بازگشت به خاموشی ها
رویکردی که البته تبدیل به عادت دیرینه سهمیه بندی انرژی اعم از برق، آب و انواع قالبهای انرژی در کشور تبدیل شده است و گویا هیچ راهکاری نیز برای آن جز خاموشی متصور نیست. این در حالی است که ایران دارای بیشترین منابع انرژی در قالبهای مختلف گاز، انرژی خورشیدی و... را بنا به موقعیت جغرافیایی داراست. کارشناسان معتقدند ناترازی انرژی، نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل سالها فاصله میان رشد مصرف، توسعه ظرفیت تولید، فرسودگی بخشی از تجهیزات و کندی اجرای طرحهای زیرساختی است. از این رو، حل این بحران نیز نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است که از توسعه فناوریهای نوین تولید برق گرفته تا اصلاح الگوی مصرف و ارتقای بهرهوری تجهیزات را در بر میگیرد.
تنوع بخشی به نیروگاهها
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، در این باره به «آرمان ملی» گفت: یکی از مهمترین چالشهای ساختار تولید برق کشور، اتکای گسترده نیروگاهها به گاز طبیعی است، که در نتیجه هر زمان که مصرف گاز در بخشهای مختلف افزایش پیدا میکند یا محدودیتی در تأمین سوخت به وجود میآید، تولید برق نیز تحت تأثیر قرار میگیرد و این موضوع خود را در قالب کاهش ظرفیت شبکه و اعمال خاموشی نشان میدهد. به همین دلیل، تنوعبخشی به منابع سوخت نیروگاهها باید به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری در حوزه انرژی تبدیل شود. او افزود: قطعاً توسعه نیروگاههای ترکیبی میتواند وابستگی شبکه برق به یک منبع انرژی را کاهش دهد و در زمان بروز محدودیت، مانع از ایجاد اختلال گسترده در تولید برق شود، چراکه افزایش امنیت انرژی تنها به افزایش ظرفیت تولید وابسته نیست، بلکه انعطافپذیری نیروگاهها نیز نقش تعیینکنندهای در پایداری شبکه دارد. بدیهی است که شرایط امروز کشور ایجاب میکند سیاست توسعه نیروگاهها تنها بر ساخت واحدهای بزرگ متمرکز نباشد، از این رو، توسعه تولید پراکنده و نیروگاههای کوچکمقیاس باید همزمان با نیروگاههای بزرگ دنبال شود تا ظرفیت تولید برق در مناطق مختلف کشور توزیع شود و تمرکز تولید کاهش یابد و هر اندازه تولید برق در نقاط بیشتری انجام شود، شبکه در برابر حوادث طبیعی، مشکلات فنی یا حتی تهدیدهای احتمالی مقاومتر خواهد شد. به این ترتیب تمرکز تولید در چند نقطه، آسیبپذیری شبکه را افزایش میدهد، در حالی که تولید پراکنده امکان مدیریت بحران را سادهتر میکند.
تقویت تجدیدپذیرها
سنگدوینی با تاکید بر اینکه توسعه انرژیهای تجدیدپذیر یکی از راههای مطلوب مقابله با ناترازی انرژی است گفت: ظرفیت گسترده کشور در بهرهگیری از انرژی خورشیدی ایران، از نظر میزان تابش خورشید، شرایط کمنظیری برای سرمایهگذاری در این حوزه دارد و استفاده از این ظرفیت میتواند بخشی از کمبود برق را جبران کند و به این ترتیب تجدیدپذیرها میتوانند بخشی از خلأهای موجود را پرکنند. او اضافه کرد: توسعه نیروگاههای خورشیدی علاوه بر کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، باعث کاهش فشار بر شبکه سراسری نیز میشود. به خصوص زمانی که تولید برق در محل مصرف انجام شود، نیاز به انتقال حجم زیادی از انرژی کاهش پیدا میکند و بخشی از بار شبکه برداشته خواهد شد. این نماینده مجلس همچنین نصب پنلهای خورشیدی در بام منازل را از دیگر راهکارها ذکر و بیان کرد: نصب پنلهای خورشیدی بر پشتبام منازل و واحدهای تجاری یکی از روشهایی است که در بسیاری از کشورها نتایج مثبتی به همراه داشته است. در چنین الگویی، خانوارها بخشی از برق مورد نیاز خود را تولید میکنند و در صورت مازاد تولید، امکان تزریق آن به شبکه نیز فراهم میشود که د رنهایت باعث میشود مجموع ظرفیت تأمین برق کشور افزایش یابد. سنگدوینی با اشاره به احکام پیشبینیشده در برنامه هفتم توسعه تأکید میکند که قوانین لازم برای حرکت به سمت انرژیهای پاک تا حد زیادی وجود دارد، اما اجرای این قوانین نیازمند سرعت و هماهنگی بیشتر دستگاههای اجرایی است.
الگوی صحیح مصرف
او همچنین ترویج الگوی مصرف بهینه انرژی را یکی از شروط رفع ناترازی برق در کشور ذکر و تاکید کرد: هیچ کشوری فقط با ساخت نیروگاههای بیشتر موفق به رفع ناترازی انرژی نشده است، قطعاً اگر الگوی مصرف اصلاح نشود، هر میزان افزایش تولید نیز در نهایت با رشد مصرف خنثی خواهد شد. بهینهسازی مصرف باید از سطح خانوادهها تا صنایع دنبال شود و فرهنگ استفاده صحیح از انرژی به تدریج در جامعه نهادینه شود. مدیریت مصرف نباید تنها به روزهای اوج گرما یا سرما محدود شود، بلکه باید به یک سیاست دائمی تبدیل شود.
استانداردسازی تجهیزات
سنگدوینی یکی از راهکارهای کاهش مصرف انرژی را تغییر و تعویض تجهیزات سرمایشی در کشور ذکر و بیان کرد: بخش قابل توجهی از برق و گاز کشور توسط وسایل سرمایشی و گرمایشی پرمصرف مصرف میشود و جایگزینی آنها با تجهیزات استاندارد میتواند تأثیر قابل توجهی بر کاهش مصرف داشته باشد؛ اقدامی که هم هزینه خانوارها را کاهش میدهد و هم فشار وارد بر شبکه انرژی را کم میکند. عبور از ناترازی انرژی با تصمیمهای مقطعی و کوتاهمدت امکانپذیر نیست. توسعه نیروگاههای با سوخت متنوع، گسترش انرژیهای تجدیدپذیر، حمایت از نیروگاههای کوچکمقیاس، اجرای کامل برنامه هفتم توسعه، استانداردسازی تجهیزات و اصلاح الگوی مصرف، مجموعه اقداماتی هستند که باید همزمان و در کنار یکدیگر اجرا شوند. به باور او، تنها با چنین رویکردی میتوان شبکه برق کشور را به سمت پایداری بیشتر هدایت کرد، امنیت انرژی را ارتقا داد و از تکرار خاموشیهای گسترده در سالهای آینده جلوگیری کرد.
گله وزیر صمت
این گزارش حاکی است؛ اتابک وزیر صنعت، معدن و تجارت با اشاره به دستور رئیسجمهور مبنی بر خارج شدن صنایع از اولویت اول قطع برق اعلام کرد با تشکیل کمیتهای تخصصی بین وزارتخانههای صمت و نیرو، جداول خاموشی صنایع بازنگری خواهد شد. وی در خصوص اقدامات دولت برای مدیریت ناترازی انرژی گفت: رئیسجمهور در جلسات اخیر موکداً دستور دادند که صنایع نباید در اولویت اول قطع برق باشند. در همین راستا، مقرر شد کمیتهای تخصصی با حضور نمایندگان وزارتخانههای صمت و نیرو تشکیل شود تا اولویتات در خصوص کسری برق و تصمیمات مربوط به مدیریت مصرف به صورت دوجانبه اتخاذ شود. اتابک با تاکید بر ضرورت عدالت در توزیع محدودیتهای انرژی افزود: انتظار ما از وزارت نیرو این است که تمامی محدودیتها را تنها بر دوش بخش صنعت وضع نکند و بخشهای تجاری و سایر بخشهای غیرمولد نیز مشمول محدودیتهای برق شوند تا فشار بر واحدهای تولیدی که سرمایههای اصلی و موتور محرک تولید ناخالص ملی هستند، کاهش یابد.
بنبست صنعت برق
مهدی مسائلی دبیر سندیکای صنعت برق نیز دراین باره گفت: ریشه اصلی ناترازی برق در مشکلات ساختاری و اقتصادی این صنعت نهفته است. شرایط امسال تفاوت محسوسی با سال گذشته ندارد و اضافه شدن حدود ۵ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی و بازگشت تعدادی از نیروگاهها پس از تعمیرات اساسی، نتوانسته شکاف میان تولید و مصرف را به طور کامل جبران کند. او با تاکید بر اینکه بخش عمده مشکلات صنعت برق ناشی از اقتصاد این بخش است، گفت: برق امروز با هزینهای در حدود ۲ هزار تومان به ازای هر کیلوواتساعت تولید میشود، اما متوسط قیمت فروش آن حدود ۸۰۰ تومان است؛ موضوعی که باعث شده درآمد و هزینههای صنعت برق با یکدیگر همخوانی نداشته باشد. به گفته مسائلی، از سال ۱۳۹۴ تاکنون نیز مابهالتفاوت قیمت تمامشده و قیمت تکلیفی فروش برق به طور کامل از سوی دولت پرداخت نشده و همین مساله توان مالی وزارت نیرو و فعالان صنعت برق را به شدت تضعیف کرده است. امین گشتی کارشناس صنعت برق هم تاکید کرد که حذف کامل خاموشیها در شرایط فعلی دور از انتظار است، زیرا از سال گذشته تاکنون رشد قابلتوجهی در ظرفیت تولید برق کشور ایجاد نشده و عمده ظرفیتهای جدید نیز به نیروگاههای خورشیدی کوچکمقیاس محدود بوده است. به گفته او، این ظرفیتها به تنهایی توان جبران رشد مصرف و کمبود موجود را ندارند و در نتیجه، شرایطی مشابه سال گذشته برای شبکه برق کشور قابل انتظار خواهد بود. در مجموع، اگرچه افزایش دمای هوا عامل تشدید فشار بر شبکه برق در روزهای اخیر بوده، اما کارشناسان معتقدند ریشه اصلی خاموشیها در ناترازی مزمن صنعت برق، کمبود سرمایهگذاری و مشکلات ساختاری این بخش نهفته است؛ چالشهایی که بدون اصلاحات بنیادین، حتی با عبور از تابستان نیز پابرجا خواهند ماند.
