اراده آمریکا و خواست اروپا

زمانی که نظام بین‌الملل به‌عنوان نقطه غایی عمل و اقدام وارد بازی می‌شود نشان‌دهنده توانایی کشورها برای تحمیل اراده خود بر دیگران کنشگران، کنشبران و کنش‌ورزان است. ایالات‌متحده آمریکا قبلا نیز با مقابله کشورهای هم‌پیمان و رقیب خود در نظام بین‌الملل برای تحمیل اراده خود روبه‌رو بوده است. حتی خروج ترامپ از برجام در ذهن بسیاری با توجه به قطعنامه 2231، حضور تروئیکای اروپا، اتحادیه اروپا و چین و روسیه امری محال به نظر می‌رسید و سخت گفته و خوانده می‌شد. اما در عمل آمریکایی‌ها بدان اقدام کردند و تحریم‌های فلج‌کننده را به فشار حداکثری علیه ایران کشاندند. همواره هم در بسیاری از مراتب حتی کشورهای هم‌پیمان اروپایی آمریکا در بسیاری از موضع‌گیری‌های ایالات‌متحده با آن به تقابل برخاسته‌ ولی بعدها با آن همراه شده‌اند. همانگونه که در ارتباط با حمله آمریکا به عراق در زمان بوش دوم شاهد آن بودیم. اکنون نیز زمزمه‌هایی از همراهی عملیاتی کشورهای غربی با آمریکا شنیده می‌شود. ماجراهایی که اکنون در صحنه عمل دیده و سیگنال‌هایی که از اروپا به ایران ارسال می‌شود من‌جمله متوقف شدن سفر اخیر ظریف به بهانه پروتکل‌های بهداشتی مربوط به کرونا در عمل نشان‌دهنده موضع‌گیری اتحادیه اروپا علیه جمهوری اسلامی است و می‌توان پژواک آن را در مواضع وزیر دفاع انگلستان، سفیر آلمان در ایران و کشورهای اروپایی در ارتباط با مسائل داخل ایران نیز ملاحظه کرد. از طرف دیگر، اگر حتی اتحادیه اروپا و روسیه و چین نیز به رای مخالف آمریکا در این زمینه دست یازند؛ آمریکایی‌ها با تفسیر مواد 11 و 12 قطعنامه 2231 و اراده آنها به‌عنوان عضوی از اعضای دارای حق وتو در سازمان ملل متحد برای فعال کردن مکانیسم موسوم به ماشه در ارتباط با تهران پابرجاست. اگرچه از نظر قرائت و نگرش حقوقی بسیاری از حقوقدانان و نظریه‌پردازان حقوق‌ بین‌الملل خروج آمریکا از برجام را همانگونه که کشورهای اروپایی و حتی دبیرکل سازمان ملل تلویحا بر آن صحه می‌گذارد عاملی می‌دانند که آمریکا نمی‌تواند در چارچوب برجام زمینه‌های بازگشت به وضعیت اولیه یا عملیات ماشه را شکل دهد اما آمریکا تلاش خود را در این زمینه اعلام کرده است. در روزی که آمریکا اعلام این موضع را عملیاتی می‌کند کشورهای متعددی می‌توانند در برابر آن با صدور بیانیه‌ها ایستادگی کنند اما پرسش آن است که آیا همین کشورها در صحنه عمل اقتصادی و سیاسی با توجه به تنبیه‌هایی که آمریکا برای در نظر خواهد گرفت باز هم همین موضع را خواهند داشت؟ به نظر می‌رسد که آمریکا در عمل دچار چالش‌های جدی خواهد بود اما این چالش‌ها می‌تواند برای آمریکا فرصتی در جهت نمایش قدرت این کشور باشد همانگونه که زمانی که تحریم‌های آمریکا پس از خروج از برجام علیه ایران شکل گرفت بسیاری گفتند عدم همکاری کشورهای دیگر با آن موجب خواهد شد که آمریکا با شکست روبه‌رو شود. ولی آمریکایی‌ها با فشاری که حتی بر چین و روسیه وارد آوردند تا حدودی همکاری‌های آنها با تهران را هزینه‌آور کردند؛ به‌گونه‌ای که هم‌اکنون شاهد نوعی رفتار محافظه‌کارانه از سوی این دو کشور هستیم. اگرچه از نظر سیاسی همواره آنها تلاش داشتند که از تهران حمایت خود را به عمل آورند اما آنچه در نظام بین‌الملل تعیین‌کننده است اعمال قدرت در جهت عملیاتی شدن تحریم‌هاست.