امتحانات نهایی در سایه اضطراب
اما تنها سه روز از شروع برگزاری امتحانات گذشته بود که موج جدید حملات آمریکا به استانهای جنوبی کشور آغاز شد. در چنین شرایطی روند برگزاری امتحانات ادامه داشت. در پی اعتراضات دانشآموزان در جنوب کشور حسین صادقی رئیس مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد «تمام حوزههایی که در مجاورت مراکز حساس یا نظامی قرار داشتند، شناسایی و به مکانهای امنتر همچون حسینیهها و مراکز عمومی منتقل شدند تا محیطی کاملاً ایمن فراهم شود». در نهایت، اما آموزش و پرورش در اطلاعیه جدیدی اعلام کرد امتحانات در چهار استان خوزستان، بوشهر، سیستان و بلوچستان و هرمزگان در روزهای پنجشنبه ۲۵ تیر و شنبه ۲۷ تیرماه برگزار نخواهد شد. با ادامهدار شدن حملات به استانهای جنوبی، آموزش و پرورش روز شنبه اطلاعیه دیگری صادر کرد و با توجه به استمرار شرایط ناپایدار در جنوب کشور، آزمونهای نهایی تمامی رشتههای تحصیلی پایه یازدهم و دوازدهم در روزهای یکشنبه و دوشنبه ۲۸ و ۲۹ تیر ۱۴۰۵ در استانهای هرمزگان، بوشهر، خوزستان و سیستان و بلوچستان را لغو کرد.
** بلاتکلیفی مزمن
روندی که دانشآموزان را در شرایط روحی سختی قرار داده است و نگرانی و بلاتکلیفی مزمنی را برای آنها رقم زده است. در شرایطی که نمرات نهایی این دو مقطع تحصیلی بر سرنوشت تحصیلی آینده دانشآموزان اثرگذار است، این ابهام و تردید مداوم، نگرانیهای فزایندهای را برای دانشآموزان ایجاد کرده است. آنها معتقدند در شرایط نابرابری در امتحانات نهایی شرکت کردهاند و پس از آغاز مجدد برگزاری امتحانات، نگران این هستند که زمان اندک باقیمانده برای آمادگی، جبرانناپذیر باشد و نتوانند با دانشآموزان سایر استانها که امتحانات خود را طبق برنامه پشت سر گذاشتهاند، رقابت کنند. اگرچه آموزش و پرورش اعلام کرده است پیش از آغاز امتحانات، تمامی ابعاد فنی، رفاهی و زیرساختی حوزههای اجرا و تصحیح از جمله سیستمهای سرمایشی، تامین برق اضطراری و تجهیزات چاپ و اسکن بهصورت دقیق بررسی و مجهز شده است تا داوطلبان بدون دغدغه و استرس در جلسات حضور یابند؛ اما همینکه دانش آموزان این استانها احتمالا باید به سوالات امتحانی متفاوت از دیگر دانشآموزان کشور پاسخ دهند، حس بیعدالتی را در آنها تشدید خواهد کرد. دانشآموزان جنوب کشور جایگاه خوبی هم در میان نفرات برتر کنکور دارند. در کنکور سال ۱۴۰۴، رتبه ۷ رشته تجربی از شهر بندرعباس بود، رتبههای ۵، ۶ و ۹ ریاضی نیز از شهر اهواز بودند و رتبه یک کنکور زبان نیز از بوشهر بود. در سال پیش از آن یعنی کنکور ۱۴۰۳، رتبه یک رشته تجربی از بندرعباس بوده است.
** مساله تنها جنوب نیست...
بحران برای دانشآموزان تنها مختص نواحی جنوب کشور نیست و در ماههای اخیر اعتراض دانشآموزان پایههای یازدهم و دوازدهم منجر به یک اقدام از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی شد. گروهی از دانشآموزان در خرداد ماه سال جاری در مقابل ساختمان وزارت آموزش و پرورش تجمع کرده و خواستار بازنگری در نحوه تاثیر سوابق تحصیلی در کنکور شدند. به گفته دانشآموزان، شرایط ناشی از جنگ و بلاتکلیفی در زمان برگزاری آزمونها، امکان برنامهریزی و آمادگی مناسب برای امتحانات نهایی و کنکور را از آنها گرفته است. در نهایت شورای عالی انقلاب فرهنگی با پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش و تأثیر «سوابق تحصیلی پایه یازدهم» در کنکور ۱۴۰۵ را «مثبت» اعلام کرد و تعداد دروس امتحانات نهایی این پایه را از تمام دروس به ۶ درس کاهش داد. با وجود این تغییر، بخش قابل توجهی از نگرانی دانشآموزان استانهای جنوبی همچنان پابرجاست. آنها میگویند مسأله تنها میزان تأثیر سوابق تحصیلی نیست، بلکه نابرابری در شرایط برگزاری امتحانات است. وقفههای چندباره، نااطمینانی نسبت به زمان آزمونها و زندگی در شرایط بحرانی، تمرکز و آمادگی آنها را تحت تأثیر قرار داده است. چنین مسالهای در شرایطی که بررسی میانگین معدل دانشآموزان ایران حاکی از افت تحصیلی محسوس آنها در سالهای اخیر است، به گونهای که میانگین کشوری معدل دانشآموزان در امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲، در رشته علوم تجربی ۱۱.۲۳، در رشته ریاضی ۱۰.۷۹ و در رشته علوم انسانی تنها ۸.۷۵ بوده است. حالا و در این شرایط نیز، احتمالا اثر خود را بر معدل سال جاری و سالهای پیش رو نیز خواهد گذاشت. محمدرضا نیکنژاد، معلم آموزش و پرورش در گفتوگو با فرارو این نکته را تایید کرده است که «امسال نیز با در نظر گرفتن شرایط جنگی، تعطیلی مکرر کلاسها و استرس حاکم بر خانوادهها، تشدید این افت تحصیلی کاملاً قابل پیشبینی است.» افت تحصیلی، اما تنها به کاهش نمرات دانشآموزان محدود نمیشود. در سالهای اخیر و با افزایش سهم سوابق تحصیلی در پذیرش دانشگاهها، هر تغییر در عملکرد دانشآموزان میتواند به طور مستقیم بر شانس قبولی آنها در رشتهها و دانشگاههای برتر اثر بگذارد. از همین رو کارشناسان معتقدند در شرایط بحرانی، مسأله اصلی صرفاً برگزاری امتحان نیست، بلکه ایجاد شرایطی برابر برای ارزیابی دانشآموزان است.
** عدالت برقرار میشود؟
با وجود اطلاعیههای متعدد وزارت آموزش و پرورش، هنوز پرسشهایی برای دانشآموزان و خانوادهها بیپاسخ مانده است؛ اینکه امتحانات لغوشده دقیقاً در چه زمانی برگزار خواهد شد، آیا برای داوطلبانی که هفتهها در شرایط جنگی و بلاتکلیفی قرار داشتهاند تسهیلاتی در نظر گرفته میشود و مهمتر از همه، چگونه قرار است عدالت میان دانشآموزانی که در شرایط کاملاً متفاوت آزمون دادهاند، برقرار شود. تعویق امتحانات در چهار استان جنوبی، تصمیمی بود که با هدف حفظ امنیت دانشآموزان اتخاذ شد. با این حال این مسئله حالا به دغدغه عدالت آموزشی برای دانشآموزان و خانوادههای آنها تبدیل شده است. دانشآموزانی که ماهها تحت تأثیر جنگ، تعطیلی مدارس و تغییر مداوم برنامه امتحانات قرار داشتهاند، معتقدند رقابت برابر با سایر داوطلبان برای آنها دشوارتر شده است. در شرایطی که هر نمره امتحان نهایی میتواند در سرنوشت تحصیلی داوطلبان نقش تعیینکنندهای داشته باشد، انتظار آنها این است که سیاستگذاران آموزشی علاوه بر مدیریت برگزاری آزمونها، پاسخی روشن برای رفع این نابرابری نیز ارائه کنند.
