آوازِ ايران بلندتر می شود
آرمان ملي - مطهره شفيعي: «مرغ سـحر ناله سر کن، داغ مرا تازهتر کن، زآه شرر بار، اين قفس را، برشکن و زير و زبر کن» هنوز باورش سخت است؛ همه اميدوار بودند که باز هم خبر درگذشت استاد محمدرضا شجريان کذب باشد اما افسوس که اين بار تکذيب نشد و درگذشت استاد شجريان در بيمارستان جم تهران عصر پنجشنبه صحت داشت. پس از اعلام خبر درگذشت خسروي آواز ايران بسياري از دوستداران او ناباورانه به سمت بيمارستان رفتند تا به باور پايان حضور شجريان در دنياي خاکي برسند. صداي ضجهها و گريههاي سوگواران در محوطه اطراف بيمارستان اين حقيقت را آشکارتر کرد که محمدرضا شجريان تنها يک خواننده نبود بلکه مصلحي بود که براي آرامش مردم کشورش مرارتها کشيد و دم نزد. شجريان با مردم و در کنار آنها بود و در طول عمر 80 ساله خود جز از مردم و براي مردم نخواند. شجريان براي صداي مردم بودن پذيراي هجمهها و نامهربانيهاي زيادي شد اما هيچگاه نپذيرفت خطي هر چند کمرنگ و نازک ميان او و ملت فاصله ايجاد کند. به هنرش انگ سياسي زدند و بهانه خوبي براي محدود کردنش درحاليکه خودش ميگفت: «سياست به تمام ارکان زندگي اجتماعي مردم ورود کرده است. در ايران همه چيز را سياسي کردهاند. حتي اگر در دکان نانوايي به وضعيت آرد هم اعتراضي بشود ميگويند کار سياسي انجام شده است. حتي «ربنا» را يک دعاي سياسي کردند.»
شجريان رفت اما ربنا ماند
در سال 88 شجريان ناقد برخي سياستها بود بنابراين در نامهاي به عزتا... ضرغامي رئيس وقت صداوسيما چنين نوشت: «همانطور که اطلاع داريد صداوسيما در شرايط فعلي مستمرا اقدام به پخش سرودهاي ميهني اينجانب بهويژه سرود «اي ايران اي سراي اميد» ميکند. جنابعالي مستحضريد اين سرود و ديگر سرودهاي خوانده شده متعلق به سال هاي 1357 و 1358 است و هيچ ارتباطي به شرايط کنوني ندارد. اينجانب در سال 1374 نيز اعلام کردم راضي به پخش آثار خود از صداوسيما نيستم.» و خواستار عدم پخش آنها شد اما ربنا روايتي ديگر دارد که لجبازي ساکنان جامجم با خسروي آواز ايران بود. قدرت عرفاني ربنا با صوت شجريان به نحوي بود که غروب و افطار ماه رمضان بدون اين نوا حالتي غريب داشت اما صداوسيما نه تنها حاضر به پخش ربنا نشد بلکه پخش تصوير استاد را هم ممنوع کرد؛ ممنوعيتي که روز پنجشنبه و با وفات شجريان پايان يافت و شبکههاي مختلف سيما به انتشار خبر درگذشت خسروي آواز ايران پرداختند اما افسوس که ديگر دير شده بود! مردم کشورمان بارها نارضايتي خود را به تصميم بدون منطق صداوسيما اعلام کرده بودند که آخرين مورد آن عصر پنجشنبه در مقابل بيمارستان جم بود، عزاداران در آن ساعات به صداوسيما يادآور شدند چه جفايي به استاد آواز ايران کرده است.
آرامش در کنار فردوسي و اخوانثالث
مردمي که روز پنجشنبه در برابر بيمارستان جم تجمع کرده بودند در انتظار شنيدن خبري از داخل بيمارستان و اطلاع از برنامههاي تشييع و تدفين شجريان بودند که همايون پسر خسروي آواز ايران در جمع مردم حضور يافت. همايون شجريان با حضور در ميان اين افراد که از او درخواست ميکردند مراسم تشييع در تهران برگزار شود، در سخناني گفت: «من به خاطر شرايط کرونا نه ميتوانم از کسي بخواهم که به براي مراسم تشييع بيايد و نه ميتوانم بگويم نياييد. جمعه بر پيکر استاد نماز ميخوانيم و به مشهد منتقل ميکنيم.» همانطور که همايون گفته بود از حوالي ساعت 5:30 امداد جمعه 18 مهرماه، سالن تطهير بهشت زهراي تهران ميزبان مدعوين مراسم تطهير و اقامه نماز ميت بر پيکر محمدرضا شجريان هنرمند پيشکسوت موسيقي ايراني بود. سيدعباس صالحي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، سيدمجتبي حسيني معاون هنري، محمد الهياري مديرکل دفتر موسيقي، علي مرادخاني مديرعامل موزه موسيقي، فردين خلعتبري، تهمورس پورناظري، محمدحسين توتونچيان، کتايون خوانساري، شهرام صارمي، علي سرابي، زيدا... طلوعي، حميدرضا نوربخش، وحيد تاج، داود گنجهاي، حسين عليزاده، داريوش پيرنياکان، حميد قبادي و… از مديران و هنرمندان حاضر در اين مراسم بودند. حسين عليزاده در سخناني کوتاه در اين مراسم تاکيد کرد استاد شجريان نشان داد براي هميشه زنده خواهد ماند و فراموش نميشود. در پايان اين مراسم حجتالاسلام والمسلمين سيدمحمود دعايي نماز ميت را بر پيکر محمدرضا شجريان خواند. پيکر استاد محمدرضا شجريان پس از برگزاري آيين اقامه نماز در بهشت زهراي تهران جهت انتقال به آرامگاه ابدياش در مشهد به فرودگاه مهرآباد منتقل شد. قرار است پيکر خسروي آواز ايران در کنار آرامگاه حکيم ابوالقاسم فردوسي و مقبره شاعر معاصر مشهدي «مهدي اخوانثالث» آرام گيرد. روز گذشته جمعي از شهروندان مشهدي و دوستداران مرحوم شجريان با حضور در محل آرامگاه فردوسي در انتظار ورود پيکر آن روانشاد و مراسم خاکسپاري بودند. اين جمعيت دهها نفره با همخواني آهنگهاي استاد شجريان، در اين محل چشم انتظار ورود پيکر استاد آواز ايران نشسته بودند. پس از افزايش حاضران در محل آرامگاه فردوسي بود که معاون هنري و سينمايي اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان رضوي از مردمي که در محوطه آرامگاه فردوسي حضور يافته بودند خواست تا محل را ترک کرده و به منازلشان بروند و افزود: مراسم تشييع بدون مردم برگزار نميشود. وي اظهار کرد: به محض رسيدن خانواده استاد شجريان به مشهد و برگزاري جلسه، زمان دقيق تشييع از طريق رسانهها اعلام ميشود. گفتني است، فرزندان استاد شجريان در شبکههاي مجازي اعلام کردهاند که تشييع فردا انجام ميشود. شهردار مشهد هم در صفحه اينستاگرامي و همچنين توئيتر خود نوشت: باز هم مشهد ميزبان ابدي نامآوري ديگر از فرزندانش خواهد بود. اينبار نغمهخوان ربنا، مردي که صدايش روحمان را صيقل ميداد در توس در کنار فردوسي نامدار، اخوانثالث و ديگر بزرگان شعر و ادب خواهد آراميد. سرزمين خراسان خوش ميزباني خواهد بود براي او.
پيامهاي تسليت از دور و نزديک
درپي درگذشت خسروي آواز ايران مسئولان و فعالان حوزه سياست و فرهنگ با صدور پيامهايي پرکشيدن استاد شجريان را تسليت گفتند. حسن روحاني رئيسجمهور در حساب کاربري خود در توئيتر نوشت: «استاد محمدرضا شجريان چهره برجسته هنري و آفريننده ماندگارترين نواهاي دلنشين ايراني و خواننده ربناي رمضان، ميراث ارزشمندي از خود به يادگار گذاشت. يقينا ملت قدرشناس ايران، نام و ياد و آثار اين هنرمند محبوب را همواره در خاطرهها، زنده نگاه خواهد داشت. روحش شاد و يادش گرامي» علي لاريجاني مشاور مقام معظم رهبري در پيامي آورد: صداي آشناي او از ميراث اسلامي، ايراني در دلها آرام گرفته و به يادگار ميماند. يادش گرامي باد. از خداوند رحيم ميخواهم که اين سفرکرده گرامي را به نيکي بپذيرد و مورد غفران خويش قرار دهد محسن هاشمي، رئيس شوراي شهر تهران درگذشت استاد شجريان را تسليت گفت: «درگذشت سياوش هنر ايران، استاد محمدرضا شجريان موجب تاثر گرديد. حضور براي بيش از نيم قرن در بالاترين درجه هنري و محبوبيت مردمي يکي از ويژگيهاي برجسته استاد شجريان بود. اگرچه در قلبهاي مالامال از عشق مردم ايران، نواي ملکوتي و ماندگار ربنا، هميشه طنينانداز بوده و خواهد بود. از طرف اعضاي شوراي شهر تهران و خانواده آيتا... هاشمي رفسنجاني، اين مصيبت را به خانواده مرحوم شجريان بهويژه فرزند هنرمند ايشان همايون تسليت ميگويم. در اربعين حسيني، براي اين هنرمند برجسته تاريخ هنر ايران که ميراثش آثار بينظيري در فرهنگ ايراني اسلامي است، آرزوي رحمت و مغفرت الهي دارم.»
شجريان يک نام همواره مانا است
محمد جواد ظريف وزير امور خارجه درصفحه اينستاگرامش نوشت: « براي آناني که سالها با صداي روحاني اين شجره هنر ناب افطار کردند، عمري ميهمان مناجات او در سحرگاهان بودند، و همراه هميشگي نغمه هاي دل انگيزش در خلوت و جلوت، بزم و رزم و ضيافت و سياحت بودند، محمدرضا شجريان يک نام همواره مانا است. پروردگارا او را رهين الطاف و برکات بي پايان خود بدار.» اسحاق جهانگيري معاون اول رئــيس جمهوري هم نوشت: «درگذشت هنرمند نامي و چهره شاخص فرهنگ ايران استاد محمد رضا شجريان، ضايعهاي ملي است. هر ايراني و هرکس که در دور و نزديک اين سرزمين به ادب و زبان فارسي و فرهنگ و تمدن ايراني و اسلامي دلبسته است حق دارد که سوگوار فقدان اين چهره نام آور و سخت کوش باشد. نام او به يقين در آينده نيز همچنان خواهد درخشيد چنانکه ميراثي گرانقدر در گذشته و حال داشته است.» علي ربيعي، سخنگوي دولت در دلنوشتهاي در سوگ محمدرضا شجريان چنين آورد» «شجريان رفت»، ترکيب اين دو کلمه براي فرهنگ، هنر و ادب ايران موجي از اندوه و تالم را در پي دارد. همه ايرانيان با شجريان لحظات نابي را گذراندهاند. در بارانهاي تند شمال «آه باران» و در شبهاي ساکت و پر ستاره کوير «شب سکوت کوير» را شنيديم و با تمام وجود «بر آستان جانان» سر نهاديم و «معماي هستي» و «سر عشق» را از «ساز خاموش» شنيديم. در روزهاي تلخ دي ماه 82 با صداي او به «سوگ بم» نشستيم. ماه رمضان و روزهداري به نوعي با فرهنگ و روح ايرانيان عجين است و بدون ترديد در لحظات ناب افطار «ربناي شجريان»جزيي از هويت روزهداري ما شد؟ مديون او هستيم» بيژن زنگنه وزير نفت در پيام تسليتي به مناسبت درگذشت استاد «محمدرضا شجريان» نوشت: صداي ماندگار شجريان در حافظه مردم ثبت و ضبط شده است. وزير بهداشت، سيد عباس موسوي سفير کشورمان در جمهوري آذربايجان هم نوشت:« فراق خسرو آواز و صداي سخن عشق نه کاري است خُرد » سعيد نمکي وزير بهداشت هم نوشت:« در برگ ريز بي امان پاييز، هزار دستان آوازمان از شاخسار شعر و موسيقي سرزمينمان به آسمان بيکران عشق پريد و رفت تا بي پروا در آستــان جــانان بــر سفره افطار روزه داران ربّنا بخواند»
بازتاب صداي مردم بود
آيتا... سيدمصطفي مــحقـق دامــاد نــيز در گذشت استاد شجريان به فرزندش همايون شجريان تسليت گفت.
در متن پيام آمده است: جناب آقاي همايون شجريان -برهنگان طريقت به نيم جو نخرند/ لباس اطلس آنکس که از هنر خالي است. استاد بلند آوازه ايران محمد رضا شجريان پدر بزرگوار شما که شخصيت هنري وي مزين به چهره ادبي، انساني، ومردمي بود از ميان ما رفت، اين قفس سزاي چنين مرغ خوش الحان نبود. ملت ايران از خداوند خلاق هنر براي او گلشن رضوان مسالت دارند و او را مرغ آن چمن ميدانند. براي شما و ساير بازماندگان داغدار بردباري زيبا و براي ملت سوگوار ايران سربلندي وعزت مستدام آرزومندم. محمود واعظي رئيس دفتر رئيسجمهوري در پيام تسليتي آورد: « خاطره جمعي ايرانيان، مشحون از لحظات فراموشنشدني و گرانقدري است که با نغمههاي دلنشين آن مرحوم رقم خورده است. ياد شجريان در قلب ايرانيان ماندني است و نامش تا هميشه در تاريخ اين سرزمين خواهد درخشيد.» سيدرضا صالحي اميري رئيس کميته ملي المپيک نوشت: «شجريان در طول عمر هنري خود همواره بازتاب صداي مردم روزگار خويش بود و نواي جاودانهاش معنويترين لحظات ايرانيان را رنگ و طعمي دوچندان ميبخشيد. او که دعاي ربنا را با نواي بي بديلش خواند و وقف ملت بزرگ ايران کرد، در زمره اساتيدي بود که چراغ فرهنگ موسيقي ايراني را در چند دهه به سختي و با تحمل رنجهاي فراوان تا به امروز بر دوش کشيد » مسعود سلطانيفر وزير ورزش و جوانان هم نوشت: همدم لحظات عرفاني افطار، همراه دقايق روحاني سحر، زمزمه گر نواهاي پرشکوه و نغمه گر نغمههاي عاشقانه بار سفر بست و به سوي خدا رفت. پيروز حناچي در حساب توئيتري خود ضمن عرض تسليت درگذشت محمدرضا شجريان نوشت: «استاد شجريان از ميانمان رفت. نواي دلنشين او از ربّناي ماندگار تا اجراي قلههاي شعر فارسي،تا هميشه در گوش جان ايران جاودانه خواهد ماند چرا که با جان براي مردم ميخواند.» عباس آخوندي وزير اسبق راه هم نوشت:« نام شجريان با ايران پيوند خورده است. او صداي داودي ملت ايران بود و خود به اين امر وقوف داشت. کارنامه او گواه اين امر است» ليلا جنيدي معاون رئيس جمهور، محسني بندپي استاندار تهران ، دکتر سعيد رضا عاملي دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي ، اشرف بروجردي رئيس سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران و مينو محرزعضو کميته علمي ستاد مقابله با کرونا هم درگذشت استاد شجريان را تسليت گفتند .
