مشکلات نظام تجاری زمینه‌ساز قاچاق

قاچاق کالا، ارز، دارو، عتيقه‌جات يا هر نوع کالاي ديگر زماني شدت پيدا مي‌کند که ما به هر دليلي نمي‌توانيم معاملات و نظام تجاري معمول را اعمال کنيم. فرقي هم نمي‌کند کالا توسط بازارچه‌هاي مرزي قاچاق شود يا عناويني مانند کولبران يا هر عنوان ديگري. وقتي قيمت واقعي نيست يا نظام بازرگاني ما به گونه‌اي تنظيم نشده است کالا و خدمات در روال عادي وارد و صادر شود، پديده قاچاق شکل مي‌گيرد. ما در همه سال‌هاي گذشته به تناسب اينکه چقدر درآمد ارزي يا نفتي داشته‌ايم قاچاق کالا به تناسب درآمدهاي ارزي نوسان داشته است، در سال‌هايي که بيشترين درآمد ارزي را داشتيم قاچاق کالا بيشتر و در سال‌هايي که کمترين درآمد ارزي را داشتيم قاچاق کمتر مي‌شده است، پس مبنا درآمدها‌ يا سودهاي افسانه‌اي است که در قاچاق کالا وجود دارد. به‌نظر مي‌رسد اگر ما به‌جاي ممنوعيت صادرات يا واردات نظام تعرفه‌اي منطقي‌اي را اعمال مي‌کرديم شايد حجم قاچاق کمتر مي‌شد و همچنين در کنار آن بحث نظام ارزي است يعني وقتي نرخ ارز و تعرفه‌ها واقعي نيست و به هر دليلي در داخل يا خارج کشور نياز به کالا و خدمات وجود دارد،‌ طبيعي است که قاچاق شکل مي‌گيرد. زماني‌که قيمت بنزين يا فرآورده‌هاي نفتي در ايران ارزان است اين فرآورده‌ها از داخل کشور به بيرون کشور حمل مي‌شوند، زماني‌که لوازم صوتي و تصويري در خارج از کشور ارزان‌تر باشد برعکس به داخل کشور قاچاق مي‌شود. مهم اين نيست که چه کالايي از ايران به خارج يا از خارج به داخل کشور قاچاق مي‌شود مهم اين است که انگيزه اين قاچاق جز سود و درآمد‌هاي افسانه‌اي چيز ديگري نيست که بخش عمده‌اي از اين با اصلاح نظام تعرفه از يک سمت و واقعي شدن قيمت ارز از سوي بخشي از اينها قابل جلوگيري است ولي در هر حال نمي‌توان پديده قاچاق را به‌طور کامل از بين برد. امروز در دنيا اتفاق نظري بر سر قاچاق مواد مخدر، پولشويي و انسان وجود دارد و همه کشورهاي دنيا به دنبال اين هستند که اين نوع قاچاق صورت نگرفت ولي آيا اين اتفاق در دنيا ريشه کن شده است؟ خير دليل آن هم سود‌هاي افسانه‌اي است. عملا موضوع ريشه‌کن نشده و بايد به‌دنبال راهکار اساسي براي به حداقل رساندن سود قاچاق باشيم که اين اتفاق مي‌تواند مانع بزرگي براي قاچاق باشد. يقينا ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز دستاوردهاي مهمي داشته است و اگر اين ستاد هم نبود قطعا ما شاهد اوضاع ديگري بوديم. با اين حال بايد سيستم را اصلاح کرد، از جمله سيستمي که بايد اصلاح شود نظام ارزي، صادرات و واردات کشور است و تا زمانيکه اين نظام و سيستم‌ها اصلاح نشوند هر چقدر هم نيروهاي انتظامي، امنيتي، دولتي و غيردولتي تلاش کنند تا محموله قاچاق کشف کنند تنها بخشي از قاچاق کشف خواهد و بخشي کشف نمي‌شود و اينها حتما به توليد ملي و بنگاه‌هاي اقتصادي آسيب مي‌رسانند.