راه حل برجام؛ میانگینی بین تمایلات جهانی و رعایت مبانی اصلی ماست
شرايط فعلي آمريکا، مناظرات انتخاباتي و رياست جمهوري آينده ايــالات مــتحده را چــگونه ارزيابي ميکنيد؟
من خودم حتي پيش از اينکه ترامپ بخواهد نسبت به نظرسنجيها واکنش نشان دهد و بخواهد بيمار شود اميدي به پيروزي وي در شرايط متعارف نداشتم. مگر اينکه وضعيت نامتعارفي پيش ميآمد و نگران سورپرايز اکتبر ترامپ بودم که ميخواهد چه کند و چه کار ماجراجويانه اي انجام خواهد داد. وگرنه ترامپ شخصا مقدمات عدم پيروزي خود را از همان آغاز رياست جمهوري خود فراهم آورد. سياستهاي غلطي که مقداري باعث تحول اقتصادي موقت و توسعه اشتغال در آمريکا شد اما سياستهاي نژادپرستانه و ضدمهاجرتي که آمريکا بسيار به آن متکي بود و البته مقداري هم تاثير بيماري کوويد 19 خنثي کننده دستاوردهاي محدود اقتصادي ترامپ بودند. به اين ترتيب مدتها است که ترامپ در نظرسنجيها آراء به مراتب کمتري را نسبت به بايدن از آن خود کرده است. هرچند اکنون که دچار اين بيماري شده هم مردم اين بيماري را نيز به گردن خود او مياندازند. ترامپ از روز اول اين بيماري را انکار کرد و دست کم گرفت؛ چين را مسخره ميکرد به عنوان اينکه توانايي بر آمدن از عهده يک بيماري را ندارد. سپس ماسک زدن را مسخره کرد و گفت که داروهاي ضدعفوني را بايد در داخل رگ مردم تزريق کرد. همين صحبتهاي عاميانه باعث شد تا سبد راي او بسيار ريزش داشته باشد. همانطور که ديديم دور اول مناظره را نيز شلوغ کرد و کار را به سطح مبتذلي کشاند و سپس هم که مريض شد. در اين شرايط ترامپ اگر بهبود هم پيدا کند و در اجتماع حاضر شود چگونه وقت خواهد کرد که در دور دوم مناظره شرکت کند؟ البته گفته شده که معاونين کانديداها يعني آقاي مايک پنس معاون ترامپ با خانم کامالا هريس معاون بايدن مناظرهاي با هم انجام دهند که هنوز تاييد نشده است. در هر حال شرايط به زيان ترامپ بود که بيماري اش نيز اين شرايط را تشديد کرد.
بــرخي مـطرح ميکنند که ابتلاي ترامپ به کرونا و بيمار شدنش نيز سناريويي از جانب اطرافيان او است که ترامپ بتواند در اين مدت به بهانه بيماري زمان بيشتري خريده و به برنامه ريزي بپردازد؛ چه ميزان با اين گزاره موافقيد؟
اتفاقا يکي از کساني که در اين باره بحث و ترديد کرد خود من بودم و از آغازي که پرسش کردم اين مساله را همواره به ديده ترديد مينگريستم. البته ترديد من جنبه طنزآميز داشت و هيچ وقت نگفتم که ترامپ ميخواهد خود را به مريضي بزند که زمان را به نفع خود تلف کند. بلکه معتقدم ترامپ آنقدر دروغ گفته که حتي وقتي بيمار هم ميشود و بيماري او اعلام ميشود مردم آن را هم دروغ ميپندارند. لذا بيماري ترامپ دروغ تلقي ميشود مگر اينکه خلاف آن ثابت شود. به عبارت ديگر ترامپ ابتدا بايد ثابت کند بيمار است که اين بخش طنزآميز ماجرا است. البته اين گونه مسائل در آسيا و خاورميانه طبيعي است اما چنين چيزي در آمريکا رخ نميدهد. پزشکان حرفه مستقلي براي خود دارند و ساختار حرفهاي پزشکي اجازه تخلف براي هيچ کس را نميدهد. خواه او رئيس جمهور آمريکا هم باشد. ممکن است رئيس جمهوري بيماري شخصي خودش را پنهان کند چون اين مسائل تا جايي که راز پزشکي تلقي ميشود ميتواند پنهان بماند. اما وقتي رئيس جمهوري به کرونا مبتلا ميشود و به بيمارستاني مثل والتر ريد ميرود و در آنجا بيمارياش تشخيص داده ميشود ميتوان گفت که اين شايعات فقط اشارهاي طنزآميز به دروغهايي است که ترامپ پيش از اين بارها گفته و بايد براي ديگران نيز در ديگر نقاط دنيا اين مساله پندآموز باشد، چراکه اگر اينگونه باشد زماني که راست هم بگويند مردم درباره صدق سخنانشان ترديد ميکنند. البته اقدام اخير ترامپ مبني بر خروج از بيمارستان براي ديدار با هوادارانش ميتواند اين شايعه را تقويت کند. چرا که مريضي که به کرونا مبتلاست و بايد تحت مراقبت جدي باشد معمولا براي کارهاي ديگر راه نميافتد به بيرون برود. ولي آقاي ترامپ نه آدم عادي است و نه مريض عادي؛ مريضياش نيز احتمالا در آن سطح حاد نبوده است. از اين رو وقتي هم براي ديدار طرفدارانش سوار ماشين ميشود و در سطح شهر گشتي ميزند کسي نميتواند جلويش را بگيرد. گرچه اين رويکرد ترامپ مقداري هم با خودخواهي همراه است چرا که در ماشين بايد در کنار راننده بنشيند. البته ديديم که اطرافيان او اعم از راننده و... همه با ماسک N95 ˜å ãÎÕæÕ ÑæååÇí ÒÔ˜í ÇÓÊ ÎæÏ ÑÇ ãÌåÒ ˜ÑÏå ÈæÏäÏ. åãíä ÇÞÏÇãÇÊ ãíÊæÇäÏ ÔÇíÚå ÈíãÇÑ äÈæÏä Çæ ÑÇ ÊÞæíÊ ˜äÏ ÇãÇ ÏÑ åãÇä ÍÏ ØäÒ æ äå ÈíÔÊÑÔ.
رويکرد ترامپ در مناظره اخير با جو بايدن نسبت به 2016 که در مقابل هيلاري کلينتون قرار گرفت چندان تفاوت نداشت و همانگونه تمسخر آميز ، طعنه آميز و بدون رعايت هيچ قيد و بندي صحبت ميکرد؛ اساسا اين نوع رويکرد و ادبيات در آمريکا قابل پذيرش است و باز هم ميتواند براي ترامپ کاربردي داشته باشد؟
در دوره قبل خانم کلينتون حتي در حزب دموکرات برخي منتقداني داشت که اگر نبودند آراي کلينتون خيلي بيشتر از اين تفاوت 3 ميليوني بود و شانس پيروزياش بيشتر ميشد. اما خصوصيت پرده دري و سطح غيرحرفهاي ترامپ که سياست ورزاني که به آن عادت کرده بودند در اين دوره آقاي بايدن را غافلگير نکرد. اگر بايدن به ترامپ گفت:« دهنت را ببند» تصور نکنيد در اثر خشونت و عصباني شدن در آن لحظه گفت بلکه در اثر اتهامات زياد و غيرحرفهاي که از طرف به او وارد شده بود بيان شد. ترامپ به بايدن گفته بود بايد بروي و تست اعتياد بدهي يا بايدن آلزايمر دارد و هر چه توانسته بود به بايدن گفته بود. لذا بايدن هم خود را آماده کرده بود که در برابر اين پردهدريهاي ترامپ مقابله به مثل کند. بنابر اين اگر چنانچه دوبار او را دلقک خطاب کرد و يک بار نيز به او گفت دهنت را ببنند منتظر فرصتي بود که ترامپ اين روش را ادامه دهد و او هم ترامپ را سرجاي خود بنشاند و به او حالي کند که بايدن آدمي که ترامپ در اذهان عمومي ساخته نيست. البته خيلي از هواداران بايدن نيز انتقاد کردند که اين چه حرفي بود که بايدن زده و اين روش مطلوبي نبود. چرا که بايدن يک سياستمدار تحصيلکره و با تجربه بود و اين نوع رفتار از او بعيد بود. ولي به عقيده من از يک سياستمدار عاقل، تحصيلکرده و باتجربه نيز دقيقا همين انتظار ميرفت که يک آدم عامي، کم سواد ، پرمدعا و بي ادب را سرجاي خود بنشاند.
بــرخي تــحليلگران معتقدند که بيماري ترامپ شرايط انتخابات پيش روي آمريکا را تحت الشعاع قرار داده و معلوم نيست در آينده چه اتفاقاتي خواهد افتاد؛ با اين پيش فرض اساسا مناظرات دوم و سوم را چگونه تحليل ميکنيد؟
من فکر ميکنم ترامپ اگر به مناظرههاي بعدي برسد از راهنمايي مــشاورانش بيشتر استفاده خواهد کــرد و فــهرستي از ادعاهايي را که در زميــنههـاي سيــاسي، اقتصادي و بينالمللي به دمــوکرات ها ايراداتي وارد ميداند را مطرح کرده و منتظر جواب خواهد ماند. از ديد من در دور بعد مناظرات ترامپ و بايدن نميتوانند دست به يقه شوند و دور بعد مقداري جديتر خواهد بود به شرطي که دور بعدي وجود داشته باشد. احتمال دارد به جاي دو مناظره يک مناظره با فاصله بيشتري انجام بگيرد. چرا که آنطور که گفته ميشود وضعيت بيماري ترامپ از نوع خيلي حاد نيست و نيازي به سيستم تنفسي اضافي که براي مراحل وخيم است پيدا نکرده است.
ترامپ تا پيش از آغاز مناظرات انتخاباتي و اطلاع يافتن از نظرسنجيها بارها نسبت به اينکه اگر پيروز نشود شايد نتيجه انتخابات را نپذيرد و شرايط سمت و سوي ديگري پذيرد سخن گفته بود؛ چه ميزان احتمال ميدهيد که در صورت پيروزي بايدن ترامپ تن به اين مساله ندهد و شرايط به سوي ايجاد تشنج برود؟
من اصلا احتمال وقوع چنين مسالهاي را نميدهم. ترامپ هم اگر اين حرفها را زد از روي احساس شکست بوده چراکه هميشه رئيس جمهور مستقر که براي دور دوم وارد مبارزه ميشود از رانت طبيعي کساني که در مسند قدرت هستند از لحاظ تبليغي، شيوه برخورد مردم و احترامي که مردم به رئيس جمهور بايد بگذارند برخوردار است. ترامپ نيز با وجود اينکه خودش در مقام قدرت و مسند رياست جمهوري قرار دارد و اختيارات و توانمندي بيشتري براي کنترل و جلوگيري از تقلب دارد؛ اگر امروز چنين حرفي ميزند از حالا درصدد فراهم کردن بهانه اي براي پس از شکست است که بگويد اگر من شکست خوردم به خاطر تقلب بوده است. وگرنه اگر قرار باشد تقلبي باشد کسي که در مسند قدرت قرار دارد، جمهوري خواه است و پول،ثروت و پشتوانه مالي بيشتري هم در اختيار دارد بيشتر در معرض چنين اتهامي است تا کانديداي رقيب که به مراتب کمتر از چنين پشتوانهاي برخوردار است. البته بعضا مطرح شده اگر اتفاقاتي بيفتد و ترامپ نتيجه را نپذيرد کار به قاضيهاي فدرال کشيده ميشود و بايد آنها راي نهايي را در مورد رئيس جمهور آينده صادر کنند. قاضيهاي فدرال در يک مورد انتخابات بوش پسر اعمال اختيار کردند. رقابتي که بسيار شانه به شانه بود و در فلوريدا با توجه به اينکه برادر بوش فرماندار فلوريدا بود بر روي آراي آنجا اختلاف بود و اين اختلاف به ديوان عالي کشور ارجاع شد و در آنجا نيز معاون رئيس جمهور که کانديداي رئيس جمهوري بود يک نوع مصلحت بيني براي کشور خود نشان داد و آماده شد بپذيرد که تقلبي رخ ندهد. هر چند که انتخابات دور اول بوش پسر بسيار مشکوک بود. با اين حال الان قاعدتا اختلاف بيش از آن حرفهايي است که بخواهد در ديوان عالي کشور توسط قاضيهاي فدرال بررسي شود.
در صــحبتهاي بايـدن و تـرامــپ هـر دو از مذاکره و توافق با ايران سخن گفتهاند و بـايدن اذعان داشت که اگر رئيس جمهور شــود بـه بــرجام بازخواهد گشت؛ اساسا رويکرد ايالات متحده را نسبت به ايران و توافق برجام چگونه ميبيند؟
منافع ايالات متحده اقتضا ميکند که بيش از اين به هزينههاي نظامي در سراسر دنيا نپردازد. براي اينکه اين هزينهها آمريکا را تاحدودي از توسعه داخلي و مدرنيزاسيون سيستمهاي مختلف راه، جاده، شهرسازي و... باز داشته است. از طرفي ايران يکي از مسائلي است که اين هزينهها را براي آنها بسيار بالا برده اما حل مساله خيلي ساده نيست. براي اينکه سياست راهبردي ايران با آمريکاييها يکي نيست و هيچ اشتراکي ندارد. ايران از فلسطين حمايت ميکند و به نابودي رژيم صهيونيستي ميانديشد اما آمريکاييها همواره از آنها حمايت کردهاند. بنابر اين من تصور ميکنم که حتي ابراز نظر و تمايل آنها تاثير زيادي در حل مساله نخواهد داشت. چراکه اين يک واقعيت است که امروز کليد حل مساله در دست ايران است و ايران تعيين ميکند که چه امتيازي بخواهد بگيرد.
بسيــار مــطرح ميشود که اگر بايدن روي کار بيايــد بـه شــرايط پيشاترامپ بازخواهيم گشت و رويکردهـاي دولت اوباما در قبال ايران و برجام اتخـاذ خـواهد شد؛ اما عدهاي معتقدند کـه بازگشت بايدن نيز بدون شرط و شروط نخواهـد بـود؛ به اين موضوع چگونه مينگريد؟
من فکر نميکنم که بايدن براي بازگشت به برجام شرط و شروطي داشته باشد. بازگشت به برجام اين حسن را براي ايران و آمريکا دارد که در شرايطي که ايران اعلام کرده براي مذاکره مستقيم آمادگي ندارد در قالب 1+5 که قبلا مذاکراتي انجام داده بودند بازهم امکان مذاکره پديد آيد. البته اين بستگي دارد که ايران تا چه اندازه براي تعامل آمادگي داشته باشد. من معتقدم که بايدن هم همان آمادگيهاي لازم اوباما را دارد که منجر به برجام شد. البته پيوستن مجدد آمريکا به برجام يعني ابطال عدم پيوستن که در عين نفع خطري هم دارد. آن زمان اگر آمريکا به عنوان عضو برجام بخواهد از ابزار مکانيسم ماشه استفاده کند ديگر بهانه غيرقانوني بودن اين عمل که به خاطر عدم حضور آمريکا در برجام بود از دست خواهد رفت. در هر حال موضوع برجام يک امر چندجانبه بينالمللي است و راه حل آن ميانگيني بين تمايلات جهاني با رعايت مباني اصلي نظرات جمهوري اسلامي است.
