کارنامه واکسن مقابله با کوويد19 از آغاز تاکنون
بيش از 150 شرکت در سراسر جهان در تلاش هستند تا واکسن موثري را براي ويروس کرونا توليد کنند. براي اين منظور سازمانهاي ملي و بينالمللي با تخصيص سرمايه و همکاريهاي علمي سعي ميکنند تا حداقل يکي از اين واکسنها را به مرحله توليد انبوه رسانده و تا پايان سال 2021 ميلادي 2 ميليارد واحد از آن را در جهان توزيع کنند.معمولا توليد يک واکسن بين پنج تا 10 سال زمان لازم دارد و سريعترين واکسني که تاکنون توليدشده، در دهه 1960 ميلادي براي بيماري اوريون و در مدت چهار سال ساخته شده است. واکسنها بايد سه مرحله از آزمايشات باليني را با موفقيت طي کنند تا امکان ارزيابي آنها در سازمانهاي مميزي و اخذ تاييديه براي توليد انبوه فراهم شود. اين فرايند نيز ممکن است مدت زيادي به طول انجامد.پس از اين مرحله نيز، توليد انبوه، قيمتگذاري و تعيين اولويتهاي توزيع واکسن با دشواريهاي متعددي همراه است. به منظور کاهش زمان توليد واکسن SARS-CoV-2 بسياري از شرکتهاي توليدکننده در تلاش هستند تا فازهاي مختلف آزمايشات باليني را به صورت همزمان پيش ببرند و سازمانهاي مميزي نيز اعلام کردند تمام تلاش خود را براي کوتاهتر کردن مدت زمان لازم براي صدور تاييديه و مجوز توليد به کار گيرند.در اين گزارش چند مورد از واکسنهاي SARS-CoV-2 را که به فاز سوم آزمايشات باليني رسيدهاند و انتظار ميرود به زودي مجوز توليد انبوه را دريافت کنند، معرفي ميکنيم.
واکسن شرکت Novavax
اين واکسن که توسعه آن با نام NVX-CoV2373 توسط يک شرکت بيوتکنولوژي واقع در مريلند آمريکا آغاز شد، پروتئينهاي تاجدار ويروس را مهندسي کرده و آنها را با نانوذراتي با شکل خاص ترکيب ميکند. اين پروتئينها به همراه ترکيبي که سلولهاي سيستم ايمني را تحريک ميکند و به شخص تزريق ميشود تا واکنش ايمني بدن را ايجاد کند. در مرحله اول آزمايشات باليني اين واکسن، ايمني و اثرگذاري آن در توليد پادتن ويروس مورد تاييد قرار گرفت و گزارش آن در نشريه New England Journal of Medicine منتشر شد.در تاريخ 24 سپتامبر سال جاري ميلادي فاز سوم از آزمايشات باليني Novavax در انگليس آغاز شد و قرار است اثربخشي واکسن روي 10 هزار داوطلب مورد آزمايش قرار گيرد. علاوه بر اين 400 نفر از داوطلبان واکسن آنفلوآنزا را نيز به همراه واکسن Novavasx دريافت ميکنند تا ميزان ايمني استفاده همزمان از دو واکسن نيز مورد آزمايش قرار گيرد.
واکسن شرکت Johnson & Johnson
توسعه اين واکسن با نام JNJ-78436735 در يکي از بزرگترين شرکتهاي چندمليتي جهان واقع در نيوجرسي آمريکا در حال انجام است.اين واکسن با استفاده از آدنوويروس ساخته شده و در آن بخشي از دي ان اي ويروس SARS-CoV-2 به آدنوويروس سرماخوردگي عادي که به صورت ژنتيکي دستورزي شده و قابليت توليدمثل در بدن را ندارد، وارد شده است.آدنوويروسها گونهاي از ويروسهاي فاقد غشا، داراي دي ان اي دو رشتهاي خطي و با ابعاد متوسط هستند که با استفاده از گيرندههاي خود به سلولها ميچسبند. اين ويروسها عامل 2 تا 5 درصد از عفونتهاي تنفسي اطفال و بسياري از موارد سرماخوردگي بزرگسالان هستند.اين فناوري قبلا براي توليد واکسن ابولا و نمونه اوليه واکسنهاي زيکا و HIV توسط شرکت Johnson & Johnson مورد استفاده قرار گرفته است. اين واکسن در آزمايشات اوليه تنها با يک بار تزريق، پادتنهايي در بدن ميمونها ايجاد کرده است که به طور کامل آنها را در برابر ويروس کرونا ايمن ميکند. گزارش کامل اين تحقيقات در قالب مقالهاي در نشريه Nature منتشر شده است.فاز سوم آزمايشات اين واکسن در روز 23 سپتامبر سال جاري ميلادي آغاز شده و قرار است ايمني و کارکرد اين واکسن توسط 60 هزار داوطلب مورد آزمايش قرار گيرد.
واکسن شرکت Moderna Therapeutics
اين واکسن با عنوان1273 mRNA- توسط شرکت بيوتکنولوژي مدرنا واقع در ماساچوست با همکاري انستيتوي ملي سلامت آمريکا توليد شده است.اين واکسن از طريق تزريق بخشهايي از مواد ژنتيکي ويروس موسوم به mRna به درون سلول انسان توليد شده است. به اين ترتيب پروتئينهاي ويروسي ساخته ميشود که شباهت زيادي به پروتئينهاي ويروس کرونا دارند و سيستم ايمني بدن را براي تشخيص اين ويروس آموزش ميدهند. قبلا هرگز مجوز توليد واکسني با استفاده از اين فناوري صادر نشده است و در صورتي که اين شيوه موفقيت آميز باشد، اولين واکسن انساني در نوع خود خواهد بود. اين واکسن بايد دو مرتبه و به فاصله چهار هفته دريافت شود تا شخص را به طور کامل ايمن کند.شرکت مدرنا در تاريخ 27 جولاي آغاز فاز سوم از آزمايشات باليني واکسن خود را اعلام کرد. نتايج فاز اول آزمايشات نشان ميدهد بدن داوطلبان پادتنهاي ويروس کرونا را توليد کرده و سلولهاي T نسبت به واکسن واکنش نشان دادهاند. نتايج مرحله دوم از آزمايشات نيز در دست بررسي است. قرار است در فاز سوم 30 هزار داوطلب آمريکايي اين واکسن را دريافت کنند. به گفته مقامات مدرنا اين شرکت آمادگي دارد تا از سال 2021 ميلادي به بعد، سالانه 500 ميليون عدد از اين واکسن را توليد کند.
واکسن شرکت Pfizer
اين واکسن با نام BNT162b2 توسط يکي از بزرگترين شرکتهاي داروسازي جهان موسوم به Pfizer واقع در نيويورک و با همکاري شرکت آلماني BioNTech توليد شده است.اين واکسن نيز از نوع mRNA بوده و با استفاده از تجربيات پيشين شرکت BioNTech در توليد واکسني براي سرطان در دست توسعه است. شرکت Pfizer يک قرارداد 2 ميليارد دلاري براي تامين 100 ميليون واحد از واکسن تا ماه دسامبر 2020 منعقد کرده است. البته اين قرارداد تنها زماني که واکسن تاييد و تحويل شود، نافذ خواهد بود.در روز 27 جولاي سال جاري ميلادي فاز دوم آزمايشات باليني اين واکسن در منطقهاي آغاز شد که ميزان ابتلا به کوويد 19 در آن بسيار بالا بود. در اين فاز 44 هزار داوطلب در چند کشور، واکسن را دريافت کردند. نتايج فاز اول و دوم آزمايشات نشان ميدهد اين واکسن موجب توليد پادتنها و تحريک سلولهاي T نسبت به ويروس SARSCoV-2 ميشود. انتظار ميرود تا پايان سال جاري ميلادي، بررسيهاي مميزي اين واکسن به پايان برسد و تا پايان سال 2021 مجموعا 1.3 ميليارد واحد از اين واکسن تامين شود.
