح ملي از سوي خود اجرا کند.

تحولات سال پنجم پس از قبول توافق برجام

بر اساس ضميمه 5 برجام و ضميمه (ب) قطعنامه 2231، از سال پنجم از تاريخ قبول توافق برجام، برابر با 27 مهرماه 1399 برخي از محدوديت هاي باقي مانده خاتمه خواهند يافت. اين محدوديت‌ها که از 27 مهرماه به پايان خواهند رسيد عبارتند از: نظام مجوزخواهي صادرات و واردات اقلام تسليحاتي به و از ايران (موضوع بند 5 ضميمه ب قطعنامه 2231 و شق (ب) بند 6 ضميمه ب قطعنامه 2231) بر اساس بند 5 ضميمه ب قطعنامه 2231؛ کليه دولت‌ها مي‌توانند در فعاليت‌هاي زير مشارکت داشته و اجازه آنها را صادر کنند، مشروط به اين که شوراي امنيت از قبل به صورت مورد به مورد تصميم به تاييد آنها گرفته باشد: عرضه، فروش يا انتقال مستقيم يا غيرمستقيم هرگونه تانک جنگي، خودروهاي زرهي رزمي، سامانه‌هاي توپخانه‌اي سنگين، هواپيماهاي رزمي، بالگردهاي تهاجمي، ناوهاي جنگي، موشک‌ها يا سامانه‌هاي موشکي، آن‌گونه که در نظام ثبت سلاح‌هاي متعارف ملل متحد تعريف شده است، يا تجهيزات مرتبط، شامل قطعات يدکي، به ايران يا براي استفاده در داخل ايران يا در جهت منافع ايران، از داخل يا از طريق قلمروهاي تحت حاکميت شان يا توسط اتباع آنها يا افراد تحت حاکميت آنها، يا با استفاده از هواپيماها يا کشتي‌هايي که با پرچم آنها تردد مي کنند، اعم از اينکه از قلمروشان نشات گرفته يا خير. ارايه آموزش فني، منابع يا خدمات مالي، مشاوره، ديگر خدمات يا کمک‌هاي مرتبط با تامين، فروش، انتقال، توليد، نگهداري يا استفاده از سلاح‌ها و تجهيزات مرتبط مشروح در اين بند فرعي، به ايران توسط اتباع اين دولت‌ها يا از داخل يا از طريق قلمروهاي تحت حاکميت شان. اين بند تا تاريخ 5 سال پس از روز توافق برجام يا زماني که آژانس گزارشي مبني بر تاييد نتيجه گيري گسترده تر ارايه کند، هر کدام زودتر حادث شود، اعمال خواهد شد.

خاتمه محدوديت سفر 23 شخص حقوقي موضوع فهرست 2231

بر اساس اين بند که دومين محدوديتي است که در چارچوب برجام و قطعنامه 2231 پس از پنج سال رفع مي‌شود؛ به مدت 5 سال از روز قبول توافق برجام يا تاريخ که آژانس مويد نتيجه گيري گسترده تر را ارايه کند، هر کدام که زودتر باشد، تدابير لازم براي جلوگيري يا عبور افراد اعلام شده در بند (الف) 6، ضميمه ب، به يا از سرزمين شان را اتخاد کنند. در اين چارچوب، محدوديت سفر 23 نفر از مقامات سياسي و نظامي کشور رفع خواهد شد.