خطر اختلالات روانپزشکی در پساکرونا
معاون دفتر سلامت رواني، اجتماعي و اعتياد وزارت بهداشت با اشاره به خدمات ارائه شده از سوي اين اداره در بحران کرونا، گفت: آمار مستندي نداريم اما اصلا دور از انتطار نيست که پس از شيوع کرونا افزايش اختلالات روانپزشکي اتفاق افتاده باشد.علي اسدي با اشاره به اينکه هفته سلامت روان امسال با شعار «سلامت روان براي همه: سرمايهگذاري بيشتر- دسترسي بيشتر، براي همه، همهجا» برگزار ميشود، گفت: بر همين اساس ما در حوزه سلامت روان وزارت بهداشت اعلام ميکنيم که بيش از 30 سال است که هفتهاي تحتعنوان سلامت روان در کشور داشتيم؛ يعني از زماني که خدمات سلامت روان در نظام شبکه ادغام شد. بر اساس پيام سازمان جهاني بهداشت ما اقدام به نامگذاري روزهاي هفته کرديم.وي با تاکيد بر نقش رسانه بر انگزدايي از دريافت خدمات روانپزشکي، ادامه داد: براي اين هفته هماهنگيهايي با سازمانهاي همکار مانند وزارت ارشاد، صدا و سيما، انجمنهاي روانشناسي و... داشتيم تا با همفکري هم بتوانيم کاري کنيم که شرايط بهتر شود. بستههاي آموزشي با عنوان سلامت روان و مداخله در کرونا و نقش سلامت روان جامعه در جلوگيري از استرس ناشي از کرونا براي جمعيت عمومي تدوين شده است و از طريق فضاي مجازي به دست مردم خواهد رسيد. همچنين کتابچههايي با عناوين روزهاي هفته نوشته شده است که نقش هر نهاد در مقابل سلامت روان را بازگو ميکند تا به اطلاعرساني بيشتر کمک کند.معاون دفترسلامت رواني و اجتماعي واعتياد وزارت بهداشت درباره خدمات انجام شده در حوزه سلامت روان در يک سال اخير، اظهار کرد: آن برنامههاي حوزه سلامت روان که ادغام يافته در نظام شبکه بوده است از طريق مراکز خدمات جامع سلامت پيشرفت داشته است؛ از جمله آنها برنامه غربالگري بيماريهاي روانپزشکي بوده است که اختلالات شايع روانشناسي و روانپزشکي را شناسايي ميکردند. همچنين برنامه آموزش مهارتهاي فرزندپروري، آموزش مهارت زندگي، خود مراقبتي در سلامت روان، پيشگيري از رفتارهاي خودکشي، پيشگيري از خشونت خانگي و کودکآزاري، پيشگيري از مصرف مواد و الکل، کاهش آسيب مصرف مواد و... برنامههايي بودند که ما اجرا کرديم. اين برنامهها بر اساس پروتکلهاي طراحي شده در مراکز خدمات جامع سلامت از طريق مراقبين سلامت و کارشناسان سلامت روان و پزشکان ارائه شده است. با بهکارگيري بيش از 2000 کارشناس ارشد سلامت روان در نظام سلامت اين تحول بزرگ انجام شده است و مصداق بارز افزايش دسترسي و ارائه خدمت به گروههاي هدف است.وي با اشاره به شيوع کرونا در کشور و آسيبهاي آن، اظهار کرد: به طور اتوماتيک برنامهها به سمت تمرکز در حوزه کرونا پيش رفت؛ به طور مثال مردم کمتر به مراکز بهداشتي-درماني مراجعه کردند. به همين دليل غربالگري بيماريهاي روانپزشکي يا برنامههاي آموزشي و مهارتي و... کمتر شدند؛ زيرا بار مراجعه حضوري کاهش يافت. در اين ميان برنامههايي که پس از شيوع کرونا براي ما اولويت پيدا کرد و به طور ويژه تاکيد داشتيم که حتي با وجود اين بيماري بازهم اين خدمات تعطيل نشوند. اين برنامهها شامل پيگيري بيماران روانپزشکي تحت درمان و مراقبت بود که نبايد رها ميشدند و بايد از طريق مراکز خدمات جامع سلامت پيگيري تلفني شدند و آنهايي که توانستند با اصول بهداشتي به مراکز مراجعه کنند آمدند و ويزيت شدند و داروهايشان را ديافت کردند.
پيگيري خدمات کاهش آسيب براي معتادان
وي با بيان اينکه حتي در زمان شيوع کرونا يک سوم خدمات ارائه شده است، افزود: بيماراني که با تشخيص صرع تحت درمان بودند به دليل پيشگيري از عود بيماري و تشنج پيگري شدند. همچنين بيماراني که با سابقه اقدام به خودکشي تحت درمان بودند، حتي در دوران کرونا به هيچ عنوان رها نشدند. گروه ديگري که دچار قطع درمان نشدند بيماراني بودند که خدمات کاهش آسيب اعتياد دريافت ميکردند که از طريق تيمهاي سيار همچنان اين برنامه انجام ميشد؛ زيرا معتادها پراکندگي زيادي داشتند و خدمات کاهش آسيب از تمامي مبادي دنبال شده است.
4030 پاسخگوي سوالات سلامت روان
اسدي درباه اقدامات اداره سلامت روان وزارت بهداشت پس از شيوع کرونا، تصريح کرد: با شيوع کرونا ما با کمک دانشگاهها و انجمن روانشناسي کشور از طريق تهيه پروتکلها و بستههاي آموزشي با عنوان مديريت استرس، وسواس، انگ و... براي جمعيت عمومي، بيماران، خانواده متوفي، کارکنان بهداشت و درمان و... تهيه کرديم. اين محتواها درون ساختار حوزه بهداشت و درمان به دست گروههاي هدف رسيد؛ همچنين پروتکلهايي طراحي شد که از طريق سامانه 4030 هدايت شد. پس از تصويب محتواها و آموزش کارشناسان سلامت روان، از 27 اسفندماه 1398 در اين سامانه حدود 300 نفر روانشناس آموزش ديده از طريق دانشگاههاي علومپزشکي انتخاب شدند و از 6 فروردين 1399 نيز حدود 300 روانشناس از طريق سازمان روانشناسي و انجمن روانشناسي ايران به ما معرفي شده و به سامانه 4030 اضافه شدند. بر اين اساس 600 روانشناس در قالب 4 گروه از ساعت 8 صبح تا 12 شب در خط 4030 پاسخگوي سوالات سلامت روان مردم بودند.وي در ادامه افزود: از آخر خرداد ماه به دنبال کاهش تماسهاي مردم تعداد روانشناسان به 10 درصد آن جمعيت کاهش يافت، ولي همچنان همکاران روانشناس ما از طريق سامانه 4030 پاسخگوي سوالات هستند. کارشناسان ما سوالات سلامت روان حدود 700 هزار نفر را تا 10 مهرماه پاسخ دادند و بالغ بر يک ميليون و 800 دقيقه مکالمه صورت گرفته است. قسمت ديگر در سامانه 4030 آواي صوتي بود که بستههايي در رابطه با استرس، مشکلات ناشي از کرونا و... ضبط شده بود و مردم ميتوانستند به آن گوش کنند.معاون دفترسلامت رواني واجتماعي واعتياد وزارت بهداشت با اشاره به تهيه پروتکل مداخله و مشاوره براي خانوادههايي بود که عزيزان خود را به دليل مساله کرونا از دست دادند؛ گفت: اين افراد شرايط سختي داشتند زيرا نميتوانستد مانند قبل با برگزاري مراسم عزاداري کنند و اين محدوديتها ميتوانست منجر به مشکلات روانشناختي شود که يکي از آنها سوگ پيچيده است. اين مشکل ميتواند تبعات روانشناسي زيادي داشته باشد که با همکاري معاونت درمان و مددکاري وزارت بهداشت براي آن اقدام به تدوين راهنماهايي کرديم. معاونت درمان اسامي خانوادههاي افراد فوت شده بر اثر کرونا را در اختيار مراکز بهداشت گذاشت و روانشناسان با اين ليست تماس برقرار ميکردند و اقدام به راهنمايي اين خانوادههاي داغدار ميکردند. خدمات سلامت روان براي اين افراد از يک جلسه تا 5 جلسه به صورت تلفني يا در صورت موافقت افراد با رعايت نکات بهداشتي به شکل حضوري در مرکز ارائه ميشود. تاکنون حدود 7 هزارنفر از اين خانوادهها از طرق دانشگاههاي علومپزشکي مشاوره در سوگ را دريافت کردهاند.وي همچنين درباره سرنوشت قانون سلامت روان گفت: قانون سلامت روان براي تصويب اوليه به هيئت دولت رفته است؛ مراحل مختلفي را پشت سر گذاشته است که با نامه وزير به هيات دولت رسيده اما هنوز سرنوشت آن در هيات دولت مشخص نشده است.
افسردگي بيشترين اختلال رواني
اسدي درخصوص شيوع اختلالات روانپزشکي، گفت: شيوع اختلالات بر اساس پيمايشهاي ملي بالاي 23 درصد است و بالاترين اختلال روانپزشکي در کشور اختلال افسردگي است و پس از آن اختلالات اضطرابي در رتبه بعد قرار دارد. اختلالات افسردگي به تنهايي 12.7 درصد و اختلالات اضطرابي حدود 15 درصد است.وي اشاره به اينکه احتمالا در بحران کرونا آمار اختلالات روانپزشکي افزايش يافته است، اظهار کرد: اين اختلالات بيشتر خواهد شد؛ اما مستند تحقيقشدهاي براي آن وجود ندارد. اما قطع به يقين کسانيکه زمينه اختلالات روانپزشکي داشتند و يا تحت درمان بودند طبيعتا با شيوع کرونا علائم شديدتري تجربه کردند. اين موضوع با توجه به استرس و فشار ناشي از کرونا طبيعي است و دور از انتظار ما نبود.
